Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 8583

w sprawie pobierania podatku od przyznanych świadczeń emerytalnych z tytułu przymusowej pracy obywateli polskich w Trzeciej Rzeszy, w okresie II wojny światowej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pana Posła Jerzego Szmajdzińskiego z dnia 13 czerwca 2006 r., przekazaną przez wicemarszałka Sejmu RP Pana Bronisława Komorowskiego, przy piśmie z dnia 21 czerwca 2007 r., Nr SPS-023-8583/07, w sprawie opodatkowania w Polsce świadczeń emerytalnych z tytułu przymusowej pracy obywateli polskich w Trzeciej Rzeszy w okresie II wojny światowej, uprzejmie wyjaśniam.

   Zasady opodatkowania świadczeń emerytalnych wypłacanych z zagranicy (w interpelacji określonych jako renty starcze) regulują postanowienia ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, oraz przepisy zawartych przez Polskę dwustronnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

   Osoby fizyczne, które mają miejsce zamieszkania na terytorium Polski podlegają w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, tj. opodatkowaniu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce ich osiągania (art. 3 ust. 1 ustawy). Art. 4a ustawy, stanowi, iż powyższą zasadę stosuje się z uwzględnieniem postanowień zawartych przez Polskę umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. W przypadku emerytur wypłacanych z Niemiec, zastosowanie będzie miał art. 18 umowy z dnia 14 maja 2003 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku zawartej między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec (Dz.U. z 2005 r. Nr 12, poz. 90).

   Stosownie do art. 18 ust. 1 umowy, emerytury i podobne świadczenia lub renty, otrzymywane przez osobę mającą miejsce zamieszkania w umawiającym się państwie z drugiego umawiającego się państwa, podlegają opodatkowaniu tylko w tym pierwszym państwie. Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 2 umowy, płatności otrzymywane przez osobę mającą miejsce zamieszkania w jednym umawiającym się państwie z obowiązkowego systemu ubezpieczeń socjalnych drugiego umawiającego się państwa, podlegają opodatkowaniu tylko w tym drugim państwie. Z powyższych przepisów wynika, iż świadczenie emerytalne osoby mającej miejsce zamieszkania w Polsce wypłacane w ramach obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych Niemiec, podlega opodatkowaniu wyłącznie w Niemczech. Oznacza to, iż dochód ten jest w Polsce zwolniony od opodatkowania.

   Odmiennie kwestię tę regulują przepisy umowy z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku zawartej między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Austrii (Dz.U. z 2005 r. Nr 224, poz. 1921). Stosownie do art. 18 ust. 1 umowy, emerytury i podobne płatności lub renty otrzymywane przez osobę mającą miejsce zamieszkania w umawiającym się państwie z drugiego umawiającego się państwa podlegają opodatkowaniu tylko w pierwszym wymienionym państwie. Powyższy przepis oznacza, iż wszelkie świadczenia emerytalne wypłacane z Austrii na rzecz osoby mającej miejsce zamieszkania w Polsce podlegają opodatkowaniu wyłącznie w Polsce. Dochód ten podlega opodatkowaniu na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w przepisach szczególnych regulujących tę materię.

   Należy podkreślić, iż ustawodawca zadbał o zapewnienie zwolnień podatkowych dla szczególnego rodzaju świadczeń wypłacanych z zagranicy w związku z pracą przymusową wykonywaną w okresie II wojny światowej. Zwolnieniem objęte są zatem świadczenia wypłacane przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie, w tym świadczenia wypłacane na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 września 2000 r. o zwolnieniu świadczeń z tytułu prześladowań przez nazistowskie Niemcy z podatków i opłat oraz o niezaliczaniu ich do dochodów (Dz.U. z 2000 r. Nr 93, poz. 1028). Ponadto, art. 21 ust. 1 pkt 74 ustawy, przewiduje również zwolnienie z opodatkowania w Polsce otrzymywanych z zagranicy następujących świadczeń: rent inwalidzkich z tytułu inwalidztwa wojennego, kwot zaopatrzenia przyznanych ofiarom wojny oraz członkom ich rodzin, rent wypadkowych osób, których inwalidztwo powstało w związku z przymusowym pobytem na robotach w III Rzeszy Niemieckiej w latach 1939-1945, pod warunkiem przedstawienia płatnikowi dokumentu instytucji zagranicznej stwierdzającego charakter przyznanego świadczenia. Zwolnieniem z opodatkowania w Polsce objęte są także świadczenia wypłacane na zasadach określonych w rozporządzeniu z dnia 10 marca 2005 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od niektórych dochodów (przychodów) (Dz.U. z 2005 r. Nr 43, poz. 417), czyli odszkodowania, przyznane przez Komisję do Spraw Roszczeń Majątkowych Międzynarodowej Organizacji do Spraw Migracji za szkody majątkowe powstałe w wyniku przepadku mienia po wysiedleniu właścicieli przez obóz koncentracyjny KL ˝Auschwitz Birkenau˝.

   Z powyższych przepisów wynika szczególny charakter świadczeń objętych w Polsce preferencjami podatkowymi, który związany jest głównie z funkcją rekompensacyjną i odszkodowawczą świadczenia. W związku z tym emerytury wypłacane z zagranicznych systemów ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania w przeszłości pracy najemnej nie korzystają z tego rodzaju zwolnień podatkowych. Dochody te podlegają zatem opodatkowaniu na zasadach ogólnych, tak jak inne otrzymywane z zagranicy emerytury w związku ze świadczoną w drugim państwie pracą.

   Zarówno emerytura, jak i renta z tytułu niezdolności do pracy są świadczeniami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

   Podkreślenia wymaga fakt, że w myśl art. 6 ust 2 pkt 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.), za okresy składkowe, uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczania ich wysokości, uważa się okresy pracy przymusowej wykonywanej na rzecz hitlerowskich Niemiec w okresie II wojny światowej. Osoba, której emeryturę lub rentę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obliczono z uwzględnieniem okresów pracy przymusowej nie korzysta z żadnych preferencji podatkowych, ponieważ podstawę obliczenia podatku stanowi łączna kwota emerytury lub renty. Zatem przychylenie się do propozycji, aby świadczenia rentowe należne z tytułu pracy przymusowej, wypłacane przez instytucje zabezpieczenia społecznego innych państw, były zwolnione od podatku, byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, iż ubezpieczenie zdrowotne regulują przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm.). W myśl art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej [...], obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze. Zgodnie z art. 72 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób pobierających emeryturę lub rentę powstaje od dnia, od którego przysługuje wypłata emerytury lub renty i wygasa z dniem zaprzestania pobierania świadczenia. Obowiązek zgłoszenia tych osób do ubezpieczenia zdrowotnego ciąży na jednostkach organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, właściwym organie emerytalnym lub instytucji wypłacającej emeryturę lub rentę albo na banku dokonującym wypłaty emerytury lub renty z zagranicy (art. 75 ust. 1).

   W art. 81 ust. 8 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej [...], określono podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla tych osób. Zgodnie z jego brzmieniem, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne stanowi kwota emerytury, renty pomniejszona o kwotę spłaty nadpłaty świadczenia, z wyłączeniem dodatków, zasiłków, świadczeń pieniężnych i ryczałtu energetycznego, ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla oraz deputatu węglowego albo kwota uposażenia pobieranego w stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego, kwota uposażenia pobieranego po zwolnieniu ze służby lub świadczenia pieniężnego o takim samym charakterze.

   Za osobę pobierającą emeryturę lub rentę składkę, jako płatnik, oblicza, pobiera z kwoty emerytury lub renty i odprowadzają: jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, określona w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwa do wydawania decyzji w sprawach świadczeń, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, inny właściwy organ emerytalny lub rentowy lub instytucja wypłacająca emeryturę lub rentę albo bank dokonujący wypłaty emerytury lub renty z zagranicy (art. 85 ust. 9). Oznacza to, iż płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne, w przypadku osób pobierających emeryturę lub rentę z zagranicy jest bank wypłacający to świadczenie.

   Ponadto uprzejmie informuje, iż osobom deportowanym do pracy przymusowej, oprócz świadczeń emerytalnych, przysługują również inne świadczenia, mające na celu zadośćuczynienie za doznane represje. Świadczenia te wynikają z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.). Na mocy tej ustawy osobom tym przysługuje świadczenie pieniężne, którego wysokość jest uzależniona od czasu wykonywania pracy przymusowej. Świadczenie to, podobnie jak inne świadczenia mające charakter zadośćuczynienia, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 45 ustawy jest zwolnione od podatku dochodowego.

   Na podstawie przyjętych przez Radę Ministrów w dniu 27 marca 2007 r. ˝Założeń nowelizacji prawa kombatanckiego˝ Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej prowadzi prace nad ustawą zmieniającą prawo kombatanckie. W ˝Założeniach...˝ dokonano m.in. przeglądu i oceny postulatów dotyczących zadośćuczynienia za krzywdy doznane w okresie wojny i po wojnie, zgłaszanych przez różne i bardzo liczne grupy społeczne. Realizacja wszystkich postulatów byłaby bardzo kosztowna, co oczywiście sprawia, że staje się to nierealne. Wybrano więc grupy najbardziej zasłużone dla niepodległości Polski, a także najbardziej poszkodowane w związku z udziałem w walkach o niepodległość i jednocześnie te, które do tej pory nie otrzymały rekompensaty w żadnej formie, a ich ogromne zasługi dla niepodległości są oczywiste. Krąg tych osób został określony m. in. uchwałą Sejmu z dnia 6 kwietnia 2006 r. w sprawie pomocy państwa dla represjonowanych uczestników walk o niepodległość z lat 1944-1989, znajdujących się obecnie w bardzo trudnych warunkach materialnych.

   Projekt ˝Założeń...˝ był przedmiotem szerokich konsultacji społecznych, głównie w środowiskach kombatantów i osób represjonowanych i zyskał ich akceptację. Wśród zgłaszanych przez te środowiska postulatów nie było propozycji zwolnienia z opodatkowania przedmiotowych świadczeń, o których mowa w wystąpieniu Pana Posła Jerzego Szmajdzińskiego.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Jacek Dominik

   Warszawa, dnia 23 lipca 2007 r.