Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 7859

w sprawie sytuacji płacowej pracowników domów pomocy społecznej

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją Pana Posła Waldemara Starosty z dnia 25 kwietnia 2007 roku, przesłaną pismem z dnia 9 maja 2007 roku, nr SPS-023-7859/07, w sprawie sytuacji płacowej pracowników domów pomocy społecznej uprzejmie odpowiadam.

   Od 1 stycznia 2004 roku zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego powiat otrzymuje dotację na mieszkańców domów pomocy społecznej prowadzonych w ramach zadania własnego lub prowadzonych na jego zlecenie, umieszczonych na podstawie skierowania wydanego przed dniem 1 stycznia 2004 roku.

   Pobyt mieszkańców skierowanych do domu pomocy społecznej po dniu 1 stycznia 2004 roku opłacany jest do wysokości średniego kosztu utrzymania.

   Średni miesięczny koszt utrzymania w domu pomocy społecznej - oznacza kwotę rocznych wydatków na działalność domu, wynikającą z kosztów utrzymania mieszkańców, z roku poprzedniego, bez wydatków inwestycyjnych, powiększoną o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy, podzieloną przez liczbę miejsc w domu i przez dwanaście.

   W koszcie utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej skierowanego po dniu 1 stycznia 2004 partycypują według kolejności: osoba kierowana do domu pomocy społecznej, rodzina osoby kierowanej - małżonek, zstępni (dzieci, wnuczki) przed wstępnymi (rodzicami, dziadkami), jeżeli jej sytuacja na to pozwala, i gmina kierująca osobę do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa wyżej.

   Zatem dotacja z budżetu państwa udzielana jest jedynie na mieszkańców umieszczonych w domach pomocy społecznej, którzy zostali skierowani do nich przed dniem 1 stycznia 2004 roku. W związku z tym wysokość tej dotacji będzie relatywnie się zmniejszać z powodu np. zgonu tych mieszkańców lub rezygnacji przez nich z pobytu w domu pomocy społecznej. Natomiast w przypadku osób skierowanych do domów pomocy społecznej po 1 stycznia 2004 roku koszty pobytu pokrywane są przez osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, jej rodzinę i gminę, która wydała decyzję kierującą. Czyli w tym przypadku Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie ma wpływu na wysokość środków finansowych przeznaczanych na utrzymanie i funkcjonowanie domów pomocy społecznej pozostających w gestii powiatów.

   Mając powyższe na uwadze, resort na chwilę obecną nie planuje zmian w sposobie finansowania domów pomocy społecznej.

   Ponadto informuję, że corocznie w rezerwie celowej budżetu państwa pozostającej w gestii ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego planowane są środki dla domów pomocy społecznej z przeznaczeniem na dofinansowanie tych jednostek w części dotyczącej wydatków bieżących, w tym na remonty, ewentualne doposażenie i utrzymanie mieszkańców umieszczonych na ˝starych zasadach˝. W 2004 r. z rezerwy celowej budżetu państwa dla domów pomocy społecznej przeznaczono kwotę 20 145 240 zł, z tego 7 570 610 zł na zwiększenie kwoty dotacji na 1 mieszkańca dps do kwoty 1210 zł w 6 województwach (małopolskie, mazowieckie, podlaskie, warmińsko-mazurskie i zachodniopomorskie), pozostałe środki podzielono proporcjonalnie do liczby miejsc w województwach, na realizację programów naprawczych lub zakup wyposażenia w ramach wydatków bieżących. Podziału środków na konkretne domy pomocy społecznej dokonali wojewodowie.

   W 2005 r. z rezerwy celowej budżetu państwa dla domów pomocy społecznej przeznaczono środki w wysokości 16 536 099 zł, podzielone proporcjonalnie do liczby miejsc w województwach, na dofinansowanie utrzymania miejsc w domach pomocy społecznej oraz na realizację programów naprawczych. Podziału środków na konkretne domy pomocy społecznej dokonali wojewodowie.

   Dodatkowo w roku 2005 dla niektórych domów pomocy społecznej z niektórych województw, z rezerwy ogólnej budżetu państwa, przekazano środki w wysokości 2,5 mln złotych na realizację zadań w ramach programów naprawczych.

   W roku 2006 po raz pierwszy od 2001 roku została zaplanowana dla domów pomocy społecznej rezerwa celowa w wysokości 15 mln zł na wydatki inwestycyjne. Zdecydowano o dofinansowaniu domów, gdzie niewielkimi środkami inwestycyjnymi do końca 2006 roku możliwe będzie osiągnięcie obowiązującego standardu usług. Środki w oparciu o przekazane wnioski wojewodów zostały rozdysponowane na domy samorządowe. Jednocześnie z uwagi na zgłoszone zapotrzebowanie samorządowych domów pomocy społecznej na środki na realizację programów naprawczych, znacznie przewyższające wysokość ww. rezerwy celowej, na początku maja 2006 roku Minister Pracy i Polityki Społecznej wystąpił do Prezesa Rady Ministrów Pana Kazimierza Marcinkiewicza o przyznanie dodatkowych środków w wysokości 20 mln zł z rezerwy ogólnej budżetu państwa na realizację programów naprawczych w domach pomocy społecznej.

   W tym roku wysokość środków z rezerwy celowej budżetu państwa przeznaczonych na realizację programów naprawczych w domach pomocy społecznej, na dzień dzisiejszy, wynosi 14 mln złotych. Obecnie trwają działania związane z podziałem tej kwoty na domy pomocy społecznej, przy udziale wojewodów.

   Informuję również, że wojewodowie w swoich budżetach także planują, w ramach możliwości, dodatkowe środki finansowe na dofinansowanie bieżącej działalności domów pomocy społecznej.

   Natomiast mam świadomość ogromnego zróżnicowania płac w pomocy społecznej oraz niezadowolenia wielu grup zawodowych, także tych pracujących w domach pomocy społecznej, z wysokości wynagrodzeń. Taka sytuacja najczęściej wynika z różnego podejścia władz samorządowych do tego zagadnienia. Podwyżki dla pracowników zakładów opieki zdrowotnej wzbudziły wiele emocji wśród pielęgniarek zatrudnionych w domach pomocy społecznej, w szczególności w tych, gdzie od wielu lat pracownicy nie otrzymywali podwyżek wynagrodzenia, ewentualnie otrzymywali tylko minimalne podwyżki waloryzacyjne. Poprzez współpracę przy tworzeniu i opiniowaniu rozporządzeń ˝płacowych˝ Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej miało wpływ na ustalenie minimalnych wymagań kwalifikacyjnych i zaszeregowań dla stanowisk mających zastosowanie do realizacji zadań w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej. Jednak resort nie ma żadnego wpływu na politykę płacową prowadzoną przez samorządy.

   Sugerowane przez związki zawodowe zmiany przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 2005 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 146, poz. 1222, z późn. zm.), w kierunku ustalenia nowej kwotowej tabeli zaszeregowań dla pracowników jednostek organizacyjnych, nie jest możliwe do wprowadzenia z uwagi na olbrzymie zróżnicowanie jednostek ze względu na realizowane zadania, a także ze względu na poziom ich finansowania. Taka zmiana skutkować by mogła wymuszeniem od niektórych samorządów dodatkowych środków na wynagrodzenia pracowników, a w innych przypadkach obniżeniem wysokości wynagrodzeń pracowników. Zapewne jednak powodowałaby znaczne, trudne do obliczenia, dodatkowe obciążenia finansowe dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego. Pragnę przypomnieć, jak duże oburzenie ze strony wielu samorządów spowodowało wprowadzenie dodatku w wysokości 250 zł dla pracowników socjalnych. Gdyby nałożono obowiązek wypłaty dodatków ze środków własnych samorządu, zapewne znaczna część samorządów odmówiłaby wypłaty dodatków swoim pracownikom socjalnym, pomimo obowiązku ustawowego. Administracja rządowa nie może w sposób bezpośredni wymuszać na samorządzie wysokości wynagrodzeń pracowników samorządowych, w tym także pracowników domów pomocy społecznej, a jedynie może określać zasady obliczania i przyznawania wynagrodzeń. Polityka kadrowa i płacowa należy do wyłącznej kompetencji pracodawcy (samorządu) i prowadzona jest w oparciu o posiadane środki finansowych na ten cel.

   Niewątpliwym problemem związanym z niskimi wynagrodzeniami w domach pomocy społecznej jest sytuacja związana z finansowaniem usług zdrowotnych dla mieszkańców domów. Domy pomocy społecznej, które nie mają w obowiązku świadczenia usług zdrowotnych, w praktyce muszą je świadczyć z uwagi na konieczność zapewnienia opieki i pielęgnacji mieszkańcom przez 24 godziny na dobę. Dlatego też dyrektorzy domów pomocy społecznej zatrudniają pielęgniarki, specjalistów rehabilitacji, a także lekarzy - głównie specjalistów z zakresu psychiatrii i neurologii (części etatu, umowy zlecenia, umowy o dzieło). Wynagrodzenia pracowników medycznych finansowane są z budżetu domu pomocy społecznej. Wydatki na ten cel stanowią nawet do 25% miesięcznych wydatków domu pomocy społecznej. Taka sytuacja wpływa na podwyższanie średniego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Przekłada się to także negatywnie na sytuację finansową mieszkańców, którzy już płacą składki na ubezpieczenia zdrowotne, ich rodzin oraz gmin, które dopłacają do pełnego kosztu utrzymania mieszkańca.

   Ubiegłoroczna nowelizacja ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 z późno zm.) wprowadziła możliwość, w ramach struktury organizacyjnej zakładu opieki zdrowotnej, wydzielenie jednostki organizacyjnej zlokalizowanej na terenie jednostki organizacyjnej pomocy społecznej w celu udzielania świadczeń zdrowotnych mieszkańcom domów pomocy społecznej w ramach środków Narodowego Funduszu Zdrowia. Jednak zapis ten ze względu na jego fakultatywność nie jest w praktyce wykorzystywany, ponieważ nie jest to w interesie zakładu opieki zdrowotnej.

   Przeniesienie ciężaru wydatków związanych ze świadczeniem usług zdrowotnych mieszkańcom domów pomocy społecznej (zatrudnienie pracowników medycznych, leki i środki opatrunkowe, aparatura medyczna, koszty jej eksploatacji itp.) na Narodowy Fundusz Zdrowia zapewne skutkowałoby znacznymi oszczędnościami w budżecie domów. Oszczędności te z kolei umożliwiłyby podwyżkę wynagrodzeń pozostałych pracowników.

   Jednocześnie informuję, że w związku z wprowadzoną zmianą do ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, o której mowa wyżej, z naszej strony zostało zaproponowane spotkanie z Ministerstwem Zdrowia w celu wprowadzenia odpowiednich zmian w przepisach w zakresie ochrony zdrowia, które umożliwiłyby świadczenie usług medycznych w domach pomocy społecznej i finansowanie ich ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia (w tym finansowanie wynagrodzeń pracowników medycznych świadczących te usługi). Na chwilę obecną Ministerstwo Zdrowia nie odniosło się do naszej propozycji.

   Natomiast naszym zdaniem na dzień dzisiejszy nie ma możliwości prawnej zrównania płac pracowników domów pomocy społecznej z płacami pracowników służby zdrowia. Po pierwsze, ze względu na źródło i zasady finansowania płac tych grup pracowników. Po drugie, ze względu na rodzaj pracy świadczonej w tych jednostkach, który jest zupełnie różny i niedający się ze sobą porównać ze względu na cele wykonywanych zadań. Po trzecie, należałoby wybrać tylko te grupy zawodowe, które świadczą pracę zarówno w domu pomocy społecznej, jak i zakładach opieki zdrowotnej (np. pielęgniarki i lekarze), a to by było niesprawiedliwe w stosunku do innych pracowników domów pomocy społecznej.

   Reasumując, należy stwierdzić, że sytuacja finansowa domów pomocy społecznej na dzień dzisiejszy jest trudna. Mamy świadomość tej sytuacji i próbujemy szukać nowych rozwiązań, które przyczyniłyby się do jej polepszenia, a w szczególności wynagrodzeń pracowników domów pomocy społecznej. Jak już wyżej wspomniano, co roku staramy się o dodatkowe środki z rezerwy celowej budżetu państwa dla domów pomocy społecznej (w szczególności z przeznaczeniem na wydatki inwestycyjne - programy naprawcze - dojście do standardów) w celu odciążenia budżetów powiatowych. Część środków z rezerwy przekazujemy również na działalność bieżącą domów oraz prosimy wojewodów, by w ramach swoich budżetów takie środki też zabezpieczali (dodatkowo). Podejmujemy także starania mające na celu zmianę zasad finansowania usług zdrowotnych w domach pomocy społecznej.

   Z poważaniem

   Minister

   Anna Kalata

   Warszawa, dnia 29 maja 2007 r.