Odpowiedź ministra spraw zagranicznych

na interpelację nr 9167

w sprawie wypłaty kresowianom-sybirakom odszkodowań

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją Pani Poseł Elżbiety Ratajczak (pismo nr SPS-023-9167/07 z dnia 6 sierpnia br.) w sprawie wypłaty odszkodowań kresowianom sybirakom uprzejmie informuję, co następuje:

   Kwestie rekompensat dla kresowian (zabużan) za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zostały już uregulowane. Dotyczy ich ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418, ze zm.). Weszła ona w życie 7 października 2005 r.

   W trybie tej ustawy można się ubiegać o rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

   - układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski;

   - układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski;

   - układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski;

   - umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.

   Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

   Ustawa reguluje tryb realizacji prawa do rekompensaty. W tym celu należy złożyć do właściwego wojewody, w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r., wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Art. 13 ustawy określa formy realizacji prawa do rekompensaty. Może być ono zrealizowane między innymi poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego wypłacanego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Jego wysokość stanowi 20% wartości pozostawionych nieruchomości.

   Dysponentem Funduszu Rekompensacyjnego jest minister skarbu państwa. Jest on również organem wyższego stopnia w stosunku do wojewodów rozpatrujących wnioski osób ubiegających się o rekompensaty, a także odpowiada za podejmowanie innych działań wskazanych w ustawie, mających na celu jej realizację, w tym dokonywanie wypłat dla osób uprawnionych. Nie należy to natomiast do kompetencji ministra spraw zagranicznych. Tym niemniej, z uwagi na toczącą się procedurę nadzorowania przez Komitet Ministrów Rady Europy wykonania przez Polskę wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 czerwca 2004 r. w sprawie Broniowski przeciwko Polsce (skarga nr 31443/96), w której stwierdzono naruszenie prawa do ochrony własności w związku z brakiem realizacji uprawnień zabużańskich skarżącego (art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności), minister spraw zagranicznych podejmuje inicjatywy i współpracuje z właściwymi resortami w tym obszarze.

   W szczególności, z inicjatywy ministra spraw zagranicznych, Rada Ministrów przyjęła w dniu 17 maja 2007 r. Program działań rządu w sprawie wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wobec Rzeczypospolitej Polskiej. Zawiera on rozdział dotyczący kwestii zabużan i wskazuje konkretne zadania mające na celu wdrożenie wspomnianej ustawy zabużańskiej. Zadania te dotyczą między innymi budowy centralnego i wojewódzkich rejestrów uprawnień zabużańskich oraz utworzenia dodatkowych etatów w urzędach wojewódzkich oraz Ministerstwie Skarbu Państwa do obsługi wniosków zabużańskich. Za realizację poszczególnych zadań określonych w programie odpowiedzialni są przede wszystkim minister skarbu państwa oraz wojewodowie.

   Odpowiadając na pytanie dotyczące uprawnień emerytalnych repatriantów, uprzejmie informuję, iż powyższa kwestia została uregulowana w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz w ustawie o repatriacji. Przepisy prawa polskiego - ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.) - gwarantują uznanie za okres składkowy okresów zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów, a tym samym uzyskały prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia emerytalnego. Natomiast na podstawie art. 9 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532, z późn. zm.) wiza wjazdowa w celu repatriacji może być wydana osobie polskiego pochodzenia, która przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwała na stałe na terytorium byłych kaukaskich i środkowo-azjatyckich republik związkowych ZSRR albo w azjatyckiej części Rosji. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami repatrianci z Kazachstanu mają prawo do zaliczenia im na poczet emerytury okresu pracy w tym kraju.

   Pragnę podkreślić, iż kwestie związane z problemami repatriacji leżą w gestii szefa Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców oraz ministra spraw wewnętrznych i administracji, a sprawy związane z zabezpieczeniem społecznym - ministra pracy i polityki społecznej. Minister spraw zagranicznych nie jest w tym zakresie organem kompetentnym.

   Z poważaniem

   Minister

   Anna Fotyga

   Warszawa, dnia 27 sierpnia 2007 r.