Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8043

w sprawie sytuacji na rynku pracy w Polsce

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Grażyny Tyszko w sprawie sytuacji na rynku pracy w Polsce uprzejmie informuję:

   W związku z pytaniem dotyczącym liczby osób opuszczających Polskę w celu zarobkowym od momentu przystąpienia do UE wyjaśniam, iż dokładne określenie skali tego zjawiska nie jest możliwe. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje przepływ pracowników między Polską a państwami UE i co pół roku przygotowuje informację zawierającą uzyskane ze źródeł poszczególnych państw członkowskich UE dane statystyczne i szacunkowe dotyczące liczby osób, które mogły podjąć pracę w tych państwach. Ostatnia Informacja w sprawie zatrudnienia obywateli polskich w państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii oraz obywateli państw EOG w Polsce została przyjęta przez KERM w dniu 11 maja 2007 r.*). Jednakże ze względu na różne systemy ewidencjonowania przepływów migracyjnych w poszczególnych krajach dane przedstawione w Informacji powinny być traktowane jako orientacyjny wskaźnik zainteresowania obywateli polskich danym rynkiem pracy, nie zaś jako ścisła liczba zatrudnionych Polaków. Największą dynamikę wyjazdów odnotowuje się do Wielkiej Brytanii i Irlandii. Tradycyjnie największa liczba Polaków zatrudnionych jest w RFN, głównie przy pracach sezonowych, na podstawie obowiązujących od lat 90-tych ubiegłego wieku porozumień dwustronnych.

   Nawiązując do pytania dotyczącego działań rządu podejmowanych w celu sprawdzenia, czy osoby zarejestrowane jako bezrobotne faktycznie pozostają bez pracy, a nie czynią tego jedynie dla ubezpieczenia, wykonując jednocześnie pracę na czarno, uprzejmie informuję, że rozwiązania systemowe w tym zakresie zawiera ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001, z późn. zm.). Zgodnie z ww. ustawą i rozporządzeniami wykonawczymi:

   1. Istnieje prawny obowiązek aktualizacji informacji przekazywanych przez bezrobotnych na etapie rejestracji w powiatowym urzędzie pracy oraz bieżącego potwierdzania w urzędzie pracy gotowości do podjęcia pracy. Osoba zarejestrowana jest zobowiązana między innymi do:

   - zgłaszania się w wyznaczonych terminach w powiatowym urzędzie pracy w celu potwierdzania swej gotowości do podjęcia pracy i uzyskania informacji o możliwościach zatrudnienia lub szkolenia, zaś w przypadku niestawiennictwa - powiadomienia o jego przyczynie w terminie 7 dni od wyznaczonego dnia stawiennictwa,

   - zawiadamiania powiatowego urzędu pracy o podjęciu pracy, zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej lub prawa do zasiłku czy okolicznościach powodujących brak gotowości do podjęcia pracy.

   Ustawa nie określa częstotliwości stawiennictwa w urzędzie pracy i w związku z tym częstotliwość wizyt bezrobotnych w urzędach pracy ustala właściwy miejscowo powiatowy urząd pracy. W większości przypadków urzędy pracy wykorzystują fakt stawiennictwa bezrobotnego w urzędzie w celu złożenia oświadczenia o przychodach jako potwierdzanie gotowości do podjęcia pracy. W tym dniu bezrobotnemu składane są także propozycje aktywizacji, w przypadku gdy urząd dysponuje takimi możliwościami.

   2. Minister właściwy do spraw pracy realizuje zadania na rzecz rynku pracy, między innymi przez koordynację publicznych służb zatrudnienia oraz zapewnianie jednolitości stosowania prawa. W 2006 r. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej jako urząd obsługujący ministra właściwego do spraw pracy prowadziło prace nad projektem nowelizacji ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, będącym obecnie przedmiotem prac Sejmu RP. W celu zapewnienia urzędom pracy pełniejszej informacji o osobach bezrobotnych, projekt ten nakłada na wszystkich zarejestrowanych bezrobotnych obowiązek informowania urzędu pracy o fakcie zmiany miejsca zamieszkania skutkującej zmianą właściwości powiatowego urzędu pracy oraz stawiennictwa się w powiatowym urzędzie pracy właściwym dla nowego miejsca zamieszkania w terminie 14 dni od dnia zmiany miejsca zameldowania.

   W 2007 r. wydane zostały dwa rozporządzenia bardzo istotne dla świadczenia przez publiczne służby zatrudnienia usług rynku pracy oraz częstotliwości stawiennictwa osób zarejestrowanych w urzędzie pracy, tj.:

   - rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. w sprawie standardów usług rynku pracy (Dz. U. Nr 47, poz. 314),

   - rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków prowadzenia przez publiczne służby zatrudnienia usług rynku pracy (Dz. U. Nr 47, poz. 315).

   Rozporządzenie w sprawie standardów usług rynku pracy określa, w jakim terminie muszą zostać podjęte przez publiczne służby zatrudnienia działania szczegółowe wobec osób zarejestrowanych i wprowadza m.in. konieczność stawiennictwa rejestrującej się osoby na spotkanie z pośrednikiem pracy w terminie do 7 dni od daty rejestracji w przypadku bezrobotnych z prawem do zasiłku i w terminie do 30 dni w przypadku bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Wprowadza ono także obowiązek okresowej analizy informacji o osobach zarejestrowanych w powiatowym urzędzie pracy i podejmowania działań wobec tych osób zarejestrowanych, którym w okresie ostatnich trzech miesięcy nie przedstawiono oferty pracy lub innych propozycji pomocy.

   Jednocześnie rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków prowadzenia przez publiczne służby zatrudnienia usług rynku pracy, tj. pośrednictwa pracy, usług EURES, poradnictwa zawodowego i informacji zawodowej, organizacji szkoleń dla bezrobotnych i innych uprawnionych osób oraz pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy, wprowadza wymagania ilościowe wobec stanu zatrudnienia kadry publicznych służb zatrudnienia, realizującej poszczególne usługi. Rozporządzenie to obliguje publiczne służby zatrudnienia do zwiększenia liczby pracowników realizujących podstawowe usługi rynku pracy i zapewnienia ich odpowiedniej liczby do dnia 30 czerwca 2008 r.

   Nowe rozwiązania ułatwią oferowanie osobom zarejestrowanym pomocy w ustalonych przedziałach czasowych i pozwolą na zwiększenie częstotliwości stawiennictwa się bezrobotnego w urzędzie pracy oraz trwalsze połączenie potwierdzenia gotowości z propozycją pracy lub działań aktywizujących określonych w ustawie, co pośrednio wpłynie na ograniczenie zjawiska rejestracji w innym celu niż poszukiwanie pracy.

   3. Kontrola legalności zatrudnienia, w tym osób bezrobotnych zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy jest obecnie na podstawie przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy sprawowana przez wojewodów, natomiast od dnia 1 lipca br. na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy zadanie to będzie realizowane przez Państwową Inspekcję Pracy.

   Odpowiadając na pytania dotyczące działań ministerstwa prowadzonych w celu ułatwienia przedsiębiorcom zatrudnienia nowych pracowników oraz dodatkowego wsparcia dla osób, które pozostają trwale bezrobotne, informuję, że biorąc pod uwagę coraz ostrzej rysujące się zjawisko niedoborów kadr kwalifikowanych na rynku pracy i jednocześnie poważne problemy z uzyskaniem lub utrzymaniem zatrudnienia przez osoby bezrobotne z tzw. grup trudnych, przeznaczono środki rezerwy Funduszu Pracy w wysokości 120 mln zł na realizację programu Inwestycje w kwalifikacje deficytowe na rynku pracy IKD. Środki te posłużą realizacji projektów aktywizacji zawodowej przygotowanych przez powiatowe urzędy pracy i zgłoszonych przez samorządy powiatów. Zamierzeniem Programu IKD jest: aktywizacja osób znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji na rynku pracy, pomoc pracodawcom w pozyskaniu pracowników o pożądanych kwalifikacjach. Zogniskowanie działań programu wokół szkoleń z obszaru zawodów tzw. deficytowych na rynku pracy powinno zaowocować wysoką efektywnością realizowanych projektów, mierzoną podjęciem przez uczestników zatrudnienia lub działalności gospodarczej.

   Natomiast w kwestii kroków prowadzonych ze strony ministerstwa w celu ułatwienia przedsiębiorcom zatrudniania nowych pracowników spoza UE uprzejmie informuję, że z dniem 1 września 2006 r. obywatele państw graniczących z RP uzyskali możliwość zatrudnienia krótkoterminowego o charakterze sezonowym, bez obowiązku uzyskiwania zezwolenia na pracę, na okres do trzech miesięcy w ciągu kolejnych sześciu miesięcy, jeżeli podejmą pracę w zakresie sekcji A Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), w grupach: 01.1-uprawy rolne; ogrodnictwo, włączając warzywnictwo; 01.2-chów i hodowla zwierząt; 01.3-uprawy rolne połączone z chowem i hodowlą zwierząt.

   Przygotowany został również projekt kolejnych zmian w przepisach ułatwiających cudzoziemcom niebędącym obywatelami UE dostęp do polskiego rynku pracy. Przewiduje on rozszerzenie katalogu wyjątków pozwalających na zatrudnianie cudzoziemców bez obowiązku uzyskiwania zezwoleń na pracę. Skorzystają z tego ułatwienia obywatele państw graniczących z Polską, wykonujący prace krótkoterminowe (do trzech miesięcy w ciągu kolejnych sześciu miesięcy) w zakresie wszystkich pozostałych rodzajów działalności przewidzianych w PKD. Projekt stosownego rozporządzenia od dłuższego już czasu jest w trakcie uzgodnień z zainteresowanymi ministrami, wojewodami, marszałkami województw, a także z partnerami społecznymi, w tym z centralami związkowymi. Przedłużające się konsultacje spowodowane są rozbieżnością poglądów ministerstw co do zasadności wprowadzania ułatwień w podejmowaniu pracy dla obywateli państw azjatyckich.

   W pierwszej połowie czerwca br. kwestie dotyczące liberalizacji przepisów regulujących dostęp do rynku pracy dla cudzoziemców pochodzących z państw pozaeuropejskich będą rozpatrywane na posiedzeniu Zespołu ds. Migracji będącego organem doradczym Prezesa Rady Ministrów.

   Ponadto MPiPS prowadzi konsultacje z partnerem ukraińskim w sprawie współpracy dwustronnej w zakresie przepływu pracowników. Uzgodniony został na szczeblu ekspertów projekt procedur i obiegu dokumentów ułatwiających przekazywanie ofert pracy polskich pracodawców obywatelom Ukrainy. Uwzględniono w nim zarówno przypadki podejmowania pracy krótkoterminowej bez obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, jak i inne formy zatrudnienia. Jednocześnie uprzejmie informuję, iż kwestia wprowadzania nowych ulg czy też zniżek w opodatkowaniu nie należy do kompetencji Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

   W związku z pytaniem dotyczącym monitoringu instytucji prowadzących szkolenia dla bezrobotnych jak np. urzędy pracy czy też Caritas i czy odpowiadają one potrzebom rynku, informuję, iż rozumiejąc potrzebę upowszechniania idei uczenia się przez całe życie, przekwalifikowywania się, nabywania nowych kwalifikacji i umiejętności, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej prowadzi szereg działań zmierzających w kierunku upowszechnienia, udoskonalenia i uelastycznienia systemu szkoleń dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy, tak by był on w stanie reagować na zmieniającą się sytuację na rynku pracy i co za tym idzie na zmiany popytu na usługi szkoleniowe, tak w zakresie tematycznym, jak i w zakresie stosowanych metod i środków szkolenia.

   Jednym z ważnych narzędzi wpływających na rozwój systemu szkoleń jest Rejestr Instytucji Szkoleniowych ustanowiony przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2005 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.). Zgodnie z przepisem art. 20 cytowanej ustawy, każda instytucja szkoleniowa zainteresowana korzystaniem ze środków publicznych na prowadzenie szkoleń osób bezrobotnych i poszukujących pracy jest zobowiązana posiadać wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowych, którego dokonują wojewódzkie urzędy pracy. Szczegółowy tryb dokonywania wpisu do rejestru określa rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 października 2004 r. w sprawie rejestru instytucji szkoleniowych (Dz. U. Nr 236, poz. 2365). Rozporządzenie określa także tryb wykreślania instytucji, uaktualniania danych w rejestrze, wzór wniosku o wpis oraz wymagane dokumenty. Rejestr Instytucji Szkoleniowych zawiera między innymi informacje o:

   - nazwie i adresie instytucji szkoleniowej,

   - kadrze prowadzącej szkolenia,

   - bazie lokalowej, jej wyposażeniu i środkach dydaktycznych,

   - metodach oceny jakości szkoleń,

   - liczbie bezrobotnych i poszukujących pracy objętych szkoleniami w okresie ostatniego roku,

   - pomocy udzielanej uczestnikowi szkolenia po jego ukończeniu,

   - obszarze i tematyce szkoleń.

   Informacje zawarte w bazie danych tworzonej przez wojewódzkie urzędy pracy rejestrujące instytucje szkoleniowe mające swoje siedziby na terenie poszczególnych województw zwiększyły wiedzę wszystkich podmiotów działających na rynku pracy i wszystkich zainteresowanych udziałem w procesach edukacji pozaszkolnej o tym, jak kształtuje się rynek usług edukacyjnych w Polsce i przede wszystkim jaka jest jego aktualna oferta. Wśród użytkowników Rejestru Instytucji Szkoleniowych znajdują się:

   1. wojewódzkie urzędy pracy - tworzą i udostępniają zasoby informacyjne o instytucjach szkoleniowych;

   2. powiatowe urzędy pracy - zlecają instytucjom zarejestrowanym w RIS w trybie zamówień publicznych przeprowadzanie szkoleń, dopuszczając do udziału w nich jedynie instytucje szkoleniowe zarejestrowane w RIS;

   3. instytucje szkoleniowe - mają możliwość prezentacji swojej oferty szkoleniowej w szeroko dostępnej bazie danych oraz korzystania ze środków publicznych na prowadzenie szkoleń dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy;

   4. osoby bezrobotne i poszukujące pracy w sposób kompleksowy - mają możliwość zapoznania się z prezentowaną ofertą instytucji szkoleniowych. System elektroniczny umożliwia wyszukanie konkretnej instytucji szkoleniowej lub grupy instytucji szkoleniowych, informacji teleadresowych, informacji o potencjale danej instytucji oraz o proponowanej przez nią ofercie szkoleniowej;

   5. Główny Urząd Statystyczny - dane zawarte w RIS mogą wspomagać analizy i badania w obszarze edukacji ustawicznej prowadzone przez GUS oraz inne placówki naukowo-badawcze;

   6. stowarzyszenia zawodowe i społeczne - mogą zarówno być umieszczone w rejestrze, jeśli prowadzą działalność szkoleniową, lub korzystać z oferty innych instytucji szkoleniowych przy realizacji własnych potrzeb szkoleniowych;

   7. partnerzy społeczni: organizacje pracodawców i organizacje związków zawodowych - przy tworzeniu programów szkoleń dla swoich grup odbiorców.

   1 grudnia 2006 r. minęły 2 lata od wprowadzenia w życie rozporządzenia w sprawie Rejestru Instytucji Szkoleniowych. Na dzień 31 grudnia 2006 r. zarejestrowanych zostało w RIS 5568 instytucji szkoleniowych (najwięcej w województwie mazowieckim - 16% i wielkopolskim - 9% ogółu). Wnikliwa analiza Rejestru Instytucji Szkoleniowych wykazała m.in. następujące charakterystyki:

   - wśród zarejestrowanych instytucji szkoleniowych 90% określiło swój status jako niepubliczne, a jedynie 10% jako publiczne. Analizując formę organizacyjną zarejestrowanych instytucji, należy odnotować największy udział (w ogólnej liczbie zarejestrowanych) instytucji prowadzonych przez osoby fizyczne w formie działalności gospodarczej - w omawianym okresie stanowiły one 39,6%. Około 35,8% instytucji to stowarzyszenia, fundacje, spółki oraz inne osoby fizyczne. Pozostałe formy organizacyjne takie jak: centra kształcenia ustawicznego i praktycznego; szkoły średnie, policealne i szkoły wyższe; ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego były reprezentowane w RIS w podobnych udziałach, tj. po około 5%. Najmniejszą reprezentację stanowiły placówki naukowe; placówki naukowo-badawcze i ośrodki badawczo-rozwojowe - 0,3% wszystkich zarejestrowanych instytucji. Około 10% zarejestrowanych instytucji reprezentowało inną niż wymienione w rozporządzeniu formę organizacyjną;

   - spośród wszystkich zarejestrowanych instytucji szkoleniowych 18,2% deklarowało posiadanie akredytacji lub znaku jakości, przy czym najwięcej takich instytucji znajduje się w województwie śląskim;

   - do ewidencji prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty wpisanych jest niewiele ponad 30% instytucji;

   - biorąc pod uwagę obszar działania instytucji szkoleniowych, zdecydowana ich większość deklaruje, iż prowadzi działalność szkoleniową na terenie miasta i wsi jednocześnie;

   - najpopularniejszą formą kształcenia ustawicznego są kursy. Dość znaczny jest również udział warsztatów szkoleniowych oraz seminariów i konferencji. Natomiast oferta studiów podyplomowych jest niewielka w stosunku do pozostałych form kształcenia, co może wynikać ze specyfiki tej formy podnoszenia kwalifikacji. Wśród innych form szkolenia znajdują się odczyty, audytoria, prelekcje, różnego rodzaju doradztwo (finansowe, podatkowe, biznesowe). Poniższa tabela przedstawia udział poszczególnych form kształcenia oferowanych przez instytucje szkoleniowe zarejestrowane w RIS w ogólnej liczbie oferowanych szkoleń w latach 2005 i 2006.

Lp.

Forma kształcenia

2005

2006

1.

Kursy

38,43%

37,56%

2.

Praktyki, staże, przygotowanie zawodowe

14,30%

14,19%

3.

Warsztaty szkoleniowe

21,06%

21,89%

4.

Studia podyplomowe

1,74%

1,71%

5.

Seminaria, konferencje

19,85%

20,06%

6.

Inne formy

4,61%

4,59%

   W celu uzyskania danych o kierunkach szkoleń w Rejestrze Instytucji Szkoleniowych stosuje się ten sam zestaw 32 obszarów szkolenia, jaki jest stosowany w statystyce publicznej dla badania szkoleń osób bezrobotnych i poszukujących. Analiza udziału poszczególnych obszarów tematycznych oferowanych szkoleń pokazała wyraźnie grupę tematów najczęściej występujących w ofercie instytucji szkoleniowych (powyżej 4000 propozycji). Są to:

   1. usługi transportowe, w tym kursy prawa jazdy - najwięcej szkoleń w tym obszarze proponowały instytucje szkoleniowe zarejestrowane w województwach: mazowieckim, śląskim i wielkopolskim,

   2. informatyka i wykorzystanie komputerów - najwięcej szkoleń w tym obszarze proponowały instytucje szkoleniowe zarejestrowane w województwach: mazowieckim, śląskim i łódzkim,

   3. języki obce - najwięcej szkoleń w tym obszarze proponowały instytucje szkoleniowe zarejestrowane w województwach: lubelskim, mazowieckim i wielkopolskim,

   4. rozwój osobowościowy i kariery zawodowej - najwięcej szkoleń w tym obszarze proponowały instytucje szkoleniowe zarejestrowane w województwach: mazowieckim, śląskim i małopolskim,

   5. szkolenie nauczycieli i nauka o kształceniu - najwięcej szkoleń w tym obszarze proponowały instytucje szkoleniowe zarejestrowane w województwach: mazowieckim, śląskim i małopolskim.

   Jak wynika z powyższej informacji, funkcjonujący od ponad dwóch lat Rejestr Instytucji Szkoleniowych, jako jeden z instrumentów wspierających rozwój systemu edukacji pozaszkolnej dla potrzeb rynku pracy, ma coraz szerszy zasięg informacyjny w skali całego kraju. Stanowi on ogólnie dostępną bazę danych o instytucjach szkoleniowych i ich ofercie kierowanej do ogółu odbiorców, ze szczególnym uwzględnieniem grupy osób bezrobotnych i poszukujących pracy, objętych przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz.1001 z późn. zm.).

   Baza danych o zarejestrowanych instytucjach szkoleniowych jest powszechnie dostępna pod następującymi adresami internetowymi: www.ris.praca.gov.pl oraz www.psz.praca.gov.pl (zakładka: Rejestr Instytucji Szkoleniowych). Na dzień 31 maja 2007 r. w Rejestrze Instytucji szkoleniowych znajdują się 5343 instytucje.

   Monitoring szkoleń organizowanych przez powiatowe urzędy pracy dla bezrobotnych i poszukujących pracy jest prowadzony w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. w sprawie standardów usług rynku pracy (Dz.U. Nr 47, poz. 314) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków prowadzenia przez publiczne służby zatrudnienia usług rynku pracy (Dz.U. Nr 47, poz. 315).

   Przepisy te zobowiązują powiatowe urzędy pracy do monitorowania przebiegu szkoleń. Postępowanie wymagane przy monitorowaniu przebiegu szkoleń obejmuje:

   - wizytację zajęć edukacyjnych w trakcie trwania szkolenia i sporządzanie notatki;

   - pozyskiwanie od instytucji szkoleniowej wyników badania opinii uczestników szkolenia i analizę tych wyników;

   - analizę dokumentów przekazanych przez instytucję szkoleniową pod kątem sprawdzenia: uczestnictwa osób kierowanych w szkoleniu na podstawie listy obecności na zajęciach; czasu trwania szkolenia określonego w umowie w porównaniu z harmonogramem zajęć oraz listą obecności; zgodności faktury z wcześniejszą kalkulacją kosztów szkolenia;

   - odnotowanie w karcie rejestracyjnej bezrobotnego lub poszukującego pracy informacji o zakończeniu, przerwaniu lub nieobecności na szkoleniu oraz przekazanie jej do komórki organizacyjnej odpowiedzialnej za prowadzenie ewidencji i wypłatę świadczeń;

   - przekazanie pośrednikowi pracy listy osób, które ukończyły szkolenia.

   Urzędy pracy zobowiązane są także do prowadzenia analiz rynku pracy pod kątem zapotrzebowania na kwalifikacje, analiz potrzeb szkoleniowych samych bezrobotnych i w oparciu o te dane sporządzają plany szkoleń na dany rok.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Romuald Poliński

   Warszawa, dnia 11 czerwca 2007 r.