Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9540

w sprawie projektu zachęcania absolwentów gimnazjów do podejmowania nauki zawodu zgodnie z regionalnym zapotrzebowaniem

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Elżbiety Ratajczak (nr SPS-023-9540/07) w sprawie projektu zachęcania absolwentów gimnazjów do podejmowania nauki zawodu zgodnie z regionalnym zapotrzebowaniem, uprzejmie wyjaśniam.

   Dostosowywanie kształcenia zawodowego do potrzeb regionalnego czy lokalnego rynku pracy wynika wprost z ustawowej roli samorządów powiatowych, którym powierzono zadania w zakresie oświaty ponadgimnazjalnej i kształcenia ustawicznego w formach szkolnych i pozaszkolnych oraz prowadzenia lokalnej polityki rynku pracy. Na tym samym poziomie zarządzania funkcjonują powiatowe urzędy pracy wraz z ich organami konsultacyjnymi - powiatowymi radami zatrudnienia. Zatem w sprawach edukacji i rynku pracy szkoły i instytucje rynku pracy powinny współpracować i podejmować spójne działania zmierzające do dostosowania oferty kształcenia zawodowego do potrzeb społeczno-gospodarczych regionu, zgodnie z kierunkami rozwoju wyznaczonymi przez strategie wojewódzkie. W gestii samorządów powiatowych pozostaje ważny instrument umożliwiający wpływ na dopasowanie struktury kształcenia do zmieniających się warunków gospodarczych i społecznych (także demograficznych). Jest to kompetencja do ustalania sieci szkół, w tym szkół zawodowych, a więc do decydowania o kształcie edukacji na obszarach według właściwości terytorialnej.

   Wobec powyższego, szkoły i jednostki samorządu terytorialnego, jako ich organy prowadzące, oraz instytucje rynku pracy powinny współpracować i podejmować spójne działania zmierzające do dostosowania oferty kształcenia zawodowego do potrzeb społeczno-gospodarczych regionu, zgodnie z kierunkami rozwoju wyznaczonymi przez strategie wojewódzkie. Jednostki samorządu terytorialnego, dokonując racjonalizacji sieci szkół i kierunków kształcenia zawodowego, mają ponadto możliwość uwzględnienia specyficznych dla danych obszarów uwarunkowań kulturowych oraz realizacji aspiracji edukacyjnych mieszkańców.

   Planowanie rozwoju edukacji wymaga nie tylko pogłębionej wiedzy o podaży i popycie na pracę, lecz także dokładnych informacji ze strony pracodawców, dotyczących oczekiwań kwalifikacyjnych. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001, z późn. zm.) analiza rynku pracy, w tym prowadzenie monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych, jest jednym z zadań samorządu województwa oraz samorządu powiatu w zakresie polityki rynku pracy. Lokalne systemy kształcenia są często ukierunkowane na zaspokajanie ˝mody˝ na poszczególne zawody lub kontynuują ˝zastaną˝ strukturę kształcenia, co rozmija się z rzeczywistym zapotrzebowaniem rynku pracy. Dlatego też monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych powinien spełniać swoje zadanie nie tylko jako system statystyczny, ale także jako element średnio- i długookresowego prognozowania popytu na pracę według kwalifikacji, a w konsekwencji umożliwić przepływ i korzystanie z informacji przez szkoły i inne instytucje oświatowe i ośrodki szkoleniowe.

   Realizacja regionalnych polityk edukacyjnych wymaga więc dostosowania kierunków kształcenia do lokalnych uwarunkowań rynku pracy i gospodarki. Wsparcie dla regionów w tym zakresie będą stanowiły działania zaprojektowane w Programie Operacyjnym ˝Kapitał ludzki˝, w priorytecie IX: Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach. Zatem aktywny udział różnych podmiotów zainteresowanych rozwojem edukacji zawodowej w szczegółowych programach dotyczących m.in. rozwoju szkolnictwa zawodowego oraz doradztwa edukacyjno-zawodowego, zgodnie z potrzebami strategii rozwoju regionu, może przynieść oczekiwany efekt, tj. z jednej strony dostosowanie oferty szkolnictwa zawodowego do potrzeb regionalnego rynku pracy, z drugiej - dostarczenie uczniom i innym uczestnikom procesu kształcenia informacji, które z pewnością będą przydatne przy wyborze kierunku kształcenia, a w konsekwencji przyczynią się do zwiększenia szans na znalezienie zatrudnienia.

   Nadmienić należy, że samorządy już w wielu powiatach skutecznie prowadzą politykę edukacyjną w zakresie dostosowywania kierunków kształcenia do istniejących i przewidywanych potrzeb regionalnego rynku pracy. W tym kontekście niezwykle cenna jest długofalowa współpraca pomiędzy wszystkimi podmiotami zainteresowanymi poprawą trudnej sytuacji na lokalnym rynku pracy, zainicjowana przez Regionalną Izbę Przemysłowo-Handlową w Lesznie, Oddział w Rawiczu-Sarnowie.

   Aby wesprzeć te działania, władze powiatu rawickiego powinny rozważyć możliwość zatrudnienia w gimnazjach szkolnych doradców zawodowych. Właśnie pod koniec okresu kształcenia w gimnazjach młodzież wraz z rodzicami podejmuje ważne decyzje o wyborze dalszej ścieżki edukacyjnej. W racjonalnym wyborze przyszłego zawodu istotnej pomocy może udzielić szkolny doradca zawodowy, który diagnozuje uzdolnienia i cechy charakteru ucznia, przybliża sylwetki wykonawców zawodów nauczanych w systemie szkolnictwa zawodowego, wskazuje typy szkół zawodowych i wiążący się z nimi poziom wykształcenia, zwraca uwagę na wymagania zdrowotne stawiane kandydatom do kształcenia w poszczególnych zawodach i informuje rodziców ucznia o preferowanych dla ich dziecka wyborach. Trafny wybór zawodu stwarza dobry klimat do identyfikowania się ucznia z obszarem ewentualnego przyszłego zatrudnienia.

   Doceniając inicjatywę Regionalnej Izby Przemysłowo-Handlowej w Lesznie, Oddział w Rawiczu-Sarnowie, z przykrością muszę jednakże poinformować, że Ministerstwo Edukacji Narodowej sprawuje patronaty wyłącznie nad wybranymi rodzajami działalności edukacyjnej o zasięgu ogólnopolskim, takimi jak np. konkursy, olimpiady czy turnieje. W bieżącym roku kalendarzowym nie ma również możliwości sfinansowania przez resort oświaty materiałów prezentujących zawody z branż mięsnej i metalowej, gdyż tegoroczne środki finansowe zostały już w całości rozdysponowane.

   Ponieważ szkolnictwo zawodowe znalazło się wśród priorytetów Programu Operacyjnego ˝Kapitał ludzki˝, finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego, działania w tym zakresie mogą uzyskać wsparcie środkami z EFS lub w ramach regionalnego programu operacyjnego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Andrzej Waśko

   Warszawa, dnia 19 października 2007 r.