Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8036

w sprawie trudnej sytuacji polskiej transplantologii

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Janusza Krasonia z dnia 9 maja 2007 r., przy piśmie znak: SPS-023-8036/07 Sekretariatu Marszałka Sejmu RP, w sprawie trudnej sytuacji w polskiej transplantologii uprzejmie informuję, że od kilku miesięcy następuje stały spadek pobrań narządów od zmarłych dawców, a tym samym zmniejszyła się liczba przeszczepionych narządów i wydłużyła krajowa lista chorych oczekujących na przeszczepienie narządów. Dane te przedstawiam w tabelach porównujących rok 2006 z rokiem bieżącym*).

   W roku 2006 zgłoszono 604 dawców, a pobrano narządy od 496 dawców. Do miesiąca czerwca 2006/2007 r. zgłoszono 197/120 dawców, od których pobrano narządy do przeszczepienia.

   Odpowiadając na pytanie drugie, uprzejmie informuję, że według opracowań krajowego konsultanta w dziedzinie transplantologii klinicznej prof. dr hab. n. med. Wojciecha Rowińskiego w lutym i marcu 2007 r. z powodu braku dawców zmarło 10 chorych oczekujących na przeszczepienie serca i 9 chorych oczekujących na przeszczepienie wątroby.

   Przeszczepianie narządów stało się bezpieczną, skuteczną i bardzo potrzebną metodą leczenia. Na świecie żyje ponad milion ludzi z przeszczepionym narządem. Co roku wykonuje się ponad 50 000 takich zabiegów. Co czternaście minut kwalifikowany jest nowy chory do zabiegu, a codziennie kilkanaście osób umiera, nie mogąc doczekać operacji przeszczepienia serca, wątroby lub nerki. Podstawowym problem obecnie jest niedobór narządów do przeszczepienia w stosunku do potrzeb.

   W Polsce programy przeszczepiania nerek prowadzone są aktualnie w 14 ośrodkach, wątroby w 5 ośrodkach, trzustki w 3 ośrodkach, serca w 5 ośrodkach i płuc w 1 ośrodku. Wyniki przeszczepiania narządów i szpiku są w Polsce zbliżone do osiągnięć najlepszych ośrodków europejskich, jak i światowych.

   Do końca 2006 r. w 24 ośrodkach transplantacyjnych w Polsce wykonano ponad 10000 przeszczepień nerki, ponad 1200 przeszczepień serca, 130 zabiegów przeszczepienia nerki i trzustki oraz ponad 900 operacji przeszczepienia wątroby.

   Dane epidemiologiczne dotyczące wskazań do przeszczepienia narządu u chorych w ich przewlekłej schyłkowej niewydolności wskazują, że zapotrzebowanie na tę metodę leczenia w Polsce na takim poziomie, jak w innych krajach europejskich. Z danych tych wynika, że w przeliczeniu na milion mieszkańców należałoby wykonywać corocznie: 80 przeszczepień nerek, 15 przeszczepień wątroby, 6 przeszczepień serca, oraz 2 przeszczepienia trzustki i płuc.

   Medycyna transplantacyjna, a zwłaszcza przeszczepianie narządów pobranych od zmarłych, może odbywać się jedynie przy pełnej akceptacji społecznej.

   Przepisy prawne 10 lat temu uregulowały problemy związane ze stosowaniem tej metody leczenia. Pobieranie narządów od zmarłych jest dopuszczalne w sytuacji, gdy człowiek za życia nie wyraził sprzeciwu. Opracowano kryteria rozpoznawania zgonu człowieka w oparciu o rozpoznanie śmierci mózgu. Wprowadzenie uregulowań prawnych nie mogło mieć bezpośredniego wpływu na zmianę świadomości w społeczeństwie, ale dzięki kilkuletnim wysiłkom całego środowiska transplantacyjnego w ostatnich dwu latach obserwowało się znaczną poprawę akceptacji pobierania narządów od osób zmarłych. Jednakże w roku 2007 nastąpiło załamanie się tej tendencji i od trzech miesięcy obserwujemy stały spadek liczby pobieranych narządów, a tym samym i wykonywanych przeszczepień o około 30%. Przyczyny tych tendencji spadkowych są wielowątkowe, jednakże za zasadniczą przyjmuje się niekorzystną dla transplantologii akcję medialną prowadzoną szczególnie w ostatnich trzech miesiącach br.

   Niezrozumiałe dla społeczeństwa aspekty medycyny transplantacyjnej obejmują:

   - rozpoznawanie zgonu człowieka w oparciu o kryteria śmierci mózgu,

   - kwestię zgody na pobranie narządów,

   - obawę przed komercjalizacją związaną z pobieraniem i przeszczepianiem narządów.

   Założenia działalności Ministerstwa Zdrowia w tym zakresie powinny obejmować:

   1. Opracowanie optymalnego programu edukacyjnego do wykorzystania w środowisku medycznym. Akademia Medyczna w Warszawie w ramach programu polityki zdrowotnej ˝Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej na lata 2006-2009 - POLGRAFT 2006-2009˝ prowadzi szkolenie trwające 2 semestry z możliwością uzyskania umiejętności koordynatora transplantacji narządów. Ministerstwo Zdrowia perspektywicznie przewiduje wyszkolenie koordynatorów dla każdego szpitala, ich zadaniem byłoby przy wsparciu MZ i ośrodków transplantacyjnych prowadzenie akcji edukacyjnej oraz koordynacja pobierania i przeszczepiania narządów w szpitalach. Przewidujemy, że w ciągu dwóch lat przeszkolimy około 250 koordynatorów.

   2. Krajowe Centrum Bankowania Tkanek i Komórek, korzystając z funduszy unijnych i Polgraftu, prowadzi systematyczne szkolenia personelu związanego z pobieraniem komórek, tkanek i narządów - w roku 2006 i 2007 przeszkolonych zostało około 250 osób. Do końca 2007 r. planuje się przeszkolenie dalszych 300 osób. W szkoleniach tych biorą udział również wykładowcy zagraniczni m. innymi z Hiszpanii.

   3. Opracowanie i wdrożenie programu edukacji społecznej (wykłady w szkołach, seminariach duchownych, broszury informacyjne, filmy oświatowe) poruszającego wszystkie wrażliwe społecznie aspekty tej metody leczenia (zgoda na pobranie narządów, kryteria rozpoznawania zgonu);

   4. 27 marca 2007 r. odbyło się w Kielcach spotkanie z posłami, senatorami dyrektorami ZOZ, przedstawicielami urzędu marszałkowskiego oraz samorządów powiatowych województwa świętokrzyskiego w sprawie opracowania i wdrożenia programu edukacji społecznej (wykłady w szkołach, seminariach duchownych, broszury informacyjne, filmy oświatowe) poruszającego wszystkie wrażliwe społecznie aspekty tej metody leczenia. Inicjatywa ta spotkała się z akceptacją władz lokalnych i województwa, w związku z tym ustalono harmonogram działań na rok 2007. Programem tym zostaną objęte wszystkie szkoły licealne województwa świętokrzyskiego.

   5. Przygotowanie programu do wykorzystania przez media (radio i telewizja). Przeprowadzanie 1 raz w roku w miastach, w których znajdują się ośrodki transplantacyjne, spotkań z dziennikarzami;

   6. W dniach 9-10 marca 2007 r. w ramach programu polityki zdrowotnej ˝Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej na lata 2006-2009 - POLGRAFT 2006-2009˝ odbyły się warsztaty szkoleniowe dla dziennikarzy prasy, radia i telewizji na temat: Transplantologia dziś, jej zasady działania i perspektywy rozwoju, w których wzięło udział około 50 dziennikarzy.

   7. Uzyskano akceptację i poparcie ze strony Kościoła Katolickiego (i kościołów innych wyznań) - na podstawie inicjatywy arcybiskupa Życińskiego, po uzyskaniu zgody hierarchów poszczególnych diecezji, nawiązanie kontaktu z kapelanami szpitalnymi.

   8. Ministerstwo Zdrowia nawiązało kontakt z kikudzieśięcioma organizacjami pozarządowymi, które chcą propagować ideę transplantacji, w tym również z Lublina (organizacje studenckie), Warszawy (Fundacja Urszuli Jaworskiej), Śląska, Krakowa itp. Na odbytym pierwszym spotkaniu na Katolickim Uniwerstytecie Lubelskim obserwowano duże zainteresowanie sprawami transplantacji oraz przedstawiono szereg propozycji rozwiązań zaistniałego kryzysu w transplantologii. Organizacje te wspólnie z Polską Unią Medycyny Transplantacyjnej podjęły się opracowania i wdrożenia programu edukacji społecznej (wykłady w szkołach, seminariach duchownych, broszury informacyjne, filmy oświatowe) poruszającego wszystkie wrażliwe społecznie aspekty tej metody leczenia.

   Odpowiadając na pytanie czwarte, uprzejmie informuję, że w dniu 12 czerwca 2007 r. o godz. 11.00 w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej odbędzie się konferencja pt: Przeszczepianie narządów i szpiku, potrzeby i możliwości, na którą serdecznie zapraszam Pana Posła.

   Z wayrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Bolesław Piecha

   Warszawa, dnia 31 maja 2007 r.