Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7747

w sprawie finansowania oświaty ponadgimnazjalnej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Reginy Wasilewskiej-Kity z dnia 25 kwietnia 2007 r., Nr SPS-023-7747/07, w sprawie finansowania oświaty ponadgimnazjalnej uprzejmie przedstawiam następujące stanowisko:

   1. Skutki finansowe podwyżek wynagrodzeń nauczycieli w roku 2007.

   Ustalenie wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego, o których mowa w art. 30 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), w danym roku (w oparciu o wskaźniki procentowe) jest wprost zdeterminowane rozstrzygnięciami parlamentu RP, dotyczącymi przyjęcia ustawy budżetowej na dany rok, w tym ustalenia kwoty bazowej. Kwota ta determinuje zakres gwarancji ustawowych dla wysokości średnich płac w każdej jednostce samorządu terytorialnego. Ustawa budżetowa na rok 2007 (z dnia 25 stycznia 2007 r.) została ogłoszona w Dz.U. Nr 15, poz. 90, z dnia 1 lutego 2007 r. Przyjęta w art. 15 ustawy kwota bazowa dla nauczycieli ukształtowała się na poziomie 1 885,59 zł, co oznacza jej wzrost w stosunku do roku 2006 o 5%. W odniesieniu do przyjętych w ustawie budżetowej rozwiązań w 2007 r. w każdej jednostce samorządu terytorialnego gwarantowane ustawą Karta Nauczyciela średnie wynagrodzenia nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego, o których mowa w art. 30 ust. 3 i 4 ustawy, kształtują się w wysokościach co najmniej równych kwotom wynikającym z zachowania 5% wzrostu.

   W ślad za powyższymi regulacjami i wzrostem gwarancji ustawowych w odniesieniu do wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli (standardowe wynagrodzenia) oraz w związku z nowymi zadaniami w ustawie budżetowej na rok 2007 zwiększono kwotę części oświatowej subwencji ogólnej do wysokości 2 820 949 tys. zł, tj.: w stosunku do roku 2006 o kwotę 1 423 991 tys. zł. Równocześnie w ustawie budżetowej na rok 2007 powołano rezerwę celową Nr 19: Środki na sfinansowanie wzrostu wynagrodzeń nauczycieli zatrudnionych w szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez organy administracji rządowej, w kwocie 38 810 tys. zł.

   O zakresie, sposobie i źródle finansowania zadań oświatowych przesądzają przepisy art. 5a ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). W myśl tych przepisów środki niezbędne na realizację zadań oświatowych, w tym na: wynagrodzenia nauczycieli, utrzymanie szkół i placówek, zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

   Dochodami samorządów terytorialnych, w myśl art. 167 ust. 2 Konstytucji RP, są:

   - dochody własne,

   - subwencje ogólne (w tym część oświatowa tej subwencji),

   - dotacje celowe z budżetu państwa.

   Powyższe oznacza, iż ustawodawca, również w zakresie dotyczącym oświaty, nie kreuje rozwiązań prawnych pozwalających łączyć źródła dochodów z określonymi wydatkami. Przeciwnie, rozstrzygnięcia parlamentu RP w zakresie finansowania samorządów mogą być (i są) na gruncie tych przepisów dokonywane w sposób zróżnicowany, tj.: w oparciu o określanie udziału samorządów w podatkach, poprzez przekazywane subwencje i dotacje celowe lub też - jak się to dzieje obecnie - zarówno w pierwszej, jak i drugiej formie. Proporcje w zakresie ustalania struktury dofinansowania samorządów (w relacji dochody własne - subwencje) mogą być i są przez ustawodawcę modyfikowane w zależności od potrzeb i obiektywnych warunków - na mocy stosownych przepisów ustaw. Zarówno subwencje, jak i dotacje nie są więc pozostawione swobodnemu uznaniu organów administracji rządowej, bowiem rozwiązania takie nie mogą prowadzić do uzależnienia samorządów od jednostkowych decyzji. Główną przesłanką działań ustawodawcy w zakresie konstrukcji finansowania samorządów było przyjęcie takich rozwiązań, które determinowałyby stanowienie wystarczających kwot łącznych bez wydzielonej struktury rzeczowej. Stało się tak po to, aby samorząd terytorialny i jego organy podejmowały samodzielne decyzje w zakresie dysponowania posiadanymi środkami. W taki sposób zostały odzwierciedlone konstytucyjne zasady działania i wykonywania przez samorząd powierzonych zadań samodzielnie i na własną odpowiedzialność (art. 15 i 16 Konstytucji RP).

   Subwencja oświatowa jest w rezultacie jedną z części subwencji ogólnej (będącą częścią dochodów JST). Stosownie do art. 27 i 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 203, poz. 1966 z późn. zm.) sposób jej ustalania jest określany corocznie w ustawie budżetowej. Po odliczeniu 0,6% rezerwy subwencja oświatowa jest dzielona na poszczególne jednostki samorządu terytorialnego. Podziału między gminy, powiaty i województwa samorządowe dokonuje się wg kryteriów ustalanych przez ministra właściwego ds. oświaty i wychowania, zgodnie z zasadami przyjętymi w rozporządzeniu w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego.

   Należy zauważyć, że kreując takie rozstrzygnięcia prawne ustawodawca nie miał na celu powołania szczególnego trybu finansowania (za pomocą części oświatowej subwencji ogólnej) poszczególnych wydatków na zadania oświatowe w samorządach, w tym np. na wynagrodzenia nauczycieli. Konstrukcja taka stałaby w sprzeczności ze wskazaną powyżej zasadą zabezpieczania środków na te zadania w łącznych dochodach samorządowych i zasadą samodzielności JST. Należy bowiem wskazać, iż faktyczne skutki finansowe realizacji zadań oświatowych nie są kategorią obiektywną. Są one indywidualną decyzją każdego samorządu, a zatem decyzją niezależną od rządu RP, parlamentu RP, ministra edukacji narodowej czy ministra finansów.

   Faktyczne skutki finansowe realizacji zadań oświatowych wynikają m.in. z następujących kompetencji organizacyjnych i formalnych samorządu, wykonywanych przez każdy z 3 tys. samorządów odrębnie, stosownie do lokalnych potrzeb i oczekiwań:

   - zatwierdzanie arkusza organizacyjnego szkoły, w którym jest określana szczegółowa organizacja nauczania, wychowania i opieki w danym roku szkolnym, w tym również liczba etatów nauczycielskich;

   - ustalanie wysokości wynagrodzeń nauczycielskich na poziomie wyższym niż przewidziany w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela;

   - dokonywanie stałej analizy w zakresie racjonalności utrzymywania dotychczasowej sieci szkół i w konsekwencji ewentualne inicjowanie procesu ich likwidacji z uwzględnieniem możliwości przeniesienia uczniów do innych szkół w oparciu o art. 59 ustawy o systemie oświaty;

   - dokonywanie analizy - pod kątem racjonalizacji - wyposażenia szkół i placówek oraz bieżących opłat, remontów i inwestycji.

   Ustawodawca powołując takie rozstrzygniecie w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (prawo do ustalania jedynie kryteriów podziału przesądzonej ustawą budżetową kwoty), wskazał przede wszystkim zakres współodpowiedzialności ministra właściwego ds. oświaty i wychowania za całokształt działań edukacyjnych państwa (uprawnienie do określania zasad rozdysponowania części środków finansowych na zadania publiczne z uwzględnieniem celów i potrzeb państwa).

   W zakresie rozwiązań systemowych różnica między częścią oświatową subwencji ogólnej, a pozostałymi dochodami samorządowymi polega na tym, iż część oświatowa jest rozdzielana wg innych zasad niż pozostałe środki subwencji ogólnej, tj. według zasad ustalanych w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Z reguły tej nie da się jednak wyprowadzić poglądu o odrębnym sposobie finansowania szkół i placówek.

   Nieuprawnione jest zatem:

   - wydzielanie zadań oświatowych z całokształtu zadań samorządowych i spostrzeganie ich jako zadań zleconych przez administrację centralną,

   - sytuowanie wydatków na zadania oświatowe wyłącznie pod kątem wysokości części oświatowej subwencji ogólnej,

   - sytuowanie części oświatowej subwencji ogólnej jako źródła finansowania poszczególnych i wybranych (lub wszystkich) zadań oświatowych.

   Podsumowując ten wątek, należy stwierdzić, że w świetle obowiązujących i przytoczonych wyżej przepisów jedynym punktem odniesienia w zakresie bilansowania środków na zadania własne (w tym zadania oświatowe) są łączne dochody danego samorządu, a zatem obok subwencji i dotacji również te, wynikające ze stosownego udziału w podatkach. Należy podkreślić, iż samorządy nie realizują zadań oświatowych na zlecenie ministra edukacji, ale jest to samorządowe zadanie własne. Odpowiednio, sposób organizacji tych zadań (przede wszystkim finansowy) w poszczególnych samorządach może być (i jest) głęboko zróżnicowany w konsekwencji niezależnych od administracji centralnej decyzji samorządu.

   2. Kwestie dotyczące algorytmu podziału części oświatowej subwencji ogólnej oraz jej rezerwy.

   Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego minister właściwy do spraw finansów publicznych poinformował jednostki samorządu terytorialnego:

   a) w terminie do dnia 15 października roku bazowego (2006) o rocznych planowanych kwotach części oświatowej subwencji ogólnej przyjętych w projekcie ustawy budżetowej na rok 2007 (subwencja oświatowa wstępna),

   b) w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej na rok 2007 o rocznych kwotach części oświatowej subwencji ogólnej wynikających z ustawy budżetowej (subwencja oświatowa ostateczna).

   Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na 2007 r. określone zostały na podstawie:

   - rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2007 (Dz.U. Nr 246, poz. 1799);

   - danych statystycznych ujętych w sprawozdaniu EN-3 o stanie zatrudnienia w dniu 10 września 2006 r. (rok szkolny 2006/2007);

   - danych statystycznych GUS o liczbie uczniów (korzystających) wg stanu na początek roku szkolnego 2006/2007 (opracowanych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005 r. w sprawie programu badań statystycznych statystyki publicznej na rok 2006 Dz.U. Nr 178, poz. 1482, z późn. zm.) zweryfikowanych przez organy prowadzące (dotujące) szkoły i placówki. Zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego algorytm podziału subwencji oświatowej uzależnia wysokość przyznawanych środków od skali i struktury realizowanych zadań mierzonych liczbą uczniów i wychowanków, z uwzględnieniem stopni awansu zawodowego nauczycieli. W algorytmie uwzględnia się kalkulacyjne środki subwencyjne służące określeniu należnej JST kwoty bazowej (SOA) i kwoty uzupełniającej (SOB) subwencji przeznaczonej na realizację zadań szkolnych oraz kwoty przeznaczonej na realizację zadań pozaszkolnych (SOC). Waga R z tytułu zatrudnienia nauczycieli w szkołach lub placówkach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 000 mieszkańców uwzględniająca zwiększone wydatki związane z wypłatą dodatku wiejskiego i mieszkaniowego wynosi jednolicie dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego 0,12. Powyższa waga jest uwzględniona w płacowym wskaźniku struktury zatrudnienia nauczycieli (Wa,i) w szkołach i placówkach, dla których organem prowadzącym jest jednostka samorządu terytorialnego. Wagą R przeliczani są wszyscy uczniowie szkół zlokalizowanych na terenach wiejskich i w miejscowościach do 5 000 mieszkańców, w tym także uczniowie szkół ponadgimnazjalnych. Zgodnie z przepisami art. 28 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, począwszy od 1 stycznia 2005 r., od ogólnej kwoty subwencji oświatowej odlicza się 0,6% na rezerwę części oświatowej subwencji ogólnej.

   Podział rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej dokonywany jest w roku bieżącym na podstawie ˝Kryteriów podziału 0,6% rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2007˝. Kryteria wraz z załączonymi wzorami wniosków zostały przesłane wszystkim jednostkom samorządu terytorialnego przy piśmie z dnia 27 marca br. Nr DE-3-339-6d/07 oraz zamieszczone na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej (www.men.gov.pl).

   Jednym z wymienianych tytułów w kryteriach jest dofinansowanie kosztów związanych z wypłatą odpraw dla nauczycieli zwalnianych w trybie art. 20 Karty Nauczyciela, a także nauczycieli przechodzących na emeryturę na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela. O dofinansowanie mogą ubiegać się JST, które zobowiązane są do wypłacenia odpraw nauczycielom:

   - zwalnianym w wyniku całkowitej likwidacji szkoły (placówki), częściowej likwidacji szkoły (placówki) albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć,

   - przechodzącym na emeryturę na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela oraz złożą wniosek w nieprzekraczalnym terminie składania wniosków do dnia 10 września 2007 r.

   3. Organizacja czasu wolnego oraz zajęć pozalekcyjnych.

   Rządowy program wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży w 2007 r. ˝Aktywizacja jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych˝.

   W dniu 24 kwietnia br. Rada Ministrów przyjęła rządowy program wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży w 2007 r. ˝Aktywizacja jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych˝. Podstawowym założeniem programu jest stworzenie warunków do rozwoju systemu zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych skierowanych do uczniów wszystkich typów szkół, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży: pochodzących z rodzin o niskich dochodach, z problemami wychowawczymi, przejawiających problemy w nauce, zagrożonych zaprzestaniem realizacji obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki oraz ukończeniem edukacji na niższym poziomie kształcenia, pochodzących z terenów wiejskich. Program zakłada zintegrowanie lokalnych środowisk wokół problemów i potrzeb dzieci, zainicjowanie i wsparcie aktywności tych środowisk w zakresie udzielania uczniom odpowiedniej pomocy, umożliwiającej pokonywanie barier edukacyjnych i przechodzenie na wyższe poziomy edukacji. W programie zwraca się szczególną uwagę na wzmocnienie funkcji wychowawczej szkoły.

   Pomoc o charakterze edukacyjnym powinna być udzielana uczniom w szczególności w formie:

   - dodatkowych zajęć rozwijających wiedzę i umiejętności,

   - zajęć rozwijających zainteresowania, zamiłowania i uzdolnienia,

   - zajęć o charakterze psychologiczo-pedagogicznym wspierających rozwój ucznia,

   - dodatkowych zajęć dydaktyczno-wyrównawczych,

   - zajęć o charakterze sportowo-rekreacyjnym,

   - zajęć kształtujących postawy przedsiębiorczości, podejmowania aktywności edukacyjnej i zawodowej oraz zajęć rozwijających kompetencje kluczowe (ze szczególnym uwzględnieniem technologii informacji i telekomunikacji, języków obcych, nauk przyrodniczo-matematycznych).

   Program nie przewiduje udzielania uczniom pomocy materialnej w formie stypendiów. Konkursy na regionalne/lokalne programy ogłosi wojewoda. Przekaże on również dotację na ich realizację. Dofinansowanie udzielane będzie w wysokości 70% wartości programu. Na realizację programu przeznaczono z budżetu państwa łączną kwotę 75 000 tys. zł, z czego 60 000 tys. z rezerwy celowej Nr 34: Dofinansowanie Narodowego Programu Stypendialnego oraz 15 000 tys. z rezerwy celowej Nr 55: Zero tolerancji dla przemocy w szkole.

   Informuję również, że w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej (www.men.gov.pl) dostępne są:

   a) uchwała Nr 70/2007 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2007 r. w sprawie rządowego programu wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży w 2007 r. ˝Aktywizacja jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych˝,

   b) projekt rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków dofinansowania programów wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży w 2007 r., warunków, jakie muszą spełniać te programy, podmiotów dokonujących oceny programów oraz sposobu i trybu wyboru programów, którym zostanie udzielone dofinansowanie.

   Wypoczynek dzieci i młodzieży w 2007 r.

   Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego pn. Krajowy letni wypoczynek dla dzieci i młodzieży szkolnej w 2007 r. O przyznanie dotacji mogą się ubiegać organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.) posiadające doświadczenie zapewniające odpowiednią realizację powierzonego zadania publicznego.

   Na realizację powyższego zadania przeznacza się środki publiczne w wysokości 1 488 000 zł. Stawka dofinansowania kosztów osobodnia na organizację kolonii i obozów - 20 zł. Pierwszeństwo w przyznaniu dotacji przez Ministerstwo Edukacji Narodowej na organizację letniego wypoczynku będą miały oferty, które gwarantują uczestnictwo w tej akcji dzieci pochodzących z rodzin najuboższych, dzieci szczególnie uzdolnionych, dzieci niepełnosprawnych i dzieci realizujących sprecyzowane zainteresowania poznawcze, artystyczne, itp. a także liderów młodzieżowych.

   W 2007 r. kuratorzy oświaty, będą dysponentami środków finansowych, przeznaczonych na zorganizowanie letniego wypoczynku dla dzieci byłych pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej. Środki na sfinansowanie zadania zostały ujęte w rezerwie celowej budżetu państwa Nr 53: Letni wypoczynek dzieci z rodzin byłych pracowników Państwowych Przedsiębiorstw Gospodarki Rolnej, w łącznej wysokości 15 500 tys. zł.

   Na realizację powyższego zadania przez kuratorów oświaty, poszczególnym województwom zostały przyznane limity środków finansowych.

Lp.

Województwo

Wysokość środków

1

dolnośląskie

1 795 000

2

kujawsko-pomorskie

1 075 000

3

lubelskie

884 000

4

lubuskie

1 320 500

5

łódzkie

670 000

6

małopolskie

172 000

7

mazowieckie

601 500

8

opolskie

752 000

9

podkarpackie

752 000

10

podlaskie

601 500

11

pomorskie

1 194 000

12

śląskie

180 000

13

świętokrzyskie

243 000

14

warmińsko-mazurskie

1 425 000

15

wielkopolskie

1 990 000

16

zachodniopomorskie

1 844 500

 

Razem

15 500 000

   Udział dzieci w koloniach i obozach powinien być wolny od obowiązku wnoszenia przez rodziców jakichkolwiek opłat za uczestnictwo.

   Obozy językowe dofinansowane przez MEN.

   Ministerstwo Edukacji Narodowej od 50 lat organizuje letnie obozy językowe dla dzieci i młodzieży szkolnej. W 2007 r. planuje się zorganizowanie 22 obozów językowych, w których uczestniczyć będzie ok. 2 000 uczniów szkół polskich. Na obozy przeznaczono środki finansowe w wysokości 2 000 tys. zł.

   Dotacja Ministerstwa Edukacji Narodowej dla obozów językowych przeznaczona jest na koszty związane z zakwaterowaniem, wyżywieniem dzieci i młodzieży, tworzeniem warunków do realizacji warsztatów językowych, atrakcyjnego i nowatorskiego programu rekreacyjno-wypoczynkowego oraz finansowaniem w całości kosztów zakwaterowania i wyżywienia w czasie pobytu w Polsce kadry lektorów i asystentów z zagranicy, koszty realizowanego programu rekreacyjno-turystycznego oraz siedmiodniowej wycieczki zorganizowanej dla lektorów i asystentów z zagranicy po zakończeniu obozu. W ramach tego programu Ministerstwo Edukacji Narodowej od wielu lat współpracuje z Polskim Komitetem UNESCO, Anglo-Polish Universities Association (APASS) z Wielkiej Brytanii oraz Instytutem Francuskim w Olsztynie, które to instytucje zapewniają kadrę zagranicznych lektorów na obozy językowe. Inicjatywa ta jest szczególnie cenna ze względu na możliwość uczestniczenia w obozach językowych młodzieży zamieszkałej na wsi i w małych miastach. Program realizowany na obozach językowych umożliwia dzieciom i młodzieży korzystanie z wypoczynku połączonego z edukacją i doskonaleniem znajomości języków obcych.

   Organizowanie i animowanie czasu wolnego dzieci i młodzieży.

   Ministerstwo w roku 2007 ogłosiło następujące konkursy na realizacje zadań zleconych z zakresu organizacji czasu wolnego dzieci i młodzieży. Na realizację powyższego zadania przeznacza się środki publiczne w wysokości 600 tys. zł.

   Dotacja będzie przyznawana na zadania zgodne z programem Zero tolerancji dla przemocy w szkole, tj.:

   a) przygotowanie dzieci i młodzieży do budowania społeczeństwa obywatelskiego poprzez kształtowanie postaw patriotycznych i obywatelskich. Preferowane będą niżej wymienione formy realizacji;

   - opracowanie i wydawanie publikacji z zakresu edukacji patriotycznej,

   - opracowanie i realizowanie programów o tematyce patriotycznej;

   b) organizowanie i animowanie czasu wolnego dzieci i młodzieży przez:

   - organizowanie ogólnopolskich imprez dla dzieci i młodzieży, w tym konkursów, festiwali, turniejów, zlotów, rozwijających zainteresowania, uzdolnienia i umiejętności,

   - organizowanie ogólnopolskich seminariów, warsztatów i innych form szkoleniowych dla dzieci i młodzieży z zakresu edukacji kulturowej.

   Wycieczki edukacyjne dla dzieci i młodzieży do miejsc pamięci narodowej.

   Podróże historyczno-kulturowe w czasie i przestrzeni.

   Na realizację programu wycieczek edukacyjnych w br. Ministerstwo Edukacji Narodowej przeznaczyło kwotę 8 000 tys. zł z rezerwy celowej budżetu państwa nr 11: Reforma systemu oświaty. O dofinansowanie w ramach programu wycieczek edukacyjnych dla dzieci i młodzieży do miejsc pamięci narodowej ˝Podróże historyczno-kulturowe w czasie i przestrzeni˝ mogą ubiegać się szkoły prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Dofinansowanie wycieczek edukacyjnych w roku 2007 dotyczy uczniów:

   - klas szóstych szkół podstawowych,

   - klas drugich gimnazjów,

   - klas drugich szkół ponadgimnazjalnych.

   Wysokość dofinansowania wynosi od 30% do 70% kosztów ponoszonych przez uczniów uczestniczących w wycieczce oraz, na umotywowany wniosek dyrektora szkoły, 100% w/w kosztów dla uczniów korzystających z pomocy społecznej lub będących w trudnej sytuacji życiowej, szczególnie z rodzin wielodzietnych lub niepełnych. Projekty wycieczek edukacyjnych szkoły kierują do właściwego terytorialnie kuratora oświaty. Szczegółowe zasady konkursów określą kuratorzy oświaty. Przyznane dotacje zostaną przekazane w zależności od organu prowadzącego szkołę: w przypadku szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego jako dotacja celowa udzielona zgodnie z art. 45 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, a w przypadku szkoły prowadzonej przez organizację pozarządową lub podmiot wymieniony w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.) jako dotacja celowa udzielona zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

   Projekty wycieczek składane przez szkoły ubiegające się o dofinansowanie powinny:

   - dokładnie określać cele kształcące, poznawcze i wychowawcze,

   - zawierać opis edukacyjnego programu z wykazem miejsc pamięci narodowej oraz innych miejsc znaczących dla dziedzictwa kulturowego i historycznego (Polski, regionu) będących na trasie wycieczki,

   - być dostosowane programowo i organizacyjnie do wieku uczniów oraz uwzględniać ich możliwości fizyczne, intelektualne i psychiczne,

   - zawierać zgodę organu prowadzącego szkołę na przystąpienie do konkursu,

   - dotyczyć wycieczek 1-3 dniowych, realizowanych na terenie kraju w miesiącach: maj, czerwiec, wrzesień, październik,

   - spełniać zasady dotyczące bezpieczeństwa określone w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. Nr 135, poz. 1516).

   Zajęcia pozalekcyjne w szkołach i w pozaszkolnych placówkach oświatowych rozwijające zainteresowania zawodowe oraz postawy przedsiębiorcze.

   Działania ukierunkowane będą na rozszerzenie oferty edukacyjnej poza standardowe ramy programów nauczania. Obejmą one dodatkowe zajęcia pozalekcyjne i programy edukacyjne dla uczniów zasadniczych szkół zawodowych i techników umożliwiające kształtowanie umiejętności praktycznych.

   Formy realizacji:

   - zajęcia i wycieczki zawodoznawcze,

   - zajęcia rozwijające umiejętności praktyczne, sprawności manualne oraz umiejętności życiowe typu gotowanie, szycie, majsterkowanie,

   - organizacja i prowadzenie szkolnych miniprzedsiębiorstw,

   - zajęcia przygotowujące do udziału w turniejach i konkursach z wiedzy i umiejętności technicznych.

   Miejsce realizacji zajęć i programów: szkoły, centra kształcenia praktycznego, centra kształcenia ustawicznego, pozaszkolne placówki oświatowe. W działania te powinni być także włączeni lokalni pracodawcy (zwłaszcza w ramach zawieranych porozumień z organizacjami pracodawców i stowarzyszeniami branżowo-zawodowymi). Miejscem prowadzenia zajęć mogą być również siedziby organizacji społecznych i pozarządowych, których statutowym działaniem jest wspieranie sytemu oświaty i wychowania.

   Organizowanie zajęć pozalekcyjnych rozwijających zainteresowania zawodowe oraz pobudzających postawy przedsiębiorcze, będzie realizowane w ramach projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego: priorytet IX, działanie 9.2.: Rozbudowa oferty i podnoszenie jakości kształcenia zawodowego Programu Operacyjnego ˝Kapitał ludzki na lata 2007-2013˝.

   Wspieranie programów edukacyjnych i profilaktyczno-wychowawczych realizowanych przez placówki wychowania pozaszkolnego.

   Placówki wychowania pozaszkolnego: pałace młodzieży, młodzieżowe domy kultury, ogniska pracy pozaszkolnej, międzyszkolne ośrodki sportowe, ogrody jordanowskie wraz ze szkolnymi schroniskami młodzieżowymi tworzą placówki oświatowo-wychowawcze, które w myśl art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 września o systemie oświaty 1991 r. zaliczane są do systemu oświaty. Uzupełniają one działalność szkoły, realizując systemowo zadania edukacyjne, wychowawcze, kulturalne, profilaktyczne, opiekuńcze, prozdrowotne, sportowe i rekreacyjne, poprzez m.in. prowadzenie zajęć wspierających rozwój dzieci i młodzieży, organizowanie imprez, wypoczynku i rekreacji dzieci i młodzieży, realizowanie programów edukacyjnych i profilaktyczno-wychowawczych oraz prowadzenie działań alternatywnych dla dzieci i młodzieży ze środowisk zagrożonych uzależnieniami i niedostosowaniem społecznym. Prowadzenie wymienionych wyżej zadań ma na celu rozwijanie zainteresowań, uzdolnień, doskonalenie umiejętności oraz pogłębianie wiedzy dzieci i młodzieży, kształtowanie umiejętności spędzania czasu wolnego, kształtowanie poczucia własnej tożsamości i poszanowania dziedzictwa kulturowego środowiska lokalnego, regionu, kraju innych kultur, a także przygotowanie młodego pokolenia do aktywnego uczestnictwa w życiu kulturalnym. Zajęcia te mają ogromne znaczenie w kształtowaniu osobowości młodego pokolenia.

   Znaczenie zajęć pozaszkolnych znalazło odzwierciedlenie w prawie oświatowym. Ustawa o systemie oświaty nakłada, między innymi na placówki oświatowo-wychowawcze, obowiązek zapewnienia każdemu uczniowi warunków niezbędnych do jego rozwoju, do opieki nad uczniami szczególnie uzdolnionymi oraz warunków ˝do rozwoju zainteresowań i uzdolnień uczniów przez organizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz kształtowanie aktywności społecznej i umiejętności spędzania czasu wolnego˝ (art.1 pkt.15 ustawy).

   Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (stan w dniu 31.X.2006 r.) w kraju działa 359 placówek wychowania pozaszkolnego:

   - 12 pałaców młodzieży (PM),

   - 125 młodzieżowych domów kultury (MDK),

   - 97 ognisk pracy pozaszkolnej (OPP),

   - 81 międzyszkolnych ośrodków sportowych (MOS),

   - 14 ogrodów jordanowskich (OJ),

   - 30 innych placówek wychowania pozaszkolnego.

   Ministerstwo Edukacji Narodowej w latach 2007-2013 będzie dążyło do:

   a) zwiększenia dostępności placówek wychowania pozaszkolnego poprzez:

   - programy umożliwiające młodzieży tworzenie własnych form aktywności, rozwijających zainteresowania, uzdolnienia i umiejętności,

   - doposażenie placówek w sprzęt komputerowy oraz nowoczesne wyposażenie pracowni artystycznych, naukowych i technicznych, w celu uatrakcyjnienia form i metod działalności pozaszkolnej;

   b) poszerzenia oferty placówek wychowania pozaszkolnego o programy kształtujące umiejętność spędzania czasu wolnego, uwzględniające następujące priorytety:

   - prowadzenie zajęć wspierających rozwój dzieci i młodzieży poprzez rozwijanie zainteresowań, uzdolnień, doskonalenie umiejętności i pogłębianie wiedzy,

   - prowadzenie zajęć rozwijających świadomość i aktywność społeczną i kulturową dzieci i młodzieży, wykorzystujące dziedzictwo i dorobek środowiska, regionu, kraju, Europy,

   - prowadzenie zajęć kształtujących tożsamość młodych ludzi, budujących poczucie przynależności do wspólnoty lokalnej w oparciu o programy wypracowane wspólnie ze szkołą, instytucją kultury, organizacją pozarządową i innymi podmiotami środowiska lokalnego,

   - programy rozszerzające oferty placówek o zagadnienia związane z rozwijaniem kompetencji kulturowych dzieci i młodzieży, przygotowujących do aktywnego uczestnictwa młodzieży w życiu kulturalnym i publicznym swego środowiska,

   - programy działań alternatywnych wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniami i niedostosowaniem społecznym,

   - programy wielopokoleniowe, włączające rodziny w działania na rzecz środowiska lokalnego,

   - programy wymiany z dziećmi i młodzieżą z placówek czasu wolnego i edukacji nieformalnej z krajów Unii Europejskiej,

   - programy rozwijające samorządność i uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym,

   - działania kształtujące u dzieci i młodzieży umiejętność spędzania czasu wolnego.

   Wspieranie programów rozwojowych placówek wychowania pozaszkolnego, zgodnych z lokalną polityką edukacyjną będzie realizowane w ramach projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, działanie: Wyrównywanie szans edukacyjnych oraz rozwój kompetencji kluczowych, priorytetu III: Wysoka jakość systemu oświaty, Programu Operacyjnego ˝Kapitał ludzki na lata 2007-2013.

   W priorytecie III: Wysoka jakość systemu oświaty Programu Operacyjnego ˝Kapitał ludzki˝ przewiduje się rozszerzenie działań dotyczących zagospodarowania czasu wolnego dzieci i młodzieży, które stanowić będą czynnik motywujący do nauki i rozwoju uczniów. W szczegółowym zapisie działania 3.6: Wyrównywanie szans edukacyjnych oraz rozwój kompetencji kluczowych za cel działania przyjmuje się stworzenie warunków równego dostępu do edukacji poprzez udzielenie wsparcia na rzecz instytucji systemu oświaty oraz osób napotykających na bariery o charakterze środowiskowym, ekonomicznym, geograficznym i zdrowotnym utrudniające lub uniemożliwiające dostęp do usług edukacyjnych.

   Zajęcia wykraczające poza zapisy działania 3.6. zostaną objęte dofinansowaniem z PO KL w sytuacji, gdy stanowią element szerszego programu edukacyjnego realizowanego przez placówki wychowania pozaszkolnego lub będą mogły być finansowane z rezerwy celowej budżetu państwa Nr 55: Zero tolerancji dla przemocy w szkole.

   Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, uprzejmie proszę Pana Marszałka o ich przyjęcie.

   Sekretarz stanu

   Sławomir Kłosowski

   Warszawa, dnia 11 maja 2007 r.