Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8833

w sprawie świadczeń pieniężnych dla niepełnoletnich ofiar wojny 1939-1945

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo Pana Marszałka z dnia 17 lipca br., znak: SPS-023-8833/07, w sprawie interpelacji Posła Zbigniewa Kozaka dotyczącej świadczeń pieniężnych dla niepełnoletnich ofiar wojny 1939-1945, uprzejmie informuję:

   Kwestia przyznania świadczeń dla małoletnich ofiar wojny była przedmiotem prac parlamentarnych Sejmu i Senatu RP kilku już kadencji. W latach 1996-1997 w Senacie III kadencji prowadzone były prace nad projektem ustawy o świadczeniu dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945, drugą próbą był wniesiony w roku 1999 przez prezydenta RP projekt ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym małoletnim ofiarom wojny 1939-1945 za wykonywanie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

   W Sejmie ubiegłej kadencji trwały również prace nad senackim projektem ustawy o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945, który to projekt był kolejną próbą przyznania małoletnim ofiarom wojny rekompensaty finansowej za podleganie represjom w okresie wojny, w tym z tytułu przymusowego zatrudnienia w miejscu zamieszkania. Wszystkie wspomniane projekty nie zyskały aprobaty kolejnych kadencji parlamentu RP.

   Resort pracy i polityki społecznej dostrzegał zasadność rozważania możliwych form zadośćuczynienia szeroko definiowanym ofiarom wojny, dlatego tematyka świadczeń dla małoletnich ofiar wojny włączona została do zakresu prac Zespołu do spraw przygotowania założeń, a następnie projektu ustawy regulującej sprawę zadośćuczynienia ofiarom wojny i osobom będącym ofiarami represji okresu powojennego, z uwzględnieniem uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 kwietnia 2006 r. w sprawie zadośćuczynienia osobom, które na skutek represji za walkę o wolną Polskę i godne życie Narodu w latach 1944-1989 żyją obecnie w bardzo trudnych warunkach materialnych.

   Niebagatelne znaczenie przy podejmowaniu decyzji miały potencjalne koszty rozwiązania prawnego. Biorąc pod uwagę jedynie dane Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie, liczba osób, które w latach 1939-1945 jako dzieci do lat 16:

   - pracowały przymusowo w miejscu zamieszkania bądź prowincji zamieszkania;

   - zostały umieszczone w domach dziecka na ziemiach włączonych do III Rzeszy;

   - zostały pozbawione władzy rodzicielskiej w wyniku represji niemieckich;

   - przebywały na terenie Rzeszy w ośrodkach germanizacyjnych

   wyniosłaby co najmniej 87 tys. Nie oznacza to jednak, że tylko tyle byłoby osób uprawnionych do świadczeń na mocy ewentualnej ustawy o małoletnich ofiarach wojny.

   Należy zauważyć, że Fundacja rozpoznawała tylko wnioski złożone w zakreślonym przez nią, bardzo krótkim terminie. Ponadto Fundacja bardzo wąsko zakreśliła katalog dowodów potwierdzających fakt świadczenia pracy przymusowej, np. nie przyznawano świadczeń tylko na podstawie zeznań świadków, co zapewne wpłynęło na obniżenie liczby uwzględnionych wniosków. Należy również zauważyć, że Fundacja nie płaciła osobom represjonowanym przez ZSRR. Zatem można założyć, że liczba potencjalnych beneficjentów ustawy może być wielokrotnie wyższa. Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych skłania się do tezy, że przy założeniu 16 lat jako granicy wieku liczba małoletnich ofiar wojny, potencjalnych beneficjentów ustawy, może wynieść ok. 130 tys. osób. Należy się również liczyć z trudnościami w przedstawieniu wiarygodnych dokumentów potwierdzających świadczenie pracy przymusowej lub innego rodzaju represji, co sprawi, że większość wniosków będzie opierać się na zeznaniach świadków.

   Uwzględniając powyższe oraz biorąc pod uwagę z jednej strony liczbę osób poszkodowanych, z drugiej zaś - ograniczone możliwości budżetu państwa, zatwierdzone przez Radę Ministrów w dniu 27 marca 2007 r. ˝Założenia nowelizacji prawa kombatanckiego˝ nie zakładają przyznania świadczeń pieniężnych małoletnim ofiarom wojny. W związku z tym w opracowanym przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej projekcie ustawy o kombatantach, uczestnikach walki cywilnej lat 1914-1945, działaczach opozycji wobec dyktatury komunistycznej oraz niektórych ofiarach represji systemów totalitarnych nie znalazła się omawiana grupa osób.

   Dodatkowo informuję, że obecnie w Sejmie, w Komisji Polityki Społecznej, trwają prace nad dwoma poselskimi projektami ustaw o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945 oraz o zmianie innych ustaw (druki nr 1019 i 1022).

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Mirosław Mielniczuk

   Warszawa, dnia 1 sierpnia 2007 r.