Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Gospodarki - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8113

w sprawie prawa do deputatu węglowego emerytów i rencistów będących byłymi pracownikami przedsiębiorstw robót górniczych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 18 maja 2007 r., znak: SPS-023-8113/07, przekazujące interpelację Pana Posła Aleksandra Chłopka w sprawie prawa do deputatu węglowego dla emerytów i rencistów z przedsiębiorstw robót górniczych, uprzejmie informuję, co następuje.

   Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2005 r. (sygn. akt. SK 20/04 Dz. U. Nr 250, poz. 2117) dotyczy tylko emerytów i rencistów z przedsiębiorstw robót górniczych, którzy pobierali ekwiwalent z tytułu uprawnienia do bezpłatnego węgla. Zatem dotyczy wszystkich uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych, którzy otrzymywali ekwiwalent na podstawie art. 55 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczegółowych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 612, poz. 1112, z późn. zm.).

   Uprawnienie do ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla ma swe źródło w Układzie Zbiorowym Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. Układ, który stanowi w art. 22, że emerytom, rencistom i innym osobom niebędącym pracownikami przysługuje bezpłatny węgiel w naturze na warunkach określonych w ust. 2-7, tzn. między innymi zamieszkałym w Polsce emerytom i rencistom w wymiarze 3 ton rocznie. Na podstawie § 1 ust. 4 protokołu dodatkowego nr 7 z dnia 21 listopada 1995 r. do Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. dopuszczono możliwość wypłaty deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego.

   Prawo do deputatu węglowego wynika ze stosunku pracy, a nie z ubezpieczenia społecznego. Zobowiązanym do jego wypłaty jest pracodawca, jednakże ustawą z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczegółowych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych od początku 1999 r. wprowadzono możliwość finansowania z budżetu państwa powyższych uprawnień do bezpłatnego węgla w postaci możliwości wypłacania ekwiwalentu pieniężnego ze środków budżetowych. Celem tego było efektywne prowadzenie restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego oraz chęć pomocy podmiotom będącym w trudnej sytuacji finansowej, tj. jednostkom sektora branży górnictwa węgla kamiennego. W przypadku gdyby uprawnienia do bezpłatnego węgla nie uzyskały umocowania ustawowego, realny stałby się scenariusz upadłości szeroko pojętych podmiotów branży górnictwa węgla kamiennego.

   Warunkiem uzyskania ekwiwalentu było podjęcie przez uprawnionego decyzji o wyborze ekwiwalentu finansowanego ze środków budżetowych lub deputatu węglowego realizowanego przez pracodawcę. Podstawą prawną takiej decyzji był art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczegółowych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 612, poz. 1112), który stanowił, iż ekwiwalent pieniężny może otrzymać osoba, która pobierała bezpłatny węgiel w naturze lub pobierała z tego tytułu ekwiwalent u pracodawcy objętego reformą górnictwa węgla kamiennego, albo osoba, która na emeryturę lub rentę przeszła od pracodawcy objętego Układem Zbiorowym Pracy, pod warunkiem że w okresie 3 miesięcy od dnia uzyskania uprawnienia nie złoży wniosku do pracodawcy o pobieranie deputatu węglowego w naturze.

   Wszyscy emeryci i renciści z przedsiębiorstw robót górniczych mieli możliwość pobierania ekwiwalentu pieniężnego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jednak nie wszyscy skorzystali z tego uprawnienia. Osoby, które wybrały deputat węglowy w naturze, de facto wybrały pracodawcę (przedsiębiorstwo robót górniczych) jako zobowiązanego do realizacji postanowień układu zbiorowego pracy. W takim przypadku w chwili obecnej nie są i nie będą prowadzone żadne prace legislacyjne, gdyż nadal zobowiązanym do realizacji tego uprawnienia (bezpłatny węgiel) jest pracodawca.

   W związku z ww. wyrokiem Trybunału w chwili obecnej trwają prace parlamentarne nad projektem ustawy o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych, druk sejmowy nr 1525. Emeryci i renciści, którzy nie zostali objęci ustawą z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego (...), a zatem od stycznia 1999r. nie pobierali ekwiwalentu pieniężnego wypłacanego ze środków budżetowych, nie są objęci projektowaną regulacją, gdyż wyrok Trybunału Konstytucyjnego ich nie dotyczy. Rządowy projekt tejże regulacji realizuje ściśle wyrok Trybunału Konstytucyjnego, wobec czego dotyczy tylko roku 2002. Docierają jednak do mnie informacje, iż możliwe jest rozszerzenie okresu czasowego ww. projektu ustawy o lata następne. Ostateczny kształt niniejszej ustawy zależeć będzie od decyzji parlamentarzystów.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Krzysztof Tchórzewski

   Warszawa, dnia 6 czerwca 2007 r.