Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7875

w sprawie produkcji biopaliw w Polsce

   W odpowiedzi na przekazaną przy piśmie z dnia 9 maja 2007 r., znak SPS-023-7875/07, interpelację posła Mieczysława Marcina Łuczaka w sprawie produkcji biopaliw w Polsce przedstawiam poniższe wyjaśnienia.

   Odnośnie do perspektyw produkcji biopaliw w Polce należy zaznaczyć, że działania dotyczące rozwoju rynku biokomponentów i biopaliw ciekłych przewidziane zostały w ramach programu koalicji rządowej ˝Solidarne państwo˝ z dnia 9 listopada 2005 r. Zagadnienia te uwzględniono w programie z uwagi na liczne korzyści płynące ze stosowania biokomponentów. Wzrost udziału biokomponentów w rynku paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zużywanych w transporcie jest bowiem istotnym elementem zrównoważonego rozwoju, prowadzącym do poprawy bezpieczeństwa energetycznego poprzez dywersyfikację źródeł zaopatrzenia w paliwa i zmniejszenie zależności od importu ropy naftowej przy jednoczesnym pozytywnym wpływie na stan środowiska, a w szczególności na jakość powietrza atmosferycznego przez redukcję emisji dwutlenku węgla i innych zanieczyszczeń. Jednocześnie rozwój rynku biokomponentów i biopaliw ciekłych przyczynia się do aktywizacji terenów wiejskich poprzez zwiększenie produkcji rolniczej na cele energetyczne (nieżywnościowe) oraz związane z tym tworzenie nowych miejsc pracy.

   Biokomponenty i biopaliwa ciekłe jako substytut paliw ropopochodnych zaczynają odgrywać coraz większą rolę w polityce energetycznej zarówno całej Unii Europejskiej, jak i poszczególnych państw członkowskich. Rosnące zapotrzebowanie gospodarki na paliwa i energię wynikające z rozwoju gospodarczego wobec zmniejszających się zasobów paliw kopalnych wymusza kierunek poszukiwania i wspierania rozwoju wykorzystania biokomponentów, biopaliw ciekłych i innych paliw odnawialnych.

   W związku z powyższym inicjatywy mające na celu zwiększenie produkcji i wykorzystania biokomponentów i biopaliw ciekłych w Polsce należy uznać ze wszech miar za pożądane oraz zgodne z trendami obserwowanymi w gospodarce światowej. W skali całego świata obserwuje się obecnie działania mające na celu promowanie wykorzystania biopaliw ciekłych jako substytutu paliw ropopochodnych.

   Dostrzegając zalety stosowania biokomponentów i biopaliw ciekłych Unia Europejska podjęła działania legislacyjne mające na celu zwiększenie udziału biokomponentów w rynku paliw wykorzystywanych w transporcie. Wynikiem tych działań było przyjęcie dyrektywy 2003/30/WE z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie promowania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych. Przepisy dyrektywy zobowiązały państwa członkowskie do podejmowania działań prowadzących do osiągnięcia z końcem 2010 r. minimalnego udziału biokomponentów (zarówno w postaci dodatku do paliw ciekłych, jak i biopaliw ciekłych) w wysokości co najmniej 5,75%, liczonego według wartości opałowej. Na forum Unii Europejskiej wykazywana jest konieczność dalszego wzrostu tego udziału. Jak podaje przygotowany przez Komisję Europejską komunikat ˝Polityka energetyczna dla Europy˝ potwierdzony konkluzjami z wiosennego posiedzenia Rady Europejskiej w dniach 8-9 marca 2007 r., udział biokomponentów w rynku paliw transportowych każdego z państw członkowskich ma osiągnąć poziom co najmniej 10% w 2020 r. (cel ten ma charakter obligatoryjny).

   W wyniku działań rządu dokonano pełnej transpozycji dyrektywy 2003/30/WE do polskiego prawa. Transpozycję tę zapewniły ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw, których projekty zostały przygotowane w Ministerstwie Gospodarki. Wyżej wymienione ustawy wprowadziły do polskiego prawa szereg zmian ukierunkowanych na tworzenie korzystnych i stabilnych warunków rozwoju rynku biokomponentów i biopaliw ciekłych, w tym trzy niezwykle istotne:

   1. Stworzenie możliwości wytwarzania przez rolników biopaliw ciekłych na własny użytek. Rolnicy mogą wytwarzać na własny użytek wszystkie rodzaje biopaliw ciekłych stanowiących samoistne paliwo, a w przypadku czystego oleju roślinnego i estrów nie jest konieczne składanie zabezpieczenia akcyzowego. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw biopaliwa ciekłe wytwarzane przez rolników na własny użytek powinny spełniać jedynie minimalne wymagania jakościowe istotne ze względu na ochronę środowiska. Roczny limit dozwolonej produkcji na własny użytek wynosi 100 litrów na hektar powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu rolnika.

   2. Wprowadzenie z dniem 1 stycznia 2008 r. obowiązku zapewnienia określonego udziału biokomponentów w rynku paliw transportowych. Nałożony on został na przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania i importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw ciekłych lub biopaliw ciekłych, którzy sprzedają je lub zużywają na własne potrzeby. Przedsiębiorcy ci określani są jako podmioty realizujące Narodowy Cel Wskaźnikowy (Narodowy Cel Wskaźnikowy to minimalny udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie, liczony według wartości opałowej).

   3. Wprowadzenie do polskiego prawa pojęcia wybranej floty, definiowanego jako grupa co najmniej 10 pojazdów, ciągników rolniczych lub maszyn nieporuszających się po drogach albo grupa lokomotyw lub statków wyposażonych w silniki przystosowane do spalania biopaliwa ciekłego, będących własnością lub użytkowanych przez osobę fizyczną wykonującą działalność gospodarczą, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Wprowadzenie tego pojęcia umożliwiło zastosowanie w pojazdach i maszynach należących do wybranych flot biopaliw o zwiększonym udziale biokomponentów.

   Do właściwego funkcjonowania rozwiązań zawartych w obu ustawach niezbędny jest jednak skuteczny mechanizm wsparcia obejmujący stabilny system ulg i zwolnień akcyzowych oraz inne formy pomocy publicznej. Wejście w życie z dniem 1 stycznia 2007 r. rozporządzenia ministra finansów z dnia 22 grudnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie zwolnień od podatku akcyzowego zdecydowanie osłabiło ten mechanizm wsparcia. Zmniejszeniu uległy kwoty zwolnienia od podatku akcyzowego dla paliw ciekłych z dodatkiem biokomponentów oraz dla biopaliw ciekłych, przez co przestały one rekompensować producentom tych paliw zwiększone koszty związane z dodawaniem biokomponentów. Warunkiem niezbędnym dla dalszego rozwoju rynku biokomponentów i biopaliw ciekłych jest zatem znalezienie i zastosowanie takich rozwiązań, które zapewnią dodatkowe wsparcie dla produkcji biokomponentów i biopaliw ciekłych. Rozwiązania te powinny być oparte na założeniu, że rozmiar udzielonego wsparcia powinien być zgodny z przepisami Unii Europejskiej w zakresie opodatkowania produktów energetycznych oraz pomocy publicznej oraz powinien spowodować, że oferowana użytkownikowi pojazdu cena paliwa zawierającego biokomponenty będzie konkurencyjna w stosunku do ceny paliwa mineralnego.

   Wypracowanie tego rodzaju rozwiązań jest celem przygotowanego w Ministerstwie Gospodarki projektu ˝Wieloletniego programu promocji biopaliw na lata 2008-2014˝, który stanowi wykonanie art. 37 ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych. Rozwiązania te poprawią opłacalność ekonomiczną całego procesu, począwszy od pozyskiwania surowców rolniczych, przez wytwarzanie biokomponentów, produkcję biopaliw ciekłych i paliw ciekłych z dodatkiem biokomponentów, a kończąc na użyciu tego paliwa. Powinny również gwarantować stabilność warunków funkcjonowania dla wszystkich podmiotów związanych z rynkiem biokomponentów i biopaliw ciekłych, co jest niezbędne do tworzenia długookresowych planów gospodarczych oraz pozyskania przez przedsiębiorców finansowania dla nowych inwestycji.

   W trakcie prac nad programem kierowano się zasadą, że wszelkie bariery rozwoju rynku biokomponentów i biopaliw ciekłych powinny być skutecznie usuwane w związku z korzyściami, jakie rozwój ten przynosi, dotyczącymi zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego, wzrostu zatrudnienia oraz poprawy stanu środowiska w drodze redukcji emisji zanieczyszczeń, w tym szczególnie dwutlenku węgla. Korzyści te rekompensują bowiem z nadwyżką ewentualne negatywne strony procesu promowania biokomponentów, jak np. przejściowe uszczuplenie wpływów budżetowych państwa.

   Zaznaczenia wymaga również, że nie osiągnie się wymienionych wyżej rezultatów wyłącznie poprzez zapisany w ustawie o biokomponentach i biopaliwach ciekłych obowiązek dotyczący realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego. Rozwiązanie takie doprowadziłoby do sytuacji, w której brak opłacalności rodzimej produkcji biokomponentów spowodowałby, że Polska stałaby się jedynie rynkiem zbytu dla biokomponentów wytwarzanych w innych krajach. Tym samym zaprzepaszczono by szansę aktywizacji terenów rolniczych związaną z rozwojem rynku biokomponentów i biopaliw ciekłych w Polsce. W związku z powyższym mechanizm obowiązku, choć niezwykle ważny dla realizacji zobowiązań unijnych w zakresie udziału biokomponentów w łącznej ilości paliw transportowych, powinien stanowić jedynie jeden z wielu elementów wsparcia rozwoju rynku biokomponentów i biopaliw ciekłych. Elementy te przedstawiono w projekcie ˝Wieloletniego programu promocji biopaliw na lata 2008-2014˝.

   Program przewiduje, że nadal rozwiązania podatkowe będą miały bardzo istotne znaczenie w systemie zapewniania opłacalności produkcji biokomponentów i biopaliw ciekłych. Obok zwolnień od podatku akcyzowego w maksymalnej wysokości dozwolonej dyrektywą 2003/96/WE w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (i związanego z tym znacznego obniżenia akcyzy od biokomponentów stanowiących samoistne paliwa) planowane są ulgi w podatku dochodowym od osób prawnych. Przyjęty system ma przy tym zapewnić stabilność w zakresie ulg i zwolnień podatkowych przez cały okres funkcjonowania programu. Wśród dalszych instrumentów wsparcia finansowego program obejmuje: całkowite zwolnienie z opłaty paliwowej biokomponentów stanowiących samoistne paliwa, system dopłat dla rolników uprawiających rośliny energetyczne z przeznaczeniem na biokomponenty, wsparcie inwestycyjne ze środków unijnych oraz zwolnienia podmiotów stosujących biopaliwa ciekłe w pojazdach z opłat za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza.

   Program wprowadza preferencje dla transportu publicznego w aglomeracjach miejskich, uzdrowiskach czy na terenach chroniących przyrodę, którego działanie jest oparte wyłącznie o pojazdy zużywające paliwa ekologiczne (biopaliwa ciekłe, a także CNG i LPG) lub napędzane silnikami elektrycznymi lub hybrydowymi. Zachętą do używania biopaliw, także przez osoby fizyczne, będą ulgi w opłatach parkingowych.

   Jednym z rozwiązań zawartych w programie jest wprowadzenie preferencji w zakupie pojazdów i maszyn wyposażonych w silniki przystosowane do spalania biopaliw ciekłych w ramach zamówień publicznych. Bardzo znaczący jest także zapis dotyczący nałożenia na administrację rządową obowiązku sukcesywnej wymiany własnego parku samochodowego na pojazdy przystosowane do spalania biopaliw ciekłych.

   Istotnym elementem programu są także działania o charakterze edukacyjno-informacyjnym obejmujące m.in. wprowadzenie tematyki biopaliw ciekłych do programów na wszystkich poziomach nauczania, prowadzenie szerokich kampanii informacyjnych adresowanych do wszystkich użytkowników pojazdów, a także akcji mających na celu zachęcanie i mobilizowanie producentów samochodów do ich przystosowywania do spalania biopaliw.

   Przewiduje się, że ˝Wieloletni program promocji biopaliw na lata 2008-2014˝ zostanie przyjęty przez Radę Ministrów w najbliższym czasie. Należy jednak zaznaczyć, że chociaż tytuł dokumentu wskazuje, że program będzie obowiązywał dopiero od roku 2008, założeniem jest, aby niektóre rozwiązania w nim zawarte zostały wprowadzone w życie jeszcze w 2007 r.

   Odnośnie do dopłat do upraw roślin energetycznych, dzięki staraniom resortu rolnictwa na forum Komisji Europejskiej Polska od 1 stycznia 2007 r. została włączona do systemu dopłat do roślin energetycznych. Obecnie poza płatnością obszarową producenci roślin energetycznych mogą otrzymać również płatność specjalną w wysokości do 45 euro. Za uprawy energetyczne uważane są uprawy wszystkich roślin przeznaczonych do produkcji energii, w tym między innymi zboża i rzepak przeznaczone do wytwarzania odpowiednio bioetanolu, oleju roślinnego lub estrów do wykorzystania jako samoistne paliwo lub komponenty paliw i biopaliw.

   Płatności do upraw roślin energetycznych są realizowane tak jak płatności obszarowe, a więc w okresie od 1 grudnia do 30 czerwca kolejnego roku kalendarzowego, zgodnie z art. 28 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r.

   Jednocześnie wyjaśniam, iż wypłata płatności na rzecz wnioskującego następować będzie pod warunkiem, że zebrane zostały wymagane ilości surowców po dostarczeniu wszystkich wymaganych dokumentów potwierdzających dostarczenie ilości zebranego surowca i po przeprowadzeniu kontroli kwalifikujących do przyznania płatności.

   Odnośnie do umów zawieranych z producentami rolnymi, na mocy artykułu 52 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej w ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomonentach i biopaliwach ciekłych wprowadzono jednoroczny okres, na który należy zawierać umowy.

   Uprzejmie informuję, że minister rolnictwa i rozwoju wsi nie posiada instrumentów, które w bezpośredni sposób pozwoliłyby mu wywierać wpływ na podpisywanie umów pomiędzy podmiotami funkcjonującymi na wolnym rynku. Podejmowanych jest szereg działań mających na celu poprawę opłacalności produkcji biokomponentów oraz wprowadzania na rynek biopaliw.

   Mając na uwadze wpływ rynku biopaliw na możliwość zagospodarowania nadwyżek surowców rolniczych oraz możliwości zwiększenia tej produkcji, opiniując proponowane przez ministra finansów zmiany w stawkach podatku akcyzowego, wskazywał na negatywne skutki dla rozwoju rynku biopaliw zmian wprowadzonych bez okresu przejściowego. Wnosiliśmy o zmianę podejścia do regulacji podatkowej, której już sama zapowiedź spowodowała zaniepokojenie inwestorów, następnie ograniczenie produkcji biopaliw, a także zmianę podejścia do planowanych inwestycji. Problem ten podnoszony był wielokrotnie na posiedzeniach Rady Ministrów, jak też w bezpośrednich roboczych kontaktach przedstawicieli kierownictwa resortu rolnictwa z kierownictwem resortów finansów i gospodarki.

   Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, opiniując projekt stanowiska rządu do poselskich projektów ustaw (druki nr 1502 i 1503), opowiedziało się za kontynuowaniem prac w parlamencie nad poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz zmianie niektórych ustaw.

   Ustawa po zmianach wprowadzonych przez Komisję Finansów Publicznych została przyjęta przez Sejm w dniu 27 kwietnia 2007 r. i przekazana do Senatu. W dniu 11 maja 2007 r. ustawa po przyjęciu poprawek Senatu została uchwalona. Prezydent podpisał ustawę w dniu 29 maja 2007 r. Zgodnie z przyjętymi zapisami ustawy proponowana stawka akcyzy na biokomponenty stanowiące samoistne paliwo na mocy art. 1 ust. 2 wynosi 10 zł na 1000 litrów. Na mocy art. 2 ww. ustawy proponuje się, aby biokomponenty stanowiące samoistne paliwo nie podlegały opłacie paliwowej. Przepis art. 4 przewiduje, że rolnikowi, któremu została przyznana płatność do upraw roślin energetycznych, do powierzchni uprawy rzepaku, przysługuje dodatkowa płatność do tej powierzchni w wysokości 176 zł/ha.

   Uprzejmie informuję, że ze strony resortu rolnictwa wsparcie dla rozwoju rynku biopaliw to przede wszystkim dodatkowe płatności do roślin energetycznych oraz mechanizmy przewidziane w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

   W Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach osi I: Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego na inwestycje związane z produkcją biopaliw, można pozyskiwać środki w ramach działań:

   1. Działanie 112 - ułatwianie startu młodym rolnikom, wsparcie dla osoby fizycznej (do 40. roku życia), jednorazowa premia w wysokości 50 tys. zł, która może być przeznaczona na modernizację gospodarstwa, również w kierunku wykorzystywania energii odnawialnych.

   2. Działanie 121 - modernizacja gospodarstw rolnych, wsparcie dla osoby fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prowadzącej działalność rolniczą w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej. Pomoc w wysokości od 20 tys. do 500 tys. zł na budowę lub remont połączony z modernizacją budynków służących prowadzeniu działalności rolniczej, w tym na zakup instalacji, nowych maszyn, urządzeń, w tym urządzeń do pozyskiwania energii odnawialnej; zakładanie i modernizację sadów lub plantacji wieloletnich - w tym plantacji roślin energetycznych; zakup instalacji lub budowa elementów infrastruktury technicznej wpływających bezpośrednio na warunki prowadzenia działalności rolnej, w tym urządzeń do pozyskiwania energii odnawialnej.

   3. Działanie 123 - zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej, wsparcie dla osoby fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykonuje działalność w zakresie przetwórstwa lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, działając jako przedsiębiorca wykonujący działalność jako małe lub średnie przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 750 pracowników, lub przedsiębiorstwo, którego obrót nie przekracza równowartości w zł 200 mln euro. Pomoc w wysokości od 100 tys. do 20 mln zł. na:

   - budowę, modernizację lub przebudowę budynków lub budowli stanowiących infrastrukturę zakładów przetwórstwa lub handlu hurtowego produktami rolnymi;

   - zakup lub instalację maszyn lub urządzeń do przetwarzania, magazynowania lub przygotowania produktów do sprzedaży;

   - zakup lub instalację aparatury pomiarowej, kontrolnej oraz sprzętu do sterowania procesem produkcji lub magazynowania;

   - zakup specjalistycznych środków transportu;

   - zakup lub instalację urządzeń służących poprawie ochrony środowiska.

   Działania w ramach osi III: Jakość na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej:

   Działanie 311 - Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej, wsparcie dla osoby fizycznej: rolnika, małżonka rolnika lub domownika - w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pomoc w wysokości do 100 tys. zł udzielana między innymi na wytwarzanie materiałów energetycznych z biomasy.

   4. Działanie 321 - podstawowe usługi dla gospodarki i ludności, wsparcie dla jednostki samorządu terytorialnego, jednostki wykonującej zadania jednostek samorządu terytorialnego, operatorów sieci energetycznych. Pomoc w wysokości do 3 mln zł na projekty w zakresie wytwarzania, przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej oraz ciepła wytworzonego z odnawialnych źródeł energii.

   5. Działanie 312 - tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw, pomocy (w wysokości do 500 tys. zł) udziela się podmiotom z tytułu inwestycji związanych z tworzeniem lub rozwojem mikroprzedsiębiorstw działających m. in. w zakresie wytwarzania materiałów energetycznych z biomasy.

   Pomoc ze środków krajowych udzielana jest również przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu i kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji można uzyskać pomoc w formie dopłat do oprocentowania kredytów bankowych, częściowej spłaty kredytu bankowego, udzielenia gwarancji lub poręczeń spłaty kredytów bankowych. Pomoc ta ma na celu między innymi (§ 2 ust. 2 pkt 3) tworzenie bazy surowcowej upraw roślin energetycznych. Również inne działania objęte pomocą, np. powiększenie gospodarstw rolnych, budowa, przebudowa lub remont czy też finansowanie kosztów inwestycji wprowadzających nowe technologie, mogą być wykorzystane na inwestycje związane z rozwojem produkcji surowców oraz biopaliw, w tym również na potrzeby własne.

   Sekretarz stanu

   Maciej Jabłoński

   Warszawa, dnia 1 czerwca 2007 r.