Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 9337

w sprawie deficytu pracowników budowlanych na polskim rynku pracy

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Grzegorza Kurczuka z dnia 16 sierpnia 2007 r. (znak: LD-023-9337/07) w sprawie deficytu pracowników budowlanych na polskim rynku pracy i działań resortu pracy w celu zaradzenia temu zjawisku w kontekście zbliżających się finałów Euro 2012 organizowanych w Polsce uprzejmie informuję, co następuje.

   Analizy rynku pracy wskazują, iż struktura siły roboczej w dziale budownictwo może okazać się jednym z utrudnień przy realizacji przedsięwzięć niezbędnych dla sprawnej realizacji Euro 2012. Wobec tego Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w zakresie swoich kompetencji podjęło w ostatnim czasie następujące działania, które powinny przyczynić się do złagodzenia występującego w budownictwie niedoboru kadry.

   W przygotowanej przez rząd ustawie o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw przyjętej przez Sejm po poprawkach Senatu w dniu 24 sierpnia 2007 r., która oczekuje na podpis Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzono zmiany, które będą miały korzystny wpływ na skuteczność działań publicznych służb zatrudnienia w pozyskiwaniu osób o poszukiwanych kwalifikacjach. W ustawie zostały wprowadzone zapisy zobowiązujące powiatowe urzędy pracy do udostępniania niewykorzystanych ofert pracy do wiadomości wszystkim urzędom pracy. W art. 36 ustawy po ust. 4 dodano ust. 4a, zgodnie z którym powiatowy urząd pracy, który nie dysponuje kandydatami spełniającymi wymagania określone w ofercie pracy, udostępnia informacje o braku możliwości realizacji oferty innym powiatowym urzędom pracy co najmniej przez internetową bazę ofert pracy.

   Równocześnie wprowadzono przepis zobowiązujący urzędy pracy do upowszechniania ofert pracy w szczególności poprzez internetową bazę ofert pracy udostępnioną przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

   Aktualnie w systemie informatycznym urzędów pracy funkcjonuje internetowa baza ofert pracy e-PULS, jednak nie wszystkie oferty pracy są w niej zamieszczane. To nowe rozwiązanie umożliwi szybkie działania urzędów pracy w celu zaspokojenia potrzeb zatrudnieniowych pracodawców z terenu, na którym występują braki w podaży siły roboczej, i pozyskiwania pracowników na obszarach, gdzie istnieje nadwyżka podaży.

   Biorąc pod uwagę coraz ostrzej rysujące się zjawisko niedoborów kadr kwalifikowanych na rynku pracy i jednocześnie poważne problemy z uzyskaniem lub utrzymaniem zatrudnienia przez osoby bezrobotne z tzw. grup trudnych, została podjęta decyzja o przeznaczeniu środków rezerwy Funduszu Pracy w wysokości 120 mln zł na realizację Programu ˝Inwestycje w kwalifikacje deficytowe na rynku pracy˝ (IKD).

   Uczestnikami projektów aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach Programu IKD będą osoby mające znaczne trudności ze znalezieniem pracy. Z informacji otrzymywanych z powiatowych urzędów pracy wynika, iż w skali kraju największy deficyt obserwuje się w zawodach budowlanych (zwłaszcza robót wykończeniowych) i związanych z tą branżą, takich jak np. zbrojarz, spawacz, brukarz, robotnik drogowy, operator koparek i zwałowarek, cieśla (organizacje pracodawców szacują obecnie deficyt pracowników wykwalifikowanych w zawodach budowlanych na ok. 150 tys. osób).

   Zamierzeniem Programu IKD jest aktywizacja osób znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji na rynku pracy poprzez przygotowanie ich do podjęcia i utrzymania zatrudnienia w zawodach poszukiwanych na lokalnych rynkach pracy oraz pomoc pracodawcom w pozyskaniu pracowników o pożądanych kwalifikacjach.

   Zogniskowanie działań programu wokół szkoleń z obszaru tzw. zawodów deficytowych powinno zaowocować wysoką efektywnością realizowanych projektów, mierzoną podjęciem przez uczestników zatrudnienia lub działalności gospodarczej. Podstawę prawną dla wszystkich działań podejmowanych w ramach Programu IKD stanowią regulacje przewidziane w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.).

   Równocześnie w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej trwają prace nad przygotowaniem założeń do polskiej polityki migracyjnej w zakresie migracji zarobkowych. W ramach tych prac stworzone zostaną mechanizmy sprzyjające podejmowaniu pracy w Polsce przez cudzoziemców o wysokich specjalistycznych kwalifikacjach, niezbędnych dla naszej gospodarki. Rozważane są różne warianty rozwiązań uwzględniające zarówno rzeczywiste potrzeby krajowego rynku pracy, jak i poziom rejestrowanego bezrobocia.

   Znaczącym wsparciem dla działań podejmowanych przez resort jest utworzony w lutym bieżącego roku międzyresortowy Zespół ds. Migracji. Pełni on rolę organu doradczego Prezesa Rady Ministrów, a jednym z podstawowych jego celów jest inicjowanie działań oraz zapewnienie koordynacji zadań realizowanych przez organy administracji rządowej w zakresie problematyki migracji. Jednym z priorytetowych tematów rozpatrywanych przez ten Zespół są problemy kadrowe polskiej gospodarki i możliwości uzupełniania deficytu siły roboczej poprzez efektywne zarządzanie migracjami pracowników.

   Na posiedzeniu zwołanym w czerwcu br. Zespół rozpatrywał zaproponowane warianty otwarcia polskiego rynku pracy. Kwestie te będą przedmiotem dalszych prac, należy bowiem wziąć pod uwagę całokształt problemów związanych z migracjami (m.in. integrację społeczną cudzoziemców, możliwość readmisji).

   Realizacja przedstawionych zamierzeń będzie procesem długofalowym. Dlatego też równolegle podejmowane są działania o charakterze doraźnym, pozwalające na stosunkowo szybkie złagodzenie skutków braku krajowej siły roboczej. Przygotowywane zostały korekty w przepisach ułatwiające cudzoziemcom dostęp do polskiego rynku pracy.

   Z dniem 17 stycznia br. w drodze rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej zniesiony został obowiązek uzyskiwania zezwoleń na pracę dla obywateli państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej pomimo utrzymywania przez te kraje (zgodnie z Traktatem Akcesyjnym) rozwiązań przejściowych w zakresie swobody przepływu pracowników. Także obywatele nowych państw członkowskich Unii Europejskiej, tj. Bułgaria i Rumunia, od 1 stycznia br. mają swobodny dostęp do polskiego rynku pracy.

   Od 20 lipca br. na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej obywatele państw graniczących z Polską (Białoruś, Ukraina i Rosja) mogą wykonywać, bez obowiązku uzyskiwania zezwoleń na pracę, prace krótkoterminowe, głównie o charakterze sezonowym (przez okres trzech miesięcy zatrudnienia w ciągu kolejnych sześciu miesięcy) w zakresie wszystkich rodzajów prac przewidzianych Polską Klasyfikacją Działalności. Pierwsze dni obowiązywania zliberalizowanych zasad sezonowego zatrudnienia obywateli tych państw wykazały, że przyjęte rozwiązania wykorzystują głównie pracodawcy sektora budowlanego.

   Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że niskie płace proponowane cudzoziemcom i jednocześnie wysokie koszty pracy powodują, iż nasz kraj nie jest zbyt atrakcyjny dla migrantów zarobkowych. Wprowadzanie ułatwień jedynie w dostępie do rynku pracy nie spowoduje znaczącego napływu cudzoziemców do Polski. Warto nadmienić, iż wg badań ekspertów Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji oraz OECD prowadzonych m.in. na Ukrainie Polska znajduje się obecnie na 18. miejscu pod względem atrakcyjności zarobkowej dla imigrantów.

   Ministerstwo Pracy prowadzi także konsultacje z partnerem ukraińskim w sprawie współpracy dwustronnej w zakresie przepływu pracowników. Uzgodniony został na szczeblu ekspertów projekt procedur i obiegu dokumentów ułatwiających przekazywanie ofert pracy polskich pracodawców obywatelom Ukrainy. Uwzględniono w nim zarówno przypadki podejmowania pracy krótkoterminowej bez obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, jak i inne formy zatrudnienia. Fakt wspólnej organizacji Euro 2012 zintensyfikuje kontakty bilateralne również w zakresie przepływu pracowników.

   Pragnę jednocześnie nadmienić, iż przedsiębiorcom środowiska budowlanego zależy głównie na stworzeniu ułatwień w dopuszczaniu do rynku pracy pracowników firm zagranicznych delegowanych do Polski w ramach świadczenia usług na zasadzie podwykonawstwa. Sugeruje się zasadność zawierania dwustronnych umów międzynarodowych, na wzór polsko-niemieckiej umowy o delegowaniu pracowników.

   Niestety zawarcie umowy o warunkach świadczenia usług z wybranym państwem, spoza Unii Europejskiej, może nie być możliwe z uwagi na zobowiązania wynikające z GATS (Generalne Porozumienie w sprawie Handlu i Usług) w powiązaniu z zobowiązaniami członkostwa w UE. Z nieformalnych konsultacji przeprowadzonych z Komisją Europejską wynika, iż nie jest możliwe regulowanie z państwami spoza Unii świadczenia usług w drodze bilateralnych umów. Zdaniem Komisji kwestia ta, jako wchodząca w zakres czwartego sposobu świadczenia usług w GATS (delegowanie pracowników), należy do kompetencji Wspólnoty. Gdyby nawet Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zamierzało wprowadzić jakąkolwiek liberalizację w zakresie delegowania cudzoziemców do Polski regulowanego w ramach prawa krajowego, to także wymagałoby konsultacji i uzgodnień z Komisją Europejską.

   Naprawa sytuacji na rynku pracy, w tym również budowlanym, wymaga wspólnych skoordynowanych działań kilku resortów, ale istotną kwestią jest także zmiana nastawienia i oczekiwań pracodawców, którzy powinni aktywnie włączyć się w rozwiązanie zaistniałego problemu - uczestniczyć w określaniu właściwych kierunków kształcenia czy przekwalifikowań tak, by były one dostosowane do przewidywanego zapotrzebowania, proponować takie formy zatrudnienia, by oferty pracy w budownictwie stały się atrakcyjne.

   Minister

   Joanna Kluzik-Rostkowska

   Warszawa, dnia 17 września 2007 r.