Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9374

w sprawie ponownego określenia liczby ławników

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo z dnia 6 września 2007 r. nr SPS-023-9374/07, przy którym przekazana została interpelacja Pana Posła Grzegorza Tobiszowskiego w sprawie ponownego określenia liczby ławników - uprzejmie informuję:

   Ustawa z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw zmniejszyła w znacznym stopniu zakres spraw rozpoznawanych przez składy orzekające z udziałem ławników. Należy podkreślić, że Ministerstwo Sprawiedliwości niezwłocznie po zakończeniu prac legislacyjnych w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej nad powołaną ustawą skierowało w dniu 14 maja 2007 r. do prezesów sądów okręgowych pismo wskazujące na potrzebę zachowania rozwagi przy planowaniu liczby ławników na kadencję 2008-2011 oraz uwzględnienia znacznego zmniejszenia ich liczby. Szczególny nacisk położono na to, aby uwzględnić rzeczywiste potrzeby sądów, jakie ukształtują się po dniu wejścia w życie powyższej ustawy.

   Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.), liczbę ławników wybieranych przez poszczególne rady gmin do wszystkich sądów działających na obszarze właściwości sądu okręgowego, w tym także liczbę ławników do orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy, ustala kolegium sądu okręgowego; liczbę ławników do poszczególnych sądów rejonowych ustala się po zasięgnięciu opinii prezesów tych sądów.

   Z przepisu art. 161 § 2 ustawy wynika, że prezes sądu okręgowego podaje ustaloną liczbę ławników do wiadomości poszczególnym radom gmin najpóźniej na trzydzieści dni przed upływem terminu zgłaszania kandydatów - czyli do 31 maja. Powyższa regulacja jednoznacznie stanowi, że liczba ławników wybieranych przez radę gminy zależy od ustalenia dokonanego przez kolegium właściwego sądu okręgowego, gdyż rada gminy dokonuje wyboru, kierując się wyłącznie ustaleniami zakomunikowanymi przez prezesa sądu okręgowego w trybie art. 161 § 2 ustawy.

   Prezes sądu okręgowego nie może podać do wiadomości radzie gminy liczby ławników innej niż ustalona w oznaczonym trybie przez kolegium, jak również nie może w późniejszym terminie skorygować zapotrzebowania. Przesądza o tym brak odpowiedniej, opartej o regulacje prawne procedury, co przy uwzględnieniu konstytucyjnej zasady działania organów władzy publicznej w granicach i na podstawie prawa powoduje, że po upływie terminu określonego w art. 161 § 2 ustawy prezes sądu okręgowego nie jest uprawnionym do podejmowania działań w przedmiotowym zakresie.

   Pragnę jednocześnie podkreślić, iż aktualnie brak jest przesłanek uzasadniających potrzebę inicjowania przez Ministra Sprawiedliwości jakichkolwiek działań, w tym legislacyjnych, zmierzających do realizacji podniesionego przez Pana Posła postulatu. Wynika to z faktu, że ustawa z dnia 15 marca 2007 r. została uchwalona przez Parlament na kilka tygodni przed dniem, w którym upłynął termin zgłoszenia przez prezesów sądów liczby ławników. W związku z powyższym jej zapisy zostały uwzględnione przy określeniu zapotrzebowania na ławników. Wymienionym wyżej pismem z dnia 14 maja 2007 r. Departament Organizacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości wskazał m.in. na potrzebę uwzględnienia przez kolegia sądów oraz prezesów sądów, w toku określenia liczby ławników, zapisów ustawy z dnia 15 marca 2007 r., prowadzących do zmniejszenia zakresu spraw rozpoznawanych z udziałem ławników.

   Z uwagi na powyższe okoliczności obawy Pana Posła związane z możliwością wyboru większej od rzeczywistych potrzeb liczby ławników są bezpodstawne. Sygnalizowany przez Pana Posła problem nie znajduje ponadto oparcia w wynikach analiz statystycznych dokonywanych w odniesieniu do poprzednich wyborów ławników. Wskazać mianowicie należy, iż w praktyce zasadą jest, że liczba wybieranych ławników nie pokrywa się ze zgłoszonym zapotrzebowaniem. W 2003 r. w ramach przeprowadzonych wyborów ławników na kadencję 2004-2007 wybrano ogółem 43.613 ławników, co stanowiło 92,7% zapotrzebowania, w tym do wydziałów pracy i ubezpieczeń społecznych w sądach okręgowych i rejonowych wybranych zostało 11.302, co stanowiło 81,7% zgłoszonej ich liczby. W 1999 r. w ramach przeprowadzonych wyborów ławników i członków kolegiów do spraw wykroczeń na lata 2000-2003 wybrano do sądów 44.372 ławników (co stanowiło 86,4% zapotrzebowania).

   Ze wstępnych informacji napływających do Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że podobna tendencja utrzyma się również w odniesieniu do bieżących wyborów, a więc liczba wybranych ławników będzie mniejsza od zapotrzebowań zgłoszonych przez prezesów sądów.

   Niezależnie od powyższych okoliczności pragnę wskazać, że ewentualny wybór większej liczby ławników niż faktyczne zapotrzebowanie wiązałby się z osiągnięciem pozytywnego efektu w postaci możliwości zapewnienia równomiernego uczestnictwa ławników w posiedzeniach sądowych. Zgodnie z przepisem art. 170 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ławnik może być wyznaczony do udziału w rozprawach do dwunastu dni w ciągu roku. Większa liczba wybranych ławników może w takim przypadku ułatwić zapewnienie równomiernego udziału każdego z ławników w rozprawach.

   Pragnę jednocześnie podkreślić, że końcowy termin wyboru ławników przez rady gmin przypada na ostatni dzień października br. i po tej dacie przeprowadzona zostanie wszechstronna analiza przebiegu tegorocznych wyborów ławników na kadencję 2008-2011, zawierająca również faktyczne dane porównawcze obrazujące stosunek wybranych ławników do zgłoszonego na nich zapotrzebowania. Pozwoli to na rozważenie ewentualnej potrzeby podjęcia przez Ministerstwo Sprawiedliwości stosownych działań, w tym legislacyjnych, niezbędnych do usprawnienia procedury wyboru ławników.

   Z uszanowaniem

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Kryże

   Warszawa, dnia 27 września 2007 r.