Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9041

w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na wystąpienie Pana Marszałka z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie interpelacji posła Eugeniusza Grzeszczaka dotyczącej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uprzejmie informuję:

   W Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej nie są aktualnie prowadzone prace nad nowelizacją ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2007 r., Nr 139, poz. 992, z późn. zm.), a tym samym resort nie planuje zmian regulacji dotyczących terminu trwania okresu zasiłkowego i terminów przyjmowania wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych przez organy właściwe realizujące ww. ustawę.

   Należy jednak wskazać, że zmiana terminu trwania okresu zasiłkowego, a tym samym i terminów przyjmowania wniosków przez organy właściwe, jest m.in. przedmiotem senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk nr 1887). Projekt zakłada przesunięcie terminu rozpoczęcia okresu zasiłkowego na miesiąc październik.

   Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych w obowiązującym brzmieniu okres zasiłkowy rozpoczyna się we wrześniu i kończy w sierpniu następnego roku kalendarzowego. Podkreślenia wymaga, że obowiązujący czas trwania okresu zasiłkowego odpowiada rytmowi nauki dzieci w szkole, a warunkiem korzystania z wielu rodzajów świadczeń rodzinnych jest nauka dziecka w szkole. Ponadto prawo do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy ustalane jest na podstawie dochodów z roku poprzedzającego okres zasiłkowy. Zaproponowane w ww. projekcie rozwiązanie powoduje oddalenie o kolejny miesiąc od roku stanowiącego podstawę ustalania dochodu rodziny uprawniającego do świadczeń rodzinnych, co sprawia, że dochody coraz mniej będą odzwierciedlały faktyczną sytuację finansową rodziny.

   Zgodnie z art. 26 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoby ubiegające się o świadczenia rodzinne mogą składać wnioski na nowy okres zasiłkowy już w miesiącu lipcu i sierpniu. W opinii realizatorów świadczeń utrudnia to korzystanie w tym okresie z urlopu wypoczynkowego i jest to najczęściej podnoszony argument za zmianą daty rozpoczęcia okresu zasiłkowego. Mając powyższe na uwadze, MPiPS sugerować będzie zrealizowanie tego postulatu w inny sposób, który nie spowoduje konieczności zmiany daty rozpoczęcia okresu zasiłkowego, na przykład wprowadzając rozwiązanie, zgodnie z którym wnioski o świadczenia rodzinne na nowy okres zasiłkowy byłyby składane począwszy od 1 sierpnia. Takie rozwiązanie dałoby możliwość wykorzystania przez pracowników urlopów wypoczynkowych w czasie wakacji.

   Odnosząc się do propozycji wydania komentarza do wymienionych wyżej ustaw, należy zauważyć, że pod względem formalnoprawnym interpretacje Ministerstwa nie są dla realizatorów świadczeń rodzinnych wiążącą wykładnią prawa. Są to jedynie wskazówki, jakimi według MPiPS powinien kierować się organ wydający decyzję. Taki też charakter mają dostępne publikacje i komentarze do ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (na gruncie obowiązującego w Polsce systemu prawnego innego charakteru mieć nie mogą).

   W związku z powyższym przygotowywanie i wydawanie komentarza do ww. aktów prawnych nie znajduje uzasadnienia.

   Jednocześnie informuję, że od początku obowiązywania ww. ustaw opinie realizatorów świadczeń były wykorzystywane do poprawy funkcjonowania systemu świadczeń rodzinnych. Przepisy i zagadnienia budzące wątpliwości interpretacyjne są na bieżąco wyjaśniane i publikowane na stronie internetowej MPiPS. Ponadto każda osoba ubiegająca się o świadczenia rodzinne, jak i instytucje realizujące ww. ustawy mogą zwrócić się bezpośrednio do MPiPS w celu uzyskania stanowiska w konkretnych, budzących wątpliwości sprawach, z czego często korzystają.

   Ze względów organizacyjnych i kadrowych nie jest możliwe wdrożenie przez MPiPS programów szkoleń adresowanych do pracowników instytucji realizujących ww. ustawy. Nie oznacza to jednak braku zorganizowanych form wsparcia merytorycznego dla tych instytucji. M.in. w czerwcu 2007 r. MPiPS zorganizowało dwie konferencje z udziałem przedstawicieli wszystkich urzędów wojewódzkich, samorządów województw i przedstawicieli gmin zajmujących się realizacją świadczeń rodzinnych. Spotkania te dotyczyły zwłaszcza omówienia ostatnich zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych wprowadzonych ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz.U. z 2007 r., Nr 109, poz. 747). W poprzednich latach organizowane były także spotkania oraz telekonferencje dotyczące realizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Ponadto w 2005 r. przez kilka miesięcy w Departamencie Świadczeń Rodzinnych funkcjonowała infolinia przeznaczona dla pracowników samorządowych zajmujących się realizacją świadczeń rodzinnych i zaliczki alimentacyjnej oraz dla osób ubiegających się o te świadczenia, a od ponad roku, w każdym tygodniu przez trzy dni, pracownicy Departamentu Świadczeń Rodzinnych pełnią dwugodzinne dyżury telefoniczne, w czasie których udzielają wyjaśnień dotyczących przypadków zgłaszanych przez ośrodki pomocy społecznej lub przez osoby zainteresowane świadczeniami rodzinnymi.

   Jeśli chodzi o środki finansowe na obsługę świadczeń rodzinnych, należy zauważyć, że w okresie od dnia 1 maja 2004 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, do 31 grudnia 2004 r. wskaźnik udziału kosztów obsługi w dotacji na świadczenia rodzinne wynosił 2%, co było odpisem wyższym niż odpis obowiązujący wcześniej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (wypłata zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych) oraz w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (wypłata zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych). Mimo to, po uwzględnieniu postulatów samorządów, począwszy od 1 stycznia 2005 r. nastąpił wzrost odpisu na koszty obsługi świadczeń rodzinnych. Zwiększył się zarówno wskaźnik udziału kosztów obsługi z 2% do 3%, jak i podstawa jego obliczania. Wysokość kwot przysługujących gminie na pokrycie kosztów obsługi świadczeń rodzinnych nie liczy się już bowiem od wydatków na świadczenia rodzinne oraz składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego, lecz podstawę ich obliczania stanowi cała dotacja przekazana gminie w rozdziale 85212 klasyfikacji budżetowej (świadczenia rodzinne, zaliczka alimentacyjna oraz składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego). Ponadto wysokość przysługującej dotacji na koszty obsługi ustalana jest w sposób korzystny dla gmin - oblicza się ją od otrzymanej dotacji, tak więc zwrot niewykorzystanych środków na wypłaty świadczeń z końcem roku budżetowego oraz zwrot nienależnie pobranych świadczeń nie mają wpływu na wysokość odpisu na koszty obsługi.

   W przypadku wydatków na realizację ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, oprócz 3% odpisu od kwoty wydatków na zaliczki alimentacyjne, ustawa zawiera rozwiązanie stanowiące o dodatkowym, specjalnym źródle finansowania. Zgodnie z art. 12 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, powiększonej o 5%. Połowa tej kwoty stanowi dochód własny gminy, który może ona przeznaczyć na wybrany przez siebie cel, w tym na pokrycie kosztów postępowania wobec dłużników alimentacyjnych. Ze sprawozdań otrzymywanych przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wynika, że w przypadku aż 96,2% gmin koszty realizacji ustawy nie przekroczyły w 2006 r. 3% kwoty wydatków na zaliczki alimentacyjne.

   Przytaczany przez realizatorów świadczeń rodzinnych argument o niezmiennym od 2005 r. poziomie wysokości dotacji na koszty obsługi przy wzrastającej liczbie obsługiwanych świadczeniobiorców nie znajduje uzasadnienia, ponieważ niezmienny pozostaje 3-procentowy udział kosztów obsługi w dotacji na świadczenia rodzinne, zaliczkę alimentacyjną oraz składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego. Natomiast kwota dotacji na koszty obsługi zdecydowanie wzrasta wraz ze wzrostem kwoty wypłacanych przez gminy świadczeń (we wrześniu 2006 r. gminy przejęły od ZUS ostatnich świadczeniobiorców, ale także wzrosła wysokość wypłacanych świadczeń rodzinnych), pociągającym za sobą wzrost kwot dotacji przeznaczonej na wypłaty świadczeń.

   Odnosząc się do pytania o możliwość podniesienia wysokości kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń, trzeba zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) - art. 18 ust. 1 - przewidują, iż wysokość świadczeń rodzinnych i kryterium dochodowego podlega weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyników badań progu wsparcia dochodowego rodzin (próg ten bada i przedstawia Instytut Pracy i Spraw Socjalnych).

   Pierwsza weryfikacja świadczeń rodzinnych, w wyniku której podwyższono wysokość większości świadczeń rodzinnych (kryterium dochodowe nie uległo zmianie), przeprowadzona została dnia 1 września 2006 r. Kolejna zaś weryfikacja nastąpi 1 września 2009 r.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Mirosław Mielniczuk

   Warszawa, dnia 10 sierpnia 2007 r.