Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8106

w sprawie konieczności podjęcia działań zapobiegających zmniejszaniu się liczby przeszczepów w Polsce

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pani Posłanki na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Teresy Cegleckiej-Zielonki z dnia 7 maja 2007 r. przy piśmie znak: SPS-023-8106/07 Sekretariatu Marszałka Sejmu RP, w sprawie konieczności podjęcia działań zapobiegających zmniejszaniu się liczby przeszczepień narządów w Polsce, uprzejmie informuję, że od kilku miesięcy następuje stały spadek pobrań narządów od zmarłych dawców, a tym samym zmniejszyła się liczba przeszczepionych narządów i wydłużyła krajowa lista chorych oczekujących na przeszczepienie narządów. Dane te przedstawiam w tabelach*) porównujących rok 2006 z rokiem bieżącym.

   Liczba zgłoszonych zmarłych dawców narządów w miesiącach w roku 2006/2007:

Miesiąc

Liczba

Styczeń

41/40

Luty

34/22

Marzec

42/25

Kwiecień

38/17

Maj

42/16

Czerwiec

60

Lipiec

36

Sierpień

39

Wrzesień

42

Październik

38

Listopad

45

Grudzień

39

Razem:

496/120

   W roku 2006 zgłoszono 604 dawców, a pobrano narządy od 496 dawców.

   Do miesiąca czerwca 2006/2007 roku zgłoszono 197/120 dawców, od których pobrano narządy do przeszczepienia.

   Odpowiadając na pytanie pierwsze, uprzejmie informuję, że Ministerstwo Zdrowia zgodnie z zapowiedzią Pana Ministra Zbigniewa Religi przewiduje zmianę przepisów, tzn. w miejsce obecnie obowiązującej zasady zgody domniemanej są podejmowane prace nad zgodą wyrażoną wprost. Jednakże opierając się na doświadczeniach niektórych krajów europejskich, proces ten wymaga szerokich konsultacji społecznych i środowiskowych oraz przeprowadzenia akcji uświadamiających społeczeństwa na temat roli i znaczenia transplantologii. Poza tym proces ten jest związany ze znacznymi nakładami finansowymi. Ministerstwo Zdrowia przewiduje, że na wdrożenie tego typu rozwiązania potrzeba jest około trzech lat. Wymaga również nowelizacji ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów.

   Przeszczepianie narządów stało się bezpieczną, skuteczną i bardzo potrzebną metodą leczenia. Na świecie żyje ponad milion ludzi z przeszczepionym narządem. Co roku wykonuje się ponad 50 000 takich zabiegów. Co czternaście minut kwalifikowany jest nowy chory do zabiegu, a codziennie kilkanaście osób umiera, nie mogąc doczekać operacji przeszczepienia serca, wątroby lub nerki. Podstawowym problem obecnie jest niedobór narządów do przeszczepienia w stosunku do potrzeb.

   W Polsce programy przeszczepiania nerek prowadzone są aktualnie w 14 ośrodkach, wątroby - w 5 ośrodkach, trzustki - w 3 ośrodkach, serca - w 5 ośrodkach i płuc - w 1 ośrodku. Wyniki przeszczepiania narządów i szpiku są w Polsce zbliżone do osiągnięć najlepszych ośrodków europejskich, jak i światowych.

   Do końca 2006 roku w 24 ośrodkach transplantacyjnych w Polsce wykonano ponad 10 000 przeszczepień nerki, ponad 1200 przeszczepień serca, 130 zabiegów przeszczepienia nerki i trzustki oraz ponad 900 operacji przeszczepienia wątroby.

   Dane epidemiologiczne dotyczące wskazań do przeszczepienia narządu u chorych w ich przewlekłej schyłkowej niewydolności wskazują, że zapotrzebowanie na tę metodę leczenia w Polsce jest na takim poziomie jak w innych krajach europejskich. Z danych tych wynika, że w przeliczeniu na milion mieszkańców należałoby wykonywać corocznie: 80 przeszczepień nerek, 15 przeszczepień wątroby, 6 przeszczepień serca, oraz 2 przeszczepienia trzustki i płuc.

   Medycyna transplantacyjna, a zwłaszcza przeszczepianie narządów pobranych od zmarłych, może odbywać się jedynie przy pełnej akceptacji społecznej.

   Przepisy prawne od 10 lat uregulowały problemy związane ze stosowaniem tej metody leczenia. Pobieranie narządów od zmarłych jest dopuszczalne w sytuacji, gdy człowiek za życia nie wyraził sprzeciwu. Opracowano kryteria rozpoznawania zgonu człowieka w oparciu o rozpoznanie śmierci mózgu. Wprowadzenie uregulowań prawnych nie mogło mieć bezpośredniego wpływu na zmianę świadomości w społeczeństwie, ale dzięki kilkuletnim wysiłkom całego środowiska transplantacyjnego w ostatnich dwu latach obserwowało się znaczna poprawę akceptacji pobierania narządów od osób zmarłych. Jednakże w roku 2007 nastąpiło załamanie się tej tendencji i od trzech miesięcy obserwujemy stały spadek liczby pobieranych narządów, a tym samym i wykonywanych przeszczepień o około 30%. Przyczyny tych tendencji spadkowych są wielowątkowe, jednakże za zasadniczą przyjmuje się niekorzystną dla transplantologii akcję medialną prowadzoną szczególnie w ostatnich trzech miesiącach br.

   Niezrozumiałe dla społeczeństwa aspekty medycyny transplantacyjnej obejmują:

   - rozpoznawanie zgonu człowieka w oparciu o kryteria śmierci mózgu,

   - kwestię zgody na pobranie narządów,

   - obawę przed komercjalizacją związaną z pobieraniem i przeszczepianiem narządów.

   Odpowiadając na pytanie drugie, uprzejmie informuję, że założenia działalności Ministerstwa Zdrowia w tym zakresie powinny obejmować:

   1. Opracowanie optymalnego programu edukacyjnego do wykorzystania w środowisku medycznym.

   Akademia Medyczna w Warszawie w ramach programu polityki zdrowotnej ˝Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej na lata 2006-2009 - Polgraft 2006-2009˝ prowadzi szkolenie trwające 2 semestry z możliwością uzyskania umiejętności koordynatora transplantacji narządów.

   Ministerstwo Zdrowia perspektywicznie przewiduje wyszkolenie koordynatorów dla każdego szpitala - ich zadaniem byłoby przy wsparciu MZ i Ośrodków Transplantacyjnych prowadzenie akcji edukacyjnej oraz koordynacja pobierania i przeszczepiania narządów w szpitalach. Przewidujemy, że w ciągu dwóch lat przeszkolimy około 250 koordynatorów.

   2. Krajowe Centrum Bankowania Tkanek i Komórek, korzystając z funduszy unijnych i Polgraftu, prowadzi systematyczne szkolenia personelu związanego z pobieraniem komórek, tkanek i narządów - w roku 2006 i 2007 przeszkolonych zostało około 250 osób.

   Do końca 2007 roku planuje się przeszkolenie dalszych 300 osób. W szkoleniach tych biorą udział również wykładowcy zagraniczni m. innymi z Hiszpanii.

   3. Opracowanie i wdrożenie programu edukacji społecznej (wykłady w szkołach, seminariach duchownych, broszury informacyjne, filmy oświatowe) poruszającego wszystkie wrażliwe społecznie aspekty tej metody leczenia (zgoda na pobranie narządów, kryteria rozpoznawania zgonu).

   4. 27 marca 2007 r. odbyło się w Kielcach spotkanie z posłami, senatorami dyrektorami ZOZ, przedstawicielami Urzędu Marszałkowskiego oraz samorządów powiatowych województwa świętokrzyskiego w sprawie opracowania i wdrożenia programu edukacji społecznej (wykłady w szkołach, seminariach duchownych, broszury informacyjne, filmy oświatowe) poruszającego wszystkie wrażliwe społecznie aspekty tej metody leczenia.

   Inicjatywa ta spotkała się z akceptacją władz lokalnych i województwa, w związku z tym ustalono harmonogram działań na rok 2007.

   Programem tym zostaną objęte wszystkie szkoły licealne województwa świętokrzyskiego.

   5. Przygotowanie programu do wykorzystania przez media (radio i telewizja). Przeprowadzanie 1 raz w roku w miastach, w których znajdują się ośrodki transplantacyjne, spotkań z dziennikarzami;

   6. W dniach 9-10 marca 2007 r. w ramach programu polityki zdrowotnej ˝Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej na lata 2006-2009 - Polgraft 2006-2009˝ odbyły się warsztaty szkoleniowe dla dziennikarzy prasy, radia i telewizji na temat: ˝Transplantologia dziś - jej zasady działania i perspektywy rozwoju˝, w których wzięło udział około 50 dziennikarzy.

   7. Uzyskano akceptację i poparcie ze strony Kościoła Katolickiego (i kościołów innych wyznań). W oparciu o inicjatywę Arcybiskupa Życińskiego, po uzyskaniu zgody hierarchów poszczególnych diecezji, nawiązanie kontaktu z kapelanami szpitalnymi.

   8. Ministerstwo Zdrowia nawiązało kontakt z kikudziesięcioma organizacjami pozarządowymi które chcą propagować ideę transplantacji, w tym również z Lublina (organizacje studenckie), Warszawy (Fundacja Urszuli Jaworskiej), Śląska, Krakowa itp. Na odbytym pierwszym spotkaniu w Katolickim Uniwerstytecie Lubelskim obserwowano duże zainteresowanie sprawami transplantacji oraz przedstawiono szereg propozycji rozwiązań zaistniałego kryzysu w transplantologii. Organizacje te wspólnie z Polską Unią Medycyny Transplantacyjnej podjęły się opracowania i wdrożenia programu edukacji społecznej (wykłady w szkołach, seminariach duchownych, broszury informacyjne, filmy oświatowe) poruszającego wszystkie wrażliwe społecznie aspekty tej metody leczenia.

   Odpowiadając na pytanie trzecie, uprzejmie informuję, że w dniu 12 czerwca 2007 roku o godz. 11 w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej odbędzie się konferencja pt: ˝Przeszczepianie narządów i szpiku - potrzeby i możliwości˝, na którą serdecznie zapraszam Panią Posłankę.

   Uprzejmie informuję o rozpoczęciu procedury przyznawania dotacji celowych, na które zaplanowano publiczne środki finansowe w wysokości 4 872 000 zł dla jednostek niezaliczonych do sektora finansów publicznych, w tym stowarzyszeń i fundacji, na realizację zadań zawartych w zadaniach publicznych zlecanych do realizacji organizacjom pozarządowym przez Ministerstwo Zdrowia w 2007 roku. Na podstawie art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 roku, Nr 249, poz. 2104) oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2003 roku, Nr 96, poz. 873, z późn. zm.) organy administracji publicznej mogą wspierać lub powierzać jednostkom niezaliczonym do sektora finansów publicznych realizację zadań publicznych.

   W 2007 roku współpraca Ministerstwa Zdrowia z organizacjami pozarządowymi obejmuje zadania z zakresu ochrony i promocji zdrowia oraz działań na rzecz osób niepełnosprawnych w tym również program edukacyjny dotyczący transplantacji narządów, tkanek i komórek mający na celu zwiększenie akceptacji społecznej dla tej metody leczenia. Kwota zaplanowana na to zadanie wynosi 400 000 złotych.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Jarosław Pinkas

   Warszawa, dnia 5 czerwca 2007 r.