Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9502

w sprawie niekorzystnej oceny funkcjonowania tzw. sądów 24-godzinnych

   Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na pismo Pani Marszałek z dnia 13 września 2007 r., SPS-023-9502/07, przy którym przekazana została interpelacja Pana Posła Józefa Stępkowskiego w sprawie niesprawdzania się tzw. sądów 24-godzinnych, uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   Postępowanie przyspieszone zostało wprowadzone do polskiej procedury karnej ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 226, poz. 1648).

   W okresie od 12 marca 2007 r. (z którą to datą przepisy o postępowaniu przyspieszonym weszły w życie) do 31 sierpnia 2007 r. do sądów wpłynęło 27 046 wniosków o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym. Z tej liczby aż w 25 615 sprawach wydano wyroki skazujące, kończąc postępowanie w trybie przyspieszonym. W tymże postępowaniu zakończono również dodatkowo 10 spraw wyrokiem uniewinniającym, w 34 przypadkach umorzono postępowanie, a 433 wnioski zwrócono prokuratorowi.

   W świetle powyższego nie można zgodzić się z poglądem, że wprowadzenie ˝sądów 24-godzinnych˝ nie przyniosło rezultatów, a postępowanie przyspieszone nie sprawdziło się. Dotychczasowa praktyka funkcjonowania ˝sądów 24-godzinnych˝ nie potwierdza również stanowiska, że sędziom coraz trudniej skutecznie orzekać w terminach przewidzianych dla postępowania przyspieszonego. Przeczy takiemu twierdzeniu choćby zestawienie danych dotyczących postępowania przyspieszonego za miesiąc sierpień 2007 r., w którym z ogólnej liczby 3775 spraw rozpoznawanych w postępowaniu przyspieszonym jedynie w 32 sprawach (czyli w około 0,8% ogółu) wydano postanowienia o skierowaniu ich do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.

   Aby uniknąć jednak nawet tych nielicznych przypadków, kiedy sprawy z postępowania przyspieszonego kierowane są do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym, a tym samym by zwiększyć jeszcze bardziej skuteczność realizowania założeń funkcjonowania postępowania przyspieszonego, w Ministerstwie Sprawiedliwości przygotowano propozycje nowelizacji niektórych przepisów zawartych w rozdziale 54a Kodeksu postępowania karnego. Propozycje te zawarte zostały w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o kuratorach sądowych (druk sejmowy nr 2177).

   Nowelizacja przewiduje:

   - poprzez zmianę dotychczasowych art. 517b § 1 K.p.k. i 517b § 4 K.p.k. wprowadzenie obligatoryjności (a nie fakultatywności) postępowania przyspieszonego w określonych ustawą przypadkach, przy równoczesnej możliwości odstąpienia od stosowania tego trybu tylko, jeśli zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające sporządzenie wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym (zmiana ta ma skutkować zwiększeniem liczby spraw kierowanych do rozpoznania w postępowaniu przyspieszonym, w tym przede wszystkim spraw innych niż o przestępstwa z art. 178a § 1 i 2 K.k.);

   - korektę art. 517b § 4 K.p.k. także w kierunku umożliwiającym prokuratorowi nie tylko zatwierdzenie bądź odmowę zatwierdzenia wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym sporządzonego przez Policję, ale także jego zmianę, co ma usprawnić postępowanie przyspieszone jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego;

   - poprzez uchylenie art. 517i § 1 K.p.k. zmianę § 2 i 3 tego artykułu i dodanie do art. 517b § 3a i 4a likwidację w postępowaniu przyspieszonym obligatoryjnej obrony z urzędu przed sądem i przekazanie oskarżonemu inicjatywy w zakresie udziału obrońcy w postępowaniu, zarówno z wyboru jak i z urzędu, co zapewniać ma oskarżonemu z jednej strony możliwość realizacji prawa do obrony, ale równocześnie także realizację zasady ekonomiki procesowej;

   - poprzez zmianę art. 517c K.p.k. wprowadzenie możliwości zarządzania nie jednej, a kilku przerw w rozprawie, łącznie nieprzekraczających 14 dni, co umożliwi właściwe dysponowanie czasem w ramach prowadzonej w postępowaniu przyspieszonym rozprawy.

   Wszystkie powyżej wymienione zmiany przyczynią się do podniesienia efektywności sądów 24-godzinnych.

   Zgodzić się natomiast należy, że działanie tzw. sądów 24-godzinnych wymaga znacznych nakładów finansowych, jednakże rozpoznawanie spraw w postępowaniu uproszczonym i zwyczajnym również generuje koszty. Ponadto skuteczności omawianej procedury nie można oceniać tylko przez pryzmat jej kosztów, znacznie istotniejsze jest bowiem, że jej stosowanie prowadzi w bardzo krótkim czasie do prawomocnego zakończenia postępowania karnego, a tym samym rodzi natychmiastową represję karną. Bezsporne zaś jest, że funkcja represyjna, wychowawcza i prewencyjna postępowania karnego spełniona jest tylko wtedy, gdy kara za popełniony czyn wymierzana jest niezwłocznie.

   Przedstawiając powyższe, uprzejmie dziękuję Panu Posłowi Józefowi Stępkowskiemu za wyrażone zainteresowanie problemami wymiaru sprawiedliwości.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Małgorzata Manowska

   Warszawa, dnia 4 października 2007 r.