Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 8939

w sprawie pobierania odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazanymi przez Pana Marszałka przy pismach z dnia 18 lipca br., znak: SPS-023-8939/07 i SPS-023-8938/07, interpelacjami posła Michała Jacha w sprawie pobierania odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz w sprawie praktyki, jaką stosuje ZUS w odniesieniu do art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwolę sobie przedstawić, co następuje:

   Powołany w interpelacji przepis art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, z późn. zm.) określa, że osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się, w myśl tego przepisu oraz art. 138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.), świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W sytuacji zatem, gdy osoba pobierająca świadczenie nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie zawiadomiła o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi wraz z odsetkami za zwłokę.

   Zgodnie z powyższymi przepisami organ rentowy może podjąć decyzję o odstąpieniu od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń, pod warunkiem jednak że w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności uniemożliwiające spłacenie zadłużenia. W przyjętej przez Zakład praktyce za takie okoliczności uznaje się m.in.:

   - ubóstwo dłużnika, zagrażające jego dalszej egzystencji, wynikające z niezapewnienia minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę powstałego zadłużenia w dłuższym okresie czasu,

   - zdarzenia losowe i klęski żywiołowe,

   - chorobę dłużnika lub członków jego najbliższej rodziny (np. dzieci, rodzice), nad którymi osoba zobowiązana do zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń sprawuje bezpośrednią opiekę uniemożliwiającą pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia.

   Przy podejmowaniu decyzji odmawiającej odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, zmniejszenia wysokości potrąceń bądź zawieszenia dokonywania tych potrąceń organ rentowy nie może kierować się interesem finansów ubezpieczeń społecznych. Jeżeli taki przypadek miał miejsce, to uprzejmie proszę o przekazanie do Prezesa ZUS danych dotyczących sprawy, w której oddział ZUS uzasadnił decyzję odmawiającą odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń, kierując się interesem finansów ubezpieczeń społecznych.

   Z poważaniem

   Minister

   Joanna Kluzik-Rostkowska

   Warszawa, dnia 23 sierpnia 2007 r.