Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7904

w sprawie możliwości zmiany ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 9 maja 2007 r. (znak: SPS-023-7904/07) dotyczące interpelacji Pani poseł Teresy Cegleckiej-Zielonki w sprawie możliwości zmiany ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 25, poz. 202, z późn. zm.), udzielam poniższych wyjaśnień.

   Przedmiotowa ustawa reguluje w Polsce kwestie dotyczące gospodarki pojazdami wycofanymi z eksploatacji. Podstawowym celem tej ustawy jest zapewnienie zgodnego z zasadami ochrony środowiska postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji. Ww. ustawą zostały transponowane do polskiego prawa przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. Urz. WE L 269 z 21.10.2000, str. 34, z późn. zm.).

   Należy podkreślić jednak, że ww. dyrektywa nie uchyliła generalnej zasady ˝zanieczyszczający płaci˝ wyrażonej w art. 174 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską, ale jedynie ją zmodyfikowała. W przypadku pojazdów wycofanych z eksploatacji zanieczyszczającym jest ostatni posiadacz pozbywający się pojazdu. Z tego tytułu jest on obowiązany ponieść koszty gospodarowania odpadem, jakim jest pojazd wycofany z eksploatacji. Modyfikacja zasady ˝zanieczyszczający płaci˝ wyrażona w dyrektywie o pojazdach wycofanych z eksploatacji polega na tym, iż ww. koszty ostatni posiadacz pojazdu wycofanego z eksploatacji jest obowiązany ponosić tylko do wysokości wartości pojazdu wycofanego z eksploatacji. Jeżeli koszt zagospodarowania tego odpadu jest wyższy niż wartość pojazdu w chwili, kiedy posiadacz pozbywa się pojazdu, to w pozostałym zakresie koszt ten jest zobowiązany ponieść producent pojazdu. Aby zapewnić realizację powyższej zasady, dyrektywa, a za nią ustawa o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przewiduje, iż pojazd powinien być oddany do stacji demontażu lub punktu zbierania pojazdów w stanie kompletnym. Oddanie kompletnego pojazdu do stacji demontażu lub punktu zbierania pojazdów wycofanych z eksploatacji ma zapewnić, iż główny koszt ekonomiczny związany z zagospodarowaniem odpadów poniesie, zgodnie z zasadą ˝zanieczyszczający płaci˝, wytwórca odpadu, czyli właściciel pojazdu wycofanego z eksploatacji, na gruncie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Wymontowywanie przez właściciela pojazdu wartościowych części (silnika, elementów metalowych, instalacji zasilania gazem itp.) przed oddaniem pojazdu do stacji demontażu lub punktu zbierania pojazdów narusza tę zasadę. Dlatego też ustawa o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji przewiduje, iż w tym zakresie koszty zagospodarowania powinien ponieść właściciel pojazdu wycofanego z eksploatacji.

   W związku z powyższym, zgodnie z art. 23 oraz 33 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przedsiębiorcy prowadzący stację demontażu lub punkt zbierania pojazdów są obowiązani przyjąć zarejestrowany na terytorium kraju, kompletny oraz pozbawiony innych odpadów pojazd bez pobierania opłaty. Oznacza to, że w chwili gdy pojazd zostanie uznany za odpad i zostanie spełniony powyższy warunek, jego demontaż odbędzie się bez dodatkowych kosztów po stronie ostatniego posiadacza. Pragnę podkreślić, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz U. Nr 112, poz. 1206) pojazdy wycofane z eksploatacji zostały sklasyfikowane pod kodem 16 01 04*) i stanowią odpady niebezpieczne, które wymagają odpowiedniego traktowania. W przypadku braku przepisu wprowadzonego art. 23 ust. 3 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji stanowiącego o tym, że przedsiębiorca prowadzący stację demontażu może pobrać opłatę w przypadku, gdy pojazd wycofany z eksploatacji jest niekompletny, ci przedsiębiorcy zmuszeni byliby do przyjmowania pojazdów pozbawionych wszelkich materiałów mających wartość rynkową, ale zawierających w znacznej ilości odpady, które należy unieszkodliwić, a unieszkodliwianie odpadów nie jest bezpłatne. Przedsiębiorcy ci zmuszeni byliby do ponoszenia kosztów, a zostaliby przynajmniej częściowo pozbawieni źródła dochodów, co mogłoby niekorzystnie wpłynąć na funkcjonowanie systemu.

   Dodatkowo należy zauważyć, że zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.) generalnie podstawą wyrejestrowania pojazdu przez właściwy organ jest przekazanie pojazdu do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, potwierdzone zaświadczeniem o demontażu pojazdu albo równoważnym dokumentem wydanym w innym państwie. Z założenia regulacja ta ma zapewnić, że wszystkie pojazdy wycofane z eksploatacji zostaną poddane przetwarzaniu w sposób zgodny ze stosownymi przepisami w dziedzinie ochrony środowiska, co w założeniu ma zapobiec niekontrolowanemu usuwaniu pojazdów czy też ich poszczególnych części.

   Ponadto zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji przez pojazd wycofany z eksploatacji rozumie się pojazd stanowiący odpad w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251, z późn. zm.), a więc każdą substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. W związku z powyższym należy uznać, że to właściciel pojazdu decyduje, czy dany pojazd jest odpadem, czy nie, zatem prawo własności nie zostaje naruszone.

   Jednocześnie w myśl art. 5 ust. 4 przedmiotowej dyrektywy państwa członkowskie mogą postanowić, że przekazanie pojazdu wycofanego z eksploatacji do demontażu nie jest całkowicie wolne od opłat, jeżeli dostarczone pojazdy nie zawierają istotnych części pojazdu, w szczególności silnika i nadwozia.

   Powyższy przepis znalazł odzwierciedlenie w art. 23 oraz 33 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, stanowiących, że w przypadku gdy pojazd jest niekompletny, prowadzący stację demontażu lub punkt zbierania pojazdów mogą pobrać opłatę w wysokości nieprzekraczającej 10 zł za kilogram brakującej masy pojazdu, co nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że opłatę tę pobrać muszą. Jednocześnie należy wskazać, że powyższy przepis został ustanowiony w celu ochrony właściciela pojazdu wycofanego z eksploatacji, gdyż ustanawia cenę maksymalną, jakiej można żądać od właściciela pojazdu wycofanego z eksploatacji za pozbycie się tego pojazdu. Brak tego przepisu uprawniałby stację demontażu lub punkt zbierania pojazdów do pobrania ceny według własnego uznania, przy wzięciu pod uwagę jedynie rynkowej wartości pojazdu wycofanego z eksploatacji.

   Należy również przypomnieć, że przedsiębiorcy prowadzący stacje demontażu zostali obowiązani osiągać poziom odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji w wysokości odpowiednio 85% i 80% masy pojazdów przyjętych do danej stacji demontażu, a od 1 stycznia 2015 r. w wysokości odpowiednio 95% i 85% masy pojazdów przyjętych do danej stacji demontażu. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji przez masę pojazdu rozumie się masę własną w rozumieniu przepisów o ruchu drogowym (czyli masę pojazdu z jego normalnym wyposażeniem, paliwem, olejami, smarami i cieczami w ilościach nominalnych, bez kierującego) pomniejszoną o masę paliwa w ilości nominalnej. Z tego też względu brak pewnych elementów w pojeździe rzutuje na możliwość osiągnięcia wymaganych poziomów odzysku i recyklingu, tym bardziej że wymontowywane są przedmioty wyposażenia i części nadające się do ponownego użycia, a więc takie, które przedsiębiorca prowadzący stację demontażu mógłby zaliczyć do poziomów odzysku i recyklingu.

   Ustosunkowując się natomiast do pytania w sprawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, należy zauważyć, że w interpelacji nie określono dokładnie, którego orzeczenia dotyczy pytanie Pani Poseł. Najprawdopodobniej jest to orzeczenie o sygnaturze K. 13/98 z dnia 11 maja 1999 r. Orzeczenie to zostało wydane na gruncie ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym i dotyczyło zasadniczo innej kwestii niż reguluje ustawa o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.

   W mojej ocenie zmiana przepisów dotyczących przedmiotowej kwestii nie jest wskazana, aczkolwiek należy poinformować, że w Sejmie trwają prace nad poselskim projektem zmiany ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, dotyczące sposobu naliczania opłat za brak sieci zbierania pojazdów.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Krzysztof Zaręba

   Warszawa, dnia 28 maja 2007 r.