Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7714

w sprawie procedury przepadku wyrobów tytoniowych nielegalnie przewożonych przez granicę, skonfiskowanych przez Służby Celne

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem z dnia 20 kwietnia 2007 r., nr SPS-023-7714/07, przy którym przesłana została interpelacja Pana Posła Wojciecha Romaniuka w sprawie procedury przepadku wyrobów tytoniowych nielegalnie przewożonych przez granicę i zajętych przez Służbę Celną, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Wyroby tytoniowe nielegalnie przewożone przez granicę podlegają zajęciu przez Służbę Celną jako przedmioty przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego przemytu celnego określonego w treści przepisu art. 86 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 83, poz. 930, z późn. zm.).

   Przepis art. 30 § 1 K.k.s. stanowi, że sąd może orzec przepadek przedmiotów tylko w wypadkach przewidzianych w kodeksie, a orzeka, jeżeli kodeks tak stanowi. Zgodnie z przepisem art. 30 § 3 K.k.s. przestępstwo skarbowe przemytu celnego określone w treści przepisu art. 86 § 1-3 K.k.s. zagrożone jest obowiązkowym przepadkiem przedmiotów pochodzących bezpośrednio z tego przestępstwa skarbowego. Podobnie wykroczenie skarbowe przemytu celnego określone w treści przepisu art. 86 § 4 K.k.s. również jest zagrożone obowiązkowym przepadkiem przedmiotów pochodzących bezpośrednio z tego wykroczenia skarbowego, na podstawie przepisu art. 49 § 2a K.k.s. Jednocześnie przepis art. 47 § 4 zdanie drugie K.k.s. stanowi, że przepadek przedmiotów tytułem środka zabezpieczającego można orzec także, jeżeli nałożono karę grzywny w drodze mandatu karnego. Zgodnie z przepisem art. 138 § 6 K.k.s. po nałożeniu kary grzywny w drodze mandatu karnego organ postępowania przygotowawczego, w razie istnienia podstaw określonych w art. 47 § 4 K.k.s., występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku przedmiotów tytułem środka zabezpieczającego. Konieczność orzekania przepadku przedmiotów przez sądy również w drobniejszych sprawach o wykroczenia skarbowe, za które nałożono karę grzywny w drodze mandatu karnego, wynika wprost z przepisu art. 46 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

   Przepis art. 31 § 6 K.k.s., odnoszący się do przestępstw skarbowych, stanowi, że sąd, orzekając przepadek wyrobów tytoniowych, jednocześnie zarządza ich zniszczenie. Zgodnie zaś z przepisem art. 31 § 7 K.k.s. koszty zniszczenia przedmiotów, których przepadek orzeczono, ponosi sprawca czynu zabronionego. Na mocy przepisu art. 49 § 1 K.k.s. do przepadku przedmiotów za wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio art. 31 K.k.s., czyli również wymienione powyżej przepisy art. 31 § 6 i 7 K.k.s.

   Zgodnie z przepisem art. 113 § 1 K.k.s. w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, jeżeli przepisy Kodeksu karnego skarbowego nie stanowią inaczej.

   Koszty zniszczenia wyrobów tytoniowych, które sąd zarządził na podstawie przepisu art. 31 § 6 K.k.s. w przypadku przestępstw skarbowych lub na podstawie przepisu art. 31 § 6 w zw. z art. 49 § 1 K.k.s. w przypadku wykroczeń skarbowych, stanowią wydatki Skarbu Państwa dokonane z tytułu wykonania orzeczenia, o których mowa w art. 618 § 1 pkt 6 K.p.k. Na podstawie przepisu art. 619 § 1 K.p.k. w zw. z art. 113 § 1 K.k.s. wydatki takie są wykładane tymczasowo przez Skarb Państwa. Zgodnie z przepisem art. 616 § 2 pkt 2 K.p.k. w zw. z art. 113 § 1 K.k.s. wydatki poniesione przez Skarb Państwa wchodzą w skład kosztów sądowych. Zgodnie zaś z przepisem art. 616 § 1 pkt 1 K.p.k. w zw. z art. 113 § 1 K.k.s. koszty sądowe należą do kosztów procesu w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe.

   Przepis art. 626 § 1 K.p.k. stanowi, że w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd określa, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu. Zgodnie zaś z przepisem § 2 art. 626 K.p.k., jeżeli w orzeczeniu wymienionym w § 1 nie zamieszczono rozstrzygnięcia o kosztach, jak również gdy zachodzi konieczność dodatkowego ustalenia ich wysokości lub rozstrzygnięcia o kosztach postępowania wykonawczego, orzeczenie w tym przedmiocie wydaje odpowiednio sąd pierwszej instancji lub sąd odwoławczy.

   W przypadku kosztów zniszczenia wyrobów tytoniowych występuje problem stosowania odpowiednich procedur, aby koszt ich egzekucji od sprawcy czynu zabronionego nie przewyższał środków finansowych uzyskanych przez Skarb Państwa z tego tytułu. Problem ten może wystąpić także w przypadku innych rodzajów przedmiotów przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, jednak w szczególności dotyczy on wyrobów tytoniowych z uwagi na stosunkowo dużą ilość drobnych spraw, w których sprawców ukarano karą grzywny nałożoną w drodze mandatu karnego. Koszty zniszczenia wyrobów tytoniowych w wielu sprawach o wykroczenia skarbowe są bardzo niskie, osiągają niekiedy wysokość kilku lub kilkunastu złotych.

   Powyższy problem nie jest jednak masowy w skali kraju i nie wynika z wadliwości przepisów Kodeksu karnego skarbowego czy też Kodeksu postępowania karnego. Problem ten jest skutkiem niejednolitego stosowania przepisów przez właściwe sądy, które orzekają przepadek wyrobów tytoniowych i jednocześnie zarządzają ich zniszczenie. Trzeba przy tym podkreślić, że zdecydowana większość sądów kieruje się ekonomią procesową przy orzekaniu o takich kosztach. Na podstawie przepisu art. 624 § 1 K.p.k. w zw. z art. 113 § 1 K.k.s. sąd może zwolnić oskarżonego w całości lub w części od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych, gdy przemawiają za tym względy słuszności. Część sądów, biorąc pod uwagę niską wysokość kosztów zniszczenia wyrobów tytoniowych oraz okoliczność, że prowadzenie czynności zmierzających do ich wyegzekwowania byłoby nieekonomiczne, uznaje, iż względy słuszności, czyli interes ekonomiczny Skarbu Państwa, przemawiają za zwolnieniem sprawcy czynu zabronionego od zapłaty tych kosztów.

   Przy zwalnianiu sprawców czynu zabronionego od obowiązku zapłaty bardzo niskich kosztów zniszczenia wyrobów tytoniowych na podstawie przepisu art. 624 § 1 K.p.k. w zw. z art. 113 § 1 K.k.s. występują jednak istotne różnice pomiędzy poszczególnymi sądami, do których muszą się dostosować urzędy celne jako finansowe organy postępowania przygotowawczego. W przypadku wyrobów tytoniowych koszty zniszczenia są z reguły znane jeszcze przed faktycznym dokonaniem ich zniszczenia, ponieważ izby celne jako organy likwidacyjne podpisują długoterminowe umowy z podmiotami niszczącymi takie wyroby. W umowach tych najczęściej koszt zniszczenia jest określany na jednostkę wyrobu tytoniowego podlegającego zniszczeniu. Część sądów, kierując się informacjami o wysokości kosztów zniszczenia wyrobów tytoniowych w danej sprawie, orzeka o zwolnieniu sprawcy czynu zabronionego z obowiązku uiszczenia tych kosztów już na pierwszym etapie rozpoznawania sprawy, jednocześnie z orzekaniem o przepadku wyrobów tytoniowych i ich zniszczeniu. Jednakże część sądów wymaga, aby najpierw zostało dokonane faktyczne zniszczenie wyrobów tytoniowych, po czym dopiero orzeka w przedmiocie kosztów ich zniszczenia. W takich przypadkach urzędy celne najpierw występują do sądu z wnioskami o orzeczenie przepadku wyrobów tytoniowych i zarządzenie ich zniszczenia, a następnie po dokonaniu ich zniszczenia obowiązane są występować do właściwych sądów po raz drugi w tej samej sprawie, wnioskując tym razem o rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów.

   Wobec powyższego może się oczywiście pojawić wątpliwość, czy zwolnienie sprawcy czynu zabronionego z obowiązku zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów zniszczenia wyrobów tytoniowych przez sąd na podstawie przepisu art. 624 § 1 K.p.k. w zw. z art. 113 § 1 K.k.s. nie pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu art. 31 § 7 K.k.s. Należy tu jednak wskazać, że przepis art. 31 § 7 K.k.s. stanowi uzupełnienie w stosunku do przepisów art. 627 K.p.k. oraz art. 629 K.p.k. znajdujących zastosowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe na mocy art. 113 § 1 K.k.s. Przepis art. 627 K.p.k. stanowi o zasądzaniu kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa od skazanego w sprawach z oskarżenia publicznego. Z kolei przepis art. 629 K.p.k. stanowi o odpowiednim stosowaniu przepisu art. 627 K.p.k. w razie warunkowego umorzenia postępowania. Tymczasem w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe sprawcy czynu zabronionego może zostać udzielone zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, a za popełnienie wykroczenia skarbowego jego sprawca może został ukarany karą grzywny nałożoną w drodze mandatu karnego. Te dwie sytuacje raczej nie mogą być rozpatrywane w kategorii skazania sprawcy czynu zabronionego, o czym jest mowa w treści przepisu art. 627 K.p.k. Gdyby nie przepis art. 31 § 7 K.k.s., brak byłoby podstaw prawnych do obciążenia sprawcy czynu zabronionego kosztami zniszczenia przedmiotów w razie udzielenia przez sąd sprawcy przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności albo ukarania sprawcy wykroczenia skarbowego karą grzywny nałożoną w drodze mandatu karnego. Wobec powyższego należy uznać, że przepis art. 31 § 7 K.k.s. nie stanowi lex specialis w stosunku do przepisu art. 624 § 1 K.p.k., który umożliwia sądowi zwolnienie sprawcy czynu zabronionego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych.

   Ponadto należy również wskazać, że część izb celnych, będących organami likwidacyjnymi, ma podpisane umowy z podmiotami, które dokonują zniszczenia wyrobów tytoniowych bezpłatnie poprzez ich spalenie jako biomasy. W takich sytuacjach sądy nie wydają rozstrzygnięcia o kosztach zniszczenia wyrobów tytoniowych, ponieważ koszty takie nie występują. Nie pojawiają się wówczas przedstawione powyżej problemy z egzekucją od sprawcy czynu zabronionego kosztów zniszczenia wyrobów tytoniowych czy też ponownego występowania urzędu celnego do sądu z wnioskiem o rozstrzygnięcie w przedmiocie takich kosztów.

   Mając powyższe na uwadze, uprzejmie informuję, że nie jest planowana zmiana obowiązujących przepisów prawa, ponieważ, jak wykazano to wcześniej, źródłem problemu nie jest wadliwość przepisów Kodeksu karnego skarbowego czy też Kodeksu postępowania karnego.

   Tym niemniej zostaną podjęte działania organizacyjne zmierzające do większego upowszechnienia wśród jednostek organizacyjnych Służby Celnej informacji na temat interpretacji obowiązujących przepisów prawa i związanych z tym sposobów postępowania z wyrobami tytoniowymi stanowiącymi przedmioty przestępstw skarbowych lub wykroczeń skarbowych. W celu ustalenia bardziej efektywnego trybu postępowania jednostki organizacyjne Służby Celnej powinny współpracować na szczeblu lokalnym z właściwymi sądami, które orzekają o przepadku wyrobów tytoniowych i ich zniszczeniu oraz wydają rozstrzygnięcia w przedmiocie ponoszenia kosztów zniszczenia takich wyrobów. Oczywiście należy tu zastrzec, że zgodnie z przepisem art. 8 § 1 K.p.k. sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu. Urząd celny jako finansowy organ postępowania przygotowawczego jest uprawniony do występowania do sądu z właściwymi wnioskami, a decydujące znaczenie ma wykładnia przepisów dokonana przez sąd wydający stosowne orzeczenia.

   Podsekretarz stanu

   Marian Banaś

   Warszawa, dnia 14 maja 2007 r.