Odpowiedź zastępcy prokuratora generalnego

na interpelację nr 8496

w sprawie nieskuteczności egzekwowania prawa w stosunku do osób znęcających się nad podopiecznymi w placówkach opiekuńczych, na przykładzie Stowarzyszenia Pomocy Ludziom Starszym w Poraju, powiat myszkowski, woj. śląskie

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przekazaną ministrowi sprawiedliwości - prokuratorowi generalnemu pismem z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. SPS-023-8496/07, interpelację posłanek na Sejm: pani Elżbiety Pierzchały, pani Danuty Pietraszewskiej i pani Ewy Więckowskiej z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawie nieskuteczności egzekwowania prawa w stosunku do osób znęcających się nad podopiecznymi w placówkach opiekuńczych, na przykładzie Stowarzyszenia Pomocy Ludziom Starszym w Poraju, pow. myszkowski, informuję uprzejmie, co następuje:

   Jak ustalono, opisana w interpelacji sprawa znęcania się przez personel Stowarzyszenia Pomocy Ludziom Starszym w Poraju nad pensjonariuszami należącego do tego Stowarzyszenia Domu Opieki w Żarkach Letnisku, polegającego m.in. na przywiązywaniu ich pasami do łóżek w porze nocnej, była przedmiotem prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Myszkowie śledztwa o sygn. 1 Ds. 1035/06.

   Postępowanie w tej sprawie wszczęto w dniu 13 czerwca 2007 r. w następstwie złożonego przez panią Halinę Kowalską zawiadomienia o tym, że w Domu Opieki w Żarkach Letnisku występowały przypadki znęcania się przez pielęgniarki i opiekunki nad pensjonariuszami tego domu, które polegać miało na nieuzasadnionym wiązaniu ich pasami, biciu, głodzeniu, kąpaniu w zimnej wodzie.

   Dnia 14 czerwca 2006 r. do Prokuratury Rejonowej w Myszkowie wpłynęło zawiadomienie Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach w sprawie nieuzasadnionego stosowania przymusu bezpośredniego wobec pensjonariuszy ww. ośrodka, co stwierdzono w toku przeprowadzonej w tym ośrodku w dniu 9 czerwca 2007 r. kontroli, podczas której ustalono, że 11 pensjonariuszy ośrodka było związanych pasami przymocowanymi do łóżek przy braku stosownej dokumentacji uzasadniającej stosowanie takich środków.

   Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że prowadzenie postępowania w tej sprawie było szczególnie utrudnione ze względu na stan psychofizyczny pensjonariuszy, związany z rozpoznanym u nich otępieniem średniego i ciężkiego stopnia lub upośledzeniem umysłowym, co uniemożliwiało prawidłowe odtwarzanie przez nich faktów oraz kontakt logiczny z nimi. Spowodowało to konieczność przesłuchiwania tych osób w charakterze świadków z udziałem biegłego psychologa, który stwierdził w wydanej przez siebie opinii, że spośród przesłuchanych 20 pensjonariuszy ośrodka tylko w wypadku 5 osób można uznać, że zeznania ich posiadają pozytywną wartość dowodową, z tym że te osoby nie potwierdziły wypadków znęcania się personelu ośrodka nad pensjonariuszami.

   Dnia 31 maja 2007 r. prowadzone w tej sprawie śledztwo umorzono wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego.

   W wyniku przeprowadzonego w Prokuraturze Okręgowej w Częstochowie badania akt tego postępowania uznano, że decyzja ta zapadła przedwcześnie. W toku tego śledztwa nie wykonano bowiem wszystkich czynności procesowych, które umożliwiłyby wszechstronne wyjaśnienie okoliczności dotyczących zdarzeń będących przedmiotem tego postępowania, co w szczególności dotyczy dodatkowego przesłuchania w charakterze świadków inspektorów, którzy przeprowadzili kontrolę w ośrodku, a także innych osób, w tym jego byłych pensjonariuszy i ich osób najbliższych.

   Dla przyjęcia prawidłowej prawnokarnej oceny w tej sprawie niezbędne też jest wykorzystanie ustaleń dokonanych w toku toczącego się równolegle w Sądzie Rejonowym w Myszkowie postępowania sygn. I Ns 708/06, prowadzonego w następstwie złożonego przez starostę myszkowskiego wniosku o rozwiązanie Stowarzyszenia Pomocy Ludziom Starszym w Poraju, przy czym należy dodać, że w postępowaniu tym uczestniczy prokurator.

   W związku z oceną zasadności podjętej w śledztwie sygn. 1 Ds. 1035/06 Prokuratury Rejonowej w Myszkowie decyzji kończącej to postępowanie Prokurator Okręgowy w Częstochowie uznał, że w sprawie tej zachodzą określone w art. 327 § 1 K.p.k. przesłanki do podjęcia na nowo tego śledztwa, i dotyczące tej kwestii polecenie zostanie przekazane prokuratorowi rejonowemu w Myszkowie wraz ze stosownym pismem instrukcyjnym dotyczącym stwierdzonych uchybień ze wskazaniem kierunku dalszego postępowania.

   Odpowiadając natomiast na przedstawione w końcowej części interpelacji pytania, informuję uprzejmie, że podniesiona w pytaniu 1. kwestia stworzenia regulacji prawnych pozwalających na skuteczne i rzetelne kontrole placówek opiekuńczych oraz zaostrzenie przepisów dotyczących kwalifikacji osób otrzymujących zezwolenie na prowadzenie i pracę w takich placówkach nie należy do kompetencji ministra sprawiedliwości.

   Zagadnienia z tym związane reguluje generalnie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.), a szczegółowe kwestie stanowiące przedmiot tej części interpelacji regulują wydane przez ministra polityki społecznej akty wykonawcze do tej ustawy, w tym rozporządzenie z dnia 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. Nr 217, poz. 1837); rozporządzenie z dnia 23 marca 2005 r. w sprawie nadzoru i kontroli w pomocy społecznej (Dz.U. Nr 61, poz. 543) oraz rozporządzenie z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie wydawania i cofania zezwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę (Dz.U. Nr 86, poz. 739).

   Stosowanie ww. przepisów i ich ewentualna zmiana należy w związku z powyższym do kompetencji ministra polityki społecznej, zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania ministra polityki społecznej (Dz.U. Nr 265, poz. 2643).

   W odniesieniu do pytania sformułowanego w pkt 2 interpelacji informuję uprzejmie, że prokuratorzy reagują odpowiednio na sygnały o wypadkach znęcania się nad pensjonariuszami w placówkach opiekuńczych. Uzasadnieniem tego stwierdzenia może być fakt, że w okresie kilku ostatnich lat w jednostkach organizacyjnych prokuratury podległych Prokuraturze Apelacyjnej w Katowicach przeprowadzono (poza sprawą opisaną wcześniej) 6 postępowań w związku z podejrzeniem popełnienia takich czynów: sygn. 4 Ds. 3040/04 i 2 Ds. 338/04 Prokuratury Rejonowej w Bielsku-Białej, sygn. 2 Ds. 60/03 Prokuratury Rejonowej w Myszkowie, sygn. 3 Ds. 238/07 Prokuratury Rejonowej w Bytomiu oraz sygn. 1 Ds. 1737/05 oraz 2 Ds. 2079/05 Prokuratury Rejonowej w Pszczynie, przy czym w 2 sprawach skierowano akty oskarżenia.

   W wypadku zaistnienia w tego rodzaju sprawach przesłanek uzasadniających orzeczenie wobec sprawców takich przestępstw środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu, zajmowania stanowiska lub prowadzenia działalności gospodarczej związanej z prowadzeniem placówek opiekuńczych prokuratorzy konsekwentnie wnioskują o orzeczenie takich środków.

   Tak np. w zakończonej aktem oskarżenia sprawie sygn. 4 Ds. 3040/04 Prokuratury Rejonowej w Bielsku-Białej prokurator zamierza wnosić m.in. o orzeczenie wobec oskarżonego w tej sprawie wychowawcy w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Jaworzu środka karnego w postaci zakazu pełnienia funkcji i wykonywania zawodów związanych z opieką i wychowaniem młodzieży i dzieci na okres lat 10, w zakończonej natomiast wyrokiem sądowym sprawie sygn. 2 Ds. 60/03 Prokuratury Rejonowej w Myszkowie prokurator wniósł apelację, domagając się orzeczenia przez sąd wobec skazanego, wnioskowanego przed sądem I instancji, lecz nieuwzględnionego przez ten sąd środka karnego w postaci zakazu zajmowania stanowiska kierowniczego w placówkach opiekuńczo-pielęgnacyjnych.

   Łączę wyrazy szacunku

   Zastępca prokuratora generalnego

   Jerzy Engelking

   Warszawa, dnia 11 lipca 2007 r.