Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 9375

w sprawie nieprawidłowości i wyprowadzania pieniędzy z PFRON

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na przesłaną przy piśmie z dnia 5 września 2007 r., znak SPS-023-9375/07, interpelację Posła Piotra Gadzinowskiego z dnia 30 sierpnia 2007 r. w sprawie nieprawidłowości i wyprowadzenia pieniędzy z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, ze zm.) PFRON jest państwowym funduszem celowym w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, a na mocy ust. 2 tego artykułu Fundusz posiada osobowość prawną. Wbrew twierdzeniu Pana Posła Gadzinowskiego PFRON nie podlega ministrowi pracy i polityki społecznej, lecz jest przez ministra nadzorowany stosownie do przepisu art. 45 ust. 4 tej ustawy, który stanowi, że nadzór nad Funduszem sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, który na wniosek prezesa Zarządu Funduszu, po uzyskaniu pozytywnej opinii pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych, zatwierdza statut określający organizację, szczegółowe zasady i tryb działania Funduszu, w tym jego organów. Jednakże zakres tego nadzoru nie obejmuje spraw związanych z obsadą kadrową oddziałów i biura Funduszu, albowiem na podstawie art. 52 ustawy prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych powołuje i odwołuje dyrektorów oddziałów Funduszu (ust. 2) oraz wykonuje za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników Funduszu (ust. 4).

   Niewątpliwie minister ma natomiast wpływ na powoływanie członków Zarządu PFRON poprzez uprawnienie do wnioskowania do prezesa Rady Ministrów o powołanie prezesa Zarządu Funduszu oraz do powoływania zastępców prezesa Zarządu Funduszu (art. 51 ust. 1 i 2 ustawy). Pragnę przy powyższym poinformować, że właśnie korzystając z tych uprawnień, w dniu 13 sierpnia skierowany został do prezesa Rady Ministrów wniosek o odwołanie ówczesnego prezesa Zarządu Funduszu i w tym samym dniu został on odwołany ze stanowiska przez prezesa Rady Ministrów. Wniosek ten wynikał m.in. z licznie pojawiających się w mediach informacji o nieprawidłowościach przy zatrudnianiu i wynagradzaniu niektórych pracowników Funduszu. Jednocześnie pragnę zapewnić Pana Marszałka, że ww. kwestie będą nadal wyjaśniane oraz że wiele osób spośród wymienionych w przywołanym przez Posła Gadzinowskiego artykule w tygodniku ˝Nie˝ nie jest już pracownikami Funduszu. Nie mogę natomiast zgodzić się z próbą jednoznacznego wskazania związku pomiędzy zatrudnieniem osób związanych z Samoobroną a prasowymi doniesieniami na temat wyprowadzania czy wyłudzania środków publicznych - taka teza jest ze wszech miar nieuprawniona.

   Odnosząc się do podniesionej przez Posła Piotra Gadzinowskiego kwestii wszczętych śledztw i spraw sądowych, w porozumieniu z ministrem sprawiedliwości przedstawiam poniżej informację o wzmiankowanych przez Posła Gadzinowskiego oraz w artykule prasowym postępowaniach karnych:

   - wbrew tezie posła Piotra Gadzinowskiego, w okręgu bydgoskim nie toczą się obecnie postępowania przygotowawcze oraz sądowe w sprawach dotyczących wyłudzeń środków finansowych z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Nadmieniam, iż w Prokuraturze Okręgowej w Bydgoszczy prowadzono dwa postępowania ze wskazanego zakresu, tj. V Ds 61/05 i V Ds 45/06, zakończone skierowaniem aktów oskarżenia odpowiednio w dniu 30 grudnia 2005 r. i 6 grudnia 2006 r. Oba śledztwa dotyczyły wyłudzeń pieniędzy z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przez szereg osób poprzez posłużenie się poświadczającą nieprawdą dokumentacją, tj. przestępstw z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 272 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 kk i in. W obu przypadkach jako pokrzywdzony występował Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Oddział Dolnośląski z siedzibą we Wrocławiu. Postępowania sądowe w obu sprawach zakończone zostały wyrokami skazującymi: w sprawie V Ds 61/05 - wyrok Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 27.02.2006 r. sygn. akt III K 1631/05 (12 oskarżonych), w sprawie V Ds 45/06 - wyrok Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 2.03.2007 r. sygn. akt III K 1164/06 (1 oskarżona). Oba wyroki są prawomocne;

   - w Prokuraturze Rejonowej w Ciechanowie nie prowadzono postępowań przygotowawczych we wskazanej problematyce;

   - w Prokuraturze Rejonowej w Sochaczewie prowadzono śledztwo sygn. Ds 866/02, którego przedmiotem było wyłudzenie środków finansowych z Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych przez Agencję Ochrony i Usług Detektywistycznych ˝Argus˝ s.c. Postępowanie obejmowało okres od 19 października 1998 r. do 31 grudnia 2004 r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że właściciele Agencji ˝Argus˝ s.c., posługując się nierzetelnymi lub sfałszowanymi dokumentami, uzyskali decyzję o nadaniu Agencji statusu zakładu pracy chronionej, a następnie podejmowali różnego rodzaju działania zmierzające do utrzymania tego statusu. Pomimo faktycznego braku uprawnień doprowadzili Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia na ich rzecz mieniem z tytułu zaniechania poboru i zwrotu podatku VAT od osób fizycznych i prawnych oraz udzielenia nienależnych subwencji i dofinansowania w łącznej kwocie nie mniejszej niż 7059,514 zł. Śledztwo to prowadzono w kierunku art. 286 § 1 kk i art. 294 § 1 kk i art. 271 § 1 kk i art. 273 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i w zw. z art. 12 kk, a także z art. 218 § 1 kk i art. 219 kk. W dniu 31 sierpnia 2005 r. w tej sprawie skierowano do Sądu Rejonowego w Sochaczewie akt oskarżenia, którym objęto 19 osób;

   - w Prokuraturze Rejonowej w Płocku sygn. 1 Ds.758/07 prowadzone jest śledztwo w sprawie niekorzystnego rozporządzenia mieniem Urzędu Miasta i Starostwa Powiatowego w Płocku poprzez udzielanie fikcyjnych porad w ramach projektu ˝Serce-sercu˝ dla osób niepełnosprawnych przez Centrum Psychologiczno-Pastoralne ˝Metanoia˝ z siedzibą w Płocku. Śledztwo prowadzone jest w kierunku art. 286 § 1 kk i art. 271 § 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk. Jak wynika z dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, w ramach Centrum Usług Doradczych realizowano 4 projekty współfinansowane przez Urząd Miasta w Płocku, Starostwo Powiatowe w Płocku oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Ustalono, że dotacje mogły być wypłacane w związku z poświadczeniem nieprawdy w dokumentach. Ujawniono także przypadki osób, które wprawdzie figurowały jako beneficjenci projektu, jednak nigdy faktycznie nie korzystały z żadnych porad. Aktualnie okres trwania śledztwa przedłużono do dnia 11 października 2007 r.;

   - w V Wydziale Śledczym Prokuratury Okręgowej w Płocku postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2007 r. wszczęto śledztwo sygn. V Ds 10/07/s dotyczące wyrządzenia znacznej szkody majątkowej podczas realizacji przez Caritas Diecezji Płockiej projektów: ˝Razem możemy więcej˝, ˝Praca bez barier˝, ˝Pomocna dłoń˝, ˝Ośrodki aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych˝, które były finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Źródłem do wszczęcia postępowania przygotowawczego były informacje, które ukazały się w prasie i dotyczyły wydatkowania pieniędzy przez Caritas Diecezji Płockiej z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Aktualnie okres trwania śledztwa przedłużono do dnia 3 października 2007 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w trakcie realizacji wskazanych wyżej projektów dopuszczono się nieprawidłowości w zakresie zatrudnienia pracowników i ich wynagrodzenia, przeprowadzania szkoleń, zakupu sprzętu komputerowego, wynajmu lokali, w których miały mieścić się ośrodki aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych, i zakupu wyposażenia dla tych ośrodków;

   - Prokuratura Rejonowa we Włodawie prowadzi śledztwo oznaczone sygnaturą Ds 1548/06/S przeciwko Grzegorzowi K. podejrzanemu o to, że w dniu 19 grudnia 2003 r. w Lublinie, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez Chełmski Ośrodek Wsparcia Bliźniego ˝Caritas˝ w Chełmie, doprowadził Urząd Marszałkowski w Lublinie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 137 000 zł w ten sposób, że w wykonaniu umowy z dnia 1 grudnia 2003 r. nr 7/2003, zawartej pomiędzy ChOWB ˝Caritas˝ a marszałkiem województwa lubelskiego, o dofinansowanie ze środków PFRON rozbudowy budynku służącego do rehabilitacji społecznej przedstawił do rozliczenia tej umowy faktury na kwotę 41 023,73 zł, które wcześniej w dniu 12 grudnia 2003 r. przedłożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Chełmie przy rozliczeniu umowy z dnia 1 grudnia 2003 r. nr 763/XII/03/S, zawartej pomiędzy miastem Chełm i ChOWB ˝Caritas˝, na dofinansowanie warsztatów terapii zajęciowej ze środków PFRON, oraz nie powiadomił Urzędu Marszałkowskiego w Lublinie, że w dniu 2 grudnia 2003 r. uzyskał kwotę 61 797 zł i w dniu 17 grudnia 2003 r. kwotę 1564,36 zł dofinansowania umowy nr 763/XII/03/S ze środków PFRON, co uniemożliwiło otrzymanie kolejnego dofinansowania ze środków PFRON, tj. o czyn z art. 286 § 1 kk;

   - w okręgu lubelskim prowadzono trzy, zakończone skierowaniem do sądów aktów oskarżenia, postępowania w sprawach:

   - V Ds 6/05/8 Prokuratury Okręgowej w Lublinie dotyczącej przywłaszczenia środków finansowych w kwocie 409 352,18 zł przez DDS Serwis Spółkę z o.o. z siedzibą w Lublinie poprzez niezakupienie przedmiotów określonych w umowie oraz zakupienie przedmiotów niezgodnie z ilością oraz specyfiką wynikającą z kontraktu. W sprawie tej dwie osoby oskarżono o czyny z art. 297 § 2 kk w zw. w art. 271 § 3 kk oraz art. 284 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i w zw. z art. 12 kk,

   - 1 Ds 975/04 Prokuratury Rejonowej Lublin-Północ przeciwko Andrzejowi C. i Krzysztofowi W. podejrzanym o to, że w okresie od października do grudnia 2001 r. w Lublinie, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz wspólnie i w porozumieniu z ustaloną osobą, która poświadczyła nieprawdę w dokumentach budowy, wpisując dane niezgodne ze stanem faktycznym do księgi obmiarów nr 3, zawyżając tym samym o 460,31 m3 ilość betonu B-7,5 zużytego na podbudowę fundamentów budynku przy ul. Osmolickiej 15 w Lublinie, wprowadzili w błąd inwestora budowy co do ilości faktycznie zużytego betonu oraz doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Fundację Fuga Mundi z Lublina oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Oddział w Lublinie na łączną kwotę 106 074,61 zł brutto, tj. o czyn z art. 18 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk, oraz Józefowi C. podejrzanemu o to, że w okresie od 1 października 2001 r. do 13 grudnia 2001 r. w Lublinie, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jako kierownik budowy Firmy Remex z Mińska Mazowieckiego, poświadczył nieprawdę, wpisując nieprawdziwe dane do księgi obmiarów robót nr 3, w których podał zawyżoną o 460,31 m3 ilość betonu B-7,5 zużytego na podbudowę fundamentów budynku przy ul. Osmolickiej 15 w Lublinie, czym wprowadził w błąd inwestora budowy Fundację Fuga Mundi i Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Oddział w Lublinie i doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez te podmioty w łącznej kwocie 106 074,61 zł brutto, tj. o czyn z art. 286 § 1 kk i 271 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 kk,

   - 2 Ds 26/06 przeciwko Łukaszowi L. podejrzanemu o to, że w dniach 5 i 6 listopada 2003 r. w Lublinie, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i wprowadzając w błąd co do zamiaru wywiązania się z zawieranej umowy, zawarł ze Sławomirem L. umowę na sprzedaż zestawu komputerowego, którego zakup był finansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Oddział w Lublinie, a następnie z zawartej umowy nie wywiązał się, czym doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 7050 zł Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Oddział w Lublinie, tj. o czyn z art. 286 § 1 kk;

   - w Prokuraturze Okręgowej w Białymstoku pod numerem V Ds 24/07 w dniu 12 lipca 2007 r. zostało wszczęte śledztwo w sprawie oszustwa dokonanego w latach 2004-2006 w Warszawie na szkodę Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w następstwie wprowadzenia w błąd przez działających w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przedstawicieli spółek z o.o. ABA-service z siedzibą w Otrębusach i TJ z siedzibą w Pęcinach Małych oraz Stowarzyszenia Niepełnosprawni dla Środowiska EKON w Otrębusach, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 kk i in. Postępowanie prowadzi Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku. W toku śledztwa wydane zostały postanowienia o żądaniu od TJ Sp. z o.o., Stowarzyszenia Niepełnosprawni dla Środowiska EKON i ABA-service Sp. z o.o. wydania rzeczy w postaci dokumentacji m.in. dotyczącej otrzymania i spożytkowania środków uzyskanych z PFRON i zatrudniania osób niepełnosprawnych, w tym zawartych umów o pracę, list płac, wyciągów bankowych potwierdzających wypłatę wynagrodzeń. W najbliższym czasie zabezpieczona dokumentacja zostanie poddana oględzinom i w zależności od dokonanych ustaleń zostaną wykonane inne niezbędne czynności w sprawie.

   Jak wynika z powyższych informacji, zawarte w interpelacji tezy mówiące o ˝obsadzeniu przez ludzi związanych z Samoobroną˝ Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz o ˝wyprowadzaniu˝ z Funduszu pieniędzy, w kontekście doniesień medialnych tygodnika ˝Nie˝, nie znajdują uzasadnienia ani nie pozostają ze sobą w żadnym związku.

   Należy wyraźnie podkreślić, że w większości prowadzone postępowania dotyczą środków pieniężnych, które przekazywane są beneficjentom przez samorządy terytorialne, i PFRON nie ma wpływu na ich wydatkowanie. Fundusz przekazuje środki samorządom na podstawie algorytmu określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. Nr 88, poz. 808, ze zm.), a o ich rozdysponowaniu decydują uchwałami sejmiki województw i rady powiatów oraz marszałkowie województw, starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu, zawierający umowy z poszczególnymi beneficjentami. W niewielu przypadkach postępowanie prowadzone jest w związku ze środkami pozostającymi w dyspozycji oddziału Funduszu, a i w tych sprawach dotyczą nieprawidłowości leżących po stronie beneficjentów, tj. organizacji pozarządowych lub pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne.

   Ponieważ środki PFRON są środkami publicznymi, a cel ich gromadzenia i wydatkowania jest niezwykle ważny przede wszystkim ze względów społecznych, istotne znaczenie ma dbałość o prawidłowe gospodarowanie nimi. Dlatego też od wielu lat (bowiem przypadki nieprawidłowości występowały i mogą występować niezależnie od przynależności partyjnej decydentów), w miarę uzyskiwanej wiedzy i doświadczeń, wprowadzane są do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nowe przepisy wzmacniające kontrolę nad tymi środkami. I tak ustawą z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ww. ustawy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 115, poz. 791), obowiązującej od 30 lipca 2007 r., rozszerzone zostały kompetencje kontrolne Funduszu m.in. o uprawnienie do kontroli pracodawców ubiegających się o dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Do tej pory Fundusz sprawował kontrolę nad wykorzystaniem środków przekazywanych na realizację zadań określonych w ustawie, tj. przekazywanych samorządom wojewódzkim i powiatowym według algorytmu, oraz podmiotom realizującym - na podstawie zawartych z nimi umów - zadania zalecone przez Fundusz lub inne zadania wynikające z ustawy. Kontrole te prowadzone były przez PFRON we własnym zakresie oraz we współpracy z innymi organami państwowymi, np. z Państwową Inspekcją Pracy odnośnie do nieprawidłowości związanych z naruszaniem przepisów prawa pracy przez beneficjentów pomocy, Najwyższą Izbą Kontroli, urzędami skarbowymi oraz urzędami kontroli skarbowej, a także urzędami wojewódzkimi w zakresie dotyczącym uzyskiwania statusu zakładu pracy chronionej. Ponadto w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, które mogą wskazywać na popełnienie czynu zabronionego, Fundusz współpracuje z organami ścigania, Policją i prokuraturą - w zakresie postępowań karnych.

   Wyrażam przekonanie, że realizowane już przez Fundusz działania kontrolne oraz nowe uregulowania prawne przyczynią się do zwiększenia ochrony środków publicznych przed niekorzystnym ich rozporządzaniem na szkodę PFRON i osób niepełnosprawnych.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Mirosław Mielniczuk

   Warszawa, dnia 27 września 2007 r.