Odpowiedź ministra środowiska

na interpelację nr 8887

w sprawie Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000

   W odpowiedzi na pismo SPS-023-8887/07 z dnia 6 sierpnia 2007 r. dotyczące interpelacji posłanki Elżbiety Łukacijewskiej w sprawie Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 przedkładam następujące stanowisko.

   1. Wdrażanie sieci Natura 2000 wymaga spojrzenia na zagadnienia ochrony przyrody z nowej perspektywy, często w związku z tym zachodzi potrzeba zmiany świadomości społecznej, tak aby w Naturze 2000 nie widzieć tylko ograniczeń i obostrzeń, ale wymierne korzyści. Zmiana sposobu gospodarowania, która może być konieczna w celu niepogorszenia stanu siedlisk czy gatunków, dla których został utworzony obszar Natura 2000, powinna być postrzegana jako źródło korzyści finansowych w postaci m.in. rekompensat za wprowadzone ograniczenia. Przynależność danego obszaru do sieci obszarów o priorytetowym znaczeniu dla zachowania różnorodności biologicznej Unii Europejskiej jest swego rodzaju etykietą informującą, w kraju i za granicą, o unikatowych walorach przyrodniczych, wokół których programować można rozwój na szczeblu lokalnym. Na bazie walorów przyrodniczych budować można, jak pokazują doświadczenia, ˝zielony˝ biznes, głównie związany z usługami turystycznymi. Dodatkowo istnieje szereg mechanizmów finansowych związanych ze środkami wspólnotowymi, które mogą być uruchomione właśnie dla terenów sieci Natura 2000 - na działania służące czynnej ochronie przyrody - lub w związku z terenami przyrodniczo cennymi, np. rozwój agroturystyki, ˝zielone˝ miejsca pracy, edukacja ekologiczna czy tworzenie produktu lokalnego.

   Należy podkreślić, że Ministerstwo Środowiska promuje ideę sieci Natura 2000. Przeprowadzono wiele szkoleń i seminariów, opublikowano wiele materiałów informacyjnych, jednak dotychczas beneficjentami były instytucje poziomu regionalnego. W 2007 r. Ministerstwo Środowiska wraz z NFOŚiGW realizuje cykl szkoleń adresowanych głównie do starostw ˝Zasoby przyrodnicze szansą zrównoważonego rozwoju˝. Ponadto Ministerstwo Środowiska zainicjowało cykl szkoleń adresowanych do samorządów lokalnych ˝Zasady gospodarowania na obszarach Natura 2000, procedura ocen oddziaływania inwestycji na środowisko oraz korzyści związane z funkcjonowaniem sieci Natura 2000 w aspekcie programów rolnośrodowiskowych˝ (przeprowadzone dotychczas w woj. dolnośląskim, planowane do przeprowadzenia na terenie pozostałych województw).

   2. Zgodnie z art. 29 ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z późn. zm.) w ciągu 5 lat od wyznaczenia obszaru Natura 2000, w uzgodnieniu z właściwymi miejscowo radami gmin, powinien zostać sporządzony plan ochrony obszaru Natura 2000. Ten właśnie plan jest pomyślany jako platforma porozumienia wszystkich lokalnych sił odnośnie metod i form realizacji nadrzędnego i priorytetowego zadania, jakim jest utrzymanie korzystnego statusu ochronnego gatunków i siedlisk przy jednoczesnym uwzględnieniu potrzeb ekonomicznych i społecznych. Właściwe organy administracji są zobligowane do podejmowania wszelkich działań - tak prewencyjnych, jak i aktywnych - zmierzających do zachowania, a gdy trzeba, również odtwarzania, korzystnego statusu ochronnego gatunków i siedlisk, dla ochrony których powołano dany obszar Natura 2000. Takie aktywne podejście - ukierunkowane na osiągnięcie docelowego stanu ochrony, przy zachowaniu możliwości zrównoważonego gospodarowania - jest odmienne od dotychczasowej filozofii konserwatorskiej ochrony przyrody, ponieważ jednym z najczęstszych nieporozumień dotyczących obszarów Natura 2000 jest obiegowa opinia głosząca, że ten rodzaj ochrony obszarowej blokuje możliwości inwestycji budowlanych czy infrastrukturalnych.

   Ustanowienie obszaru Natura 2000 w żaden sposób nie powinno ograniczać działalności lokalnej społeczności ani przyczynić się do jakichkolwiek strat grup interesu danego obszaru. Obszar Natura 2000 musi łączyć potrzebę rozwoju gospodarczego obszaru z poprawą warunków życia mieszkańców.

   3. Kompetencje w zakresie subwencji dla gmin z tytułu wyznaczenia obszaru Natura 2000 posiada Minister Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich. Działania ograniczające i/lub dostosowujące działalność do wymogów ochrony obszaru Natura 2000 będą mogły być finansowane z funduszy unijnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW), oś 2: Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich, w szczególności z działania: Program rolnośrodowiskowy, Pakiet 3 ˝Ekstensywne trwałe użytki zielone˝, Pakiet 4 ˝Ochrona cennych siedlisk przyrodniczych˝, Pakiet 5 ˝Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000˝. Instytucją zarządzającą PROW jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, a za wdrażanie działań związanych z płatnościami na obszarach Natura 2000 odpowiedzialna jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

   4. Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 de facto nie jest przeszkodą dla zrównoważonego rozwoju gminy, a tworzone regulacje prawne umożliwiają mieszkańcom gmin objętych siecią dostęp do funduszy Unii Europejskiej, uzyskanie rekompensat z tytułu ograniczeń wynikających z ochrony w ramach sieci Natura 2000 oraz uzyskanie środków na realizację strategii rozwoju prywatnych przedsiębiorstw (gospodarstwa rolne, prywatne, usługowe) związanych z ochroną, promocją, edukacją i udostępnieniem turystycznym walorów przyrodniczych na obszarach sieci Natura 2000. Ponadto, zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, w przypadku gdy działalność gospodarcza, rolna, leśna, łowiecka lub rybacka wymaga dostosowania do wymogów ochrony obszaru Natura 2000, na którym nie mają zastosowania programy wsparcia z tytułu obniżenia dochodowości, wojewoda może zawrzeć umowę z właścicielem lub posiadaczem obszaru, z wyjątkiem zarządców nieruchomości Skarbu Państwa.

   5. Dotychczas w Polsce wyznaczono 124 obszary specjalnej ochrony ptaków o powierzchni 5040663,98 ha oraz 365 specjalnych obszarów ochrony siedlisk o powierzchni 2891390,8 ha. Obszary te były wyznaczane etapowo: w kwietniu 2004 r. (72 ptasie i 184 siedliskowe), w styczniu 2006 r. (10 obszarów siedliskowych, w tym 9 nowych i 1 powiększony), we wrześniu 2006 r. (48 obszarów siedliskowych, w tym 41 nowych i 7 powiększonych), w styczniu 2007 r. (38 obszarów ptasich, w tym 35 nowych i 3 powiększone), w marcu 2007 r. (63 obszary siedliskowe, w tym 52 nowe i 11 powiększonych), w sierpniu 2007 r. (17 obszarów ptasich oraz 75 obszarów siedliskowych). Przed każdorazowym przekazaniem list obszarów Natura 2000 do Komisji Europejskiej obszary te były opiniowane przez właściwe miejscowo rady gmin.

   Obecnie zasadniczy proces wyznaczania obszarów Natura 2000 w Polsce został zakończony. Jednak nadal kontynuowana jest inwentaryzacja przyrodnicza, realizowana przez PGL ˝Lasy Państwowe˝ na zlecenie Ministra Środowiska. W przypadku obszarów cennych przyrodniczo oraz w przypadku zgłoszenia przez inne organizacje, w tym organizacje pozarządowe, pełnej dokumentacji w zakresie walorów przyrodniczych wyodrębnionych obszarów spełniających wymogi wynikające z dyrektywy ptasiej i siedliskowej dalsze obszary Natura 2000 w Polsce mogą być wyznaczone do końca bieżącego roku. Jeśli taka sytuacja zaistnieje, to zaproponowane nowe obszary Natura 2000, zgodnie z art. 27 ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z późn. zm.), zostaną przesłane do opiniowania właściwych miejscowo rad gmin.

   Z poważaniem

   Minister

   Jan Szyszko

   Warszawa, dnia 27 sierpnia 2007 r.