Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 8731

w sprawie konieczności zmian przepisów prawa w celu skuteczniejszego zabezpieczenia praw pracujących kobiet w ciąży lub przebywających na urlopach wychowawczych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo Pana Marszałka z dnia 10 lipca 2007 r., znak: SPS-023-8731/07, dotyczące interpelacji Pana Posła Józefa Piotra Klimy w sprawie naruszenia ochrony pracownic w ciąży, na urlopie macierzyńskim i wychowawczym, uprzejmie informuję że:

   W mojej ocenie, nie jest konieczne zwiększanie przewidzianej w przepisach prawa pracy ochrony dla pracownic w ciąży, na urlopach macierzyńskich oraz wychowawczych w zakresie trwałości ich stosunku pracy. Problemem jest natomiast egzekwowanie przestrzegania obowiązujących regulacji oraz niski poziom świadomości niektórych pracodawców w zakresie praw pracowniczych, a niekiedy wręcz nieuczciwe zachowanie pracodawców. Mnożenie ustawowych zakazów nie stanowi samo przez się gwarancji powszechnego przestrzegania wynikającej z art. 83 Konstytucji RP zasady, że każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, Kodeks pracy, w art. 8, stanowi wprost, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

   Chciałabym podkreślić, że w stosunkach pracy stosuje się pomocniczo przepisy prawa cywilnego. Zgodnie z art. 300 Kodeksu pracy, w sprawach nie unormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Zatem, w przedmiotowej sprawie zastosowanie może mieć art. 58 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Natomiast czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna. Jak podkreśla Sąd Najwyższy (wyrok z dnia 23 lutego 2006 r. II CSK 101/05 LEX nr 180197), czynność prawna mająca na celu obejście ustawy zawiera pozór zgodności z ustawą, ponieważ jej treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą, ale skutki, które wywołuje i które objęte są zamiarem stron, naruszają zakazy lub nakazy ustawowe.

   Wręczenie wypowiedzenia pracownicy w ciąży, na urlopie macierzyńskim i wychowawczym w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy jest dopuszczalne, na podstawie art. 177 § 4 K.p. i art. 1861 K.p. Sytuacja, w której dany podmiot doprowadza do upadłości lub likwidacji firmy, w celu obejścia przepisów dotyczących ochrony pracowników korzystających z uprawnień rodzicielskich - mogłaby zostać oceniona jako czynność prawna mająca na celu obejście zakazu ustawowego. Ponadto, chciałabym podkreślić, iż zgodnie z art. 113 Kodeksu pracy, jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w tym ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy - jest niedopuszczalna. Pracowników należy natomiast równo traktować w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio (art. 183a K.p.).

   W opisanej sytuacji warto zwrócić uwagę na problematykę dyskryminacji pośredniej. Kodeks pracy stanowi, że dyskryminowanie pośrednie istnieje wtedy, gdy na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zastosowanego kryterium lub podjętego działania występują dysproporcje w zakresie warunków zatrudnienia na niekorzyść wszystkich lub znacznej liczby pracowników należących do grupy wyróżnionej ze względu na np. płeć, jeżeli dysproporcje te nie mogą być uzasadnione innymi obiektywnymi powodami (art. 183a K.p.).

   Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę (art. 183d K.p.). Oceny - dokonanej przez organ rozstrzygający w sprawie - będzie wymagało ustalenie, czy i na jakim etapie, doszło do podjęcia działania pozornie neutralnego, którego skutkiem lub celem było zwolnienie pracowników chronionych. Jednakże, ustosunkowując się do pytań Pana Posła, pragnę podkreślić, że Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie jest uprawnione do świadczenia pomocy prawnej stronom stosunku pracy, ani do badania stanu faktycznego przedstawionego w załączonej informacji prasowej oraz dokonania jego oceny prawnej. Uprawnienia w tym zakresie (w tym prawo wglądu w dokumentację firmy, prawo przesłuchiwania świadków i oceny przedstawionych dowodów) posiada wyłącznie sąd pracy, a jak wynika z treści artykułu - byłe pracownice wystąpiły już z pozwem przeciwko firmie. Zatem, o zasadności ich roszczeń ostatecznie zdecyduje sąd.

   Z poważaniem

   Minister

   Anna Kalata

   Warszawa, dnia 23 lipca 2007 r.