Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7654

w sprawie leczenia nowotworów u kobiet

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Anny Sobeckiej, przesłaną przy piśmie Pana Marszałka z dnia 20 kwietnia 2007 r. (znak: SPS-023-7654/07), w sprawie leczenia nowotworów złośliwych u kobiet, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących informacji.

   Dane epidemiologiczne publikowane przez Rejestr Nowotworów Złośliwych wskazują, że nowotwory złośliwe stanowią drugą przyczynę zgonów w Polsce, powodując ponad 26% zgonów u mężczyzn i 22% zgonów u kobiet. Nowotwory złośliwe stanowią istotny problem zdrowotny dla populacji obejmującej starsze grupy wiekowe, są również główną przyczyną przedwczesnej umieralności przed 65 rokiem życia.

   Rak piersi jest jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych u kobiet w Polsce. Jest on pierwszą przyczyną zgonów u kobiet w wieku 40-54 lat. Polska należy do krajów o średniej zachorowalności i umieralności na raka piersi na świecie. W 2003 r. na raka piersi zachorowały ok. 11 733 kobiety, zmarły 4942. Dane epidemiologiczne wskazują, że szanse wyleczenia raka piersi w krajach rozwiniętych wynoszą 72%, w Polsce 58%, a w krajach rozwijających się 47%. Jedynie zorganizowany skryning mammograficzny może obniżyć umieralność do 40%, szybko poprawić wskaźnik koszt/efekt oraz poprawić jakość życia chorych.

   Rak szyjki macicy jest drugim pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym wykrywanym u kobiet na świecie. W statystyce umieralności kobiet z powodu nowotworów złośliwych rak szyjki macicy zajmuje trzecie miejsce. Rak szyjki macicy jest czwartym pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym rozpoznawanym u kobiet w Polsce. Polska zajmuje aktualnie pierwsze miejsce wśród krajów Unii Europejskiej pod względem liczby nowych zachorowań na raka szyjki macicy rocznie - 18,1 w przeliczeniu na 100 000 kobiet. Każdego roku notuje się w naszym kraju około 4000 nowych zachorowań i blisko 2000 zgonów spowodowanych rakiem szyjki macicy. Tylko skuteczna realizacja aktywnego programu profilaktyki może radykalnie zmienić złą sytuację epidemiologiczną dotyczącą zachorowalności na raka szyjki macicy.

   W celu zwiększenia odsetka wyleczenia (5-letnich przeżyć), zahamowania wzrostu liczby nowych przypadków raka piersi i raka szyjki macicy, obniżenia umieralności z powodu tych nowotworów oraz obniżenia kosztów leczenia raka w skali kraju realizowane są programy profilaktyczne.

   Wdrażane dotychczas w Polsce programy wczesnego wykrywania raka szyjki macicy i raka piersi nie wykazywały populacyjnego charakteru profilaktyki. W większości były to badania realizowane w ramach programu biernej profilaktyki. Bardzo często badania nie były koordynowane i kontynuowane w późniejszym czasie. Badania nie były koordynowane centralnie. Nie zapewniono również obiegu informacji przez stworzenie bazy danych kobiet korzystających z działań profilaktycznych oraz nie wykazano dbałości o odpowiedni poziom diagnostyki cytologicznej.

   Od stycznia 2006 r. Populacyjny program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy oraz Populacyjny program wczesnego wykrywania raka piersi są zadaniami Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

   Powyższe programy realizowane są na zasadzie kontynuacji przyjętych w roku 2005 Programów profilaktyki raka szyki macicy i raka piersi - Części organizacyjno-logistycznej 2005-2010, w ramach których wyodrębniona została sieć Wojewódzkich Ośrodków Koordynacyjnych, nadzorujących realizację programu profilaktycznego raka szyjki macicy i raka piersi, finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, mających na celu:

   - powiązanie ośrodków skryningowych z rejestrem nowotworowym,

   - utworzenie systemu organizacyjnego i logistycznego, którego podstawą będą referencyjne ośrodki skryningu cytologicznego i mammograficznego,

   - połączenie działania diagnostycznego skryningów populacyjnych z rutynowymi cytologicznymi działaniami wykrywczymi,

   - wprowadzenie ujednoliconego systemu organizacyjno-logistycznego, prowadzącego do zmniejszenia kosztów działań skryningowych, zapewnienia kontroli jakości, monitorowania, okresowej oceny programu,

   - zagwarantowanie realizacji wysokiej jakości badań przesiewowych w przedmiotowym zakresie oraz stałe monitorowanie i coroczną ocenę wyników skryningu,

   - doskonalenie w ramach programu metod poprawy zgłaszalności populacji objętej programem oraz krzewienie oświaty zdrowotnej społeczeństwa, która, mamy nadzieję, zaowocuje wyższą, od obecnie rejestrowanej zgłaszalnością kobiet polskich na badania skryningowe.

   W ramach Populacyjnego programu profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy oraz Populacyjnego programu wczesnego wykrywania raka piersi przyjęto rozwiązania polegające na:

   1) przygotowaniu systemu logistyczno-organizacyjnego do wysyłania przez Narodowy Fundusz Zdrowia w formie listownej oraz przesyłek SMS imiennych zaproszeń dla pacjentek do udziału w programie:

   - profilaktyki raka szyjki macicy - dla populacji 5 448 220 pacjentek z grupy wiekowej 25-59 lat,

   - profilaktyki raka piersi - dla populacji 2 549 801 pacjentek z grupy wiekowej 50-69 lat;

   2) realizacji szeroko zakrojonej akcji medialnej prowadzonej przez Wojewódzkie Oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Wojewódzkie Ośrodki Koordynujące;

   3) kontroli jakości badań diagnostycznych wykonywanych w ramach programów profilaktycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, realizowanych z upoważnienia Ministra Zdrowia przez Wojewódzkie Ośrodki Koordynujące.

   Wymienione wyżej zadania mają na celu osiągnięcie znaczącej poprawy poziomu zgłaszalności pacjentek do udziału w programie oraz podniesienie poziomu wczesnej wykrywalności raka szyjki macicy i raka piersi.

   Na rok 2007 zaplanowano kontynuację działań prowadzonych w roku 2006. Wg stanu z I kwartału 2007 r. zawarte zostały kontrakty na realizację obu programów na kwotę w wysokości 70 440 697,02 zł, w tym:

   - Program profilaktyki raka piersi - 50 391 503,16 zł,

   - Program profilaktyki raka szyjki macicy 20 049 193,86 zł.

   Ponadto uprzejmie informuję, iż zasady realizacji świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zostały określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, ze zm.), aktach wykonawczych do ww. ustawy oraz zarządzeniach Prezesa NFZ, dotyczących postępowań w sprawie zawarcia umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w poszczególnych rodzajach i zakresach.

   Zgodnie z art. 15 ww. ustawy świadczeniobiorcy mają zapewnione prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie.

   Do zakresu działania Narodowego Funduszu Zdrowia, zgodnie z przepisem art. 97 ww. ustawy, należy m.in. określanie jakości i dostępności oraz analiza kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie niezbędnym dla prawidłowego zawierania umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej oraz przeprowadzanie konkursów ofert, rokowań i zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Wysokość środków finansowych przeznaczonych na realizację poszczególnych rodzajów świadczeń opieki zdrowotnej określa się w planie finansowym Funduszu, w rozbiciu na poszczególne oddziały wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia, podczas tworzenia których uwzględnia się potrzeby zdrowotne mieszkańców oraz dane epidemiologiczne i historyczne. Mając na uwadze fakt, iż środki finansowe przeznaczone na realizację świadczeń opieki zdrowotnej są ściśle określone, informuję, że Narodowy Fundusz Zdrowia w każdej umowie o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej określa maksymalną kwotę zobowiązania wobec świadczeniodawcy (art. 136 ustawy), a suma wszystkich kwot zobowiązań wobec realizatorów danego rodzaju świadczeń, zgodnie z przepisem art. 132 ust. 5 ww. ustawy, nie może przekroczyć wysokości środków finansowych przeznaczonych na ten cel w planie finansowym Funduszu. Niemniej podczas przeprowadzania procedury konkursowej w sprawie zawarcia umów świadczeniodawcy ubiegający się o zawarcie umowy na realizację świadczeń opieki zdrowotnej mogą prowadzić negocjacje z Funduszem w celu ustalenia liczby punktów rozliczeniowych (oraz ich ceny) na poszczególne rodzaje i zakresy świadczeń. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż podstawowym źródłem finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych są wpływy ze składek na ubezpieczenie zdrowotne, zatem kwestia dotycząca zwiększenia nakładów na omawiany zakres jest ściśle powiązana z poziomem środków finansowych, jakimi dysponuje NFZ.

   Główną rolą płatnika świadczeń jest zarządzenie posiadanymi środkami finansowymi w taki sposób, aby podejmowane decyzje z jednej strony odzwierciedlały rosnące zapotrzebowanie społeczeństwa na te świadczenia, a z drugiej przyczyniały się do zauważalnej poprawy ogólnego stanu zdrowia populacji (spadek śmiertelności, podniesienie jakości życia). Wobec tych przesłanek NFZ z roku na rok zwiększa wysokość środków finansowych przeznaczonych na realizację swiadczeń opieki zdrowotnej w zakresie onkologii. Z danych przekazanych przez NFZ wynika, iż w 2004 roku na świadczenia onkologiczne przeznaczono 1 220 128 186 zł, natomiast w 2006 roku - 1 610 238 402 zł, co stanowi wzrost nakładów na ten zakres świadczeń o 31%.

   Jednocześnie należy zauważyć, że Narodowy Fundusz Zdrowia zapewnia pacjentom z rozpoznanymi chorobami onkologicznymi leczenie w ramach programów terapeutycznych, w których stosuje się jedynie nowe, drogie i innowacyjne produkty lecznicze. Z uwagi na brak wpisania tych produktów leczniczych do wykazu leków refundowanych oraz nałożoną przez ustawodawcę konieczność zapewnienia pacjentom wszelkich niezbędnych produktów leczniczych podczas udzielania świadczeń w lecznictwie szpitalnym Narodowy Fundusz Zdrowia zawiera ze świadczeniodawcami w zakresie lecznictwa szpitalnego odrębne umowy na realizację świadczeń w zakresie programów terapeutycznych. W 2007 roku Fundusz finansuje ze środków publicznych następujące onkologiczne programy terapeutyczne:

   - Leczenie raka piersi docetakselem;

   - Leczenie raka piersi kapecytabiną;

   - Leczenie raka piersi trastuzumabem;

   - Leczenie raka jelita grubego irinotekanem;

   - Leczenie raka jelita grubego kapecytabiną;

   - Leczenie glejaków mózgu temozolomidem;

   - Leczenie raka jajnika topotecanem;

   - Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej (PBS) imatinibem;

   - Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) imatinibem;

   - Leczenie chłoniaków złośliwych rytuksymabem;

   - Leczenie raka jajnika paklitakselem.

   Poza wymienionymi onkologicznymi programami terapeutycznymi Narodowy Fundusz Zdrowia zapewnia i finansuje ze środków publicznych leczenie pacjentów z rozpoznanymi chorobami onkologicznymi w oparciu o katalog schematów chemioterapii, stanowiący załącznik zarządzenia nr 80/2006 z dnia 18 września 2006 roku w sprawie przyjęcia ˝Szczegółowych materiałów informacyjnych o przedmiocie postępowania w sprawie zawarcia umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej oraz o realizacji i finansowaniu umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju: leczenie szpitalne˝ z późn. zm. Należy zwrócić uwagę na fakt, iż przyjęte w katalogu chemioterapii schematy leczenia podlegają ciągłym modyfikacjom oraz rozbudowie, czego przykładem może być, w stosunku do ubiegłego roku, rozszerzenie katalogu o ponad 100 nowych schematów leczenia onkologicznego, zatem w chwili obecnej katalog chemioterapii zawiera 580 schematów leczenia onkologicznego. W przypadku konieczności zastosowania innego, nieznajdującego się w katalogu chemioterapii, schematu leczenia pacjenta, świadczeniodawca ma możliwość zwrócenia się do Narodowego Funduszu Zdrowia o wyrażenie zgody płatnika świadczeń na rozliczenie procedury ˝chemioterapia za zgodą płatnika˝. Należy zwrócić uwagę na fakt, iż w ramach tej procedury, w przypadku odpowiednich wskazań medycznych wynikających ze stanu zdrowia świadczeniobiorcy, świadczeniodawca może zastosować u pacjenta każdy dowolny lek onkologiczny.

   Ponadto uprzejmie informuję, że Ministerstwo Zdrowia kreuje politykę zdrowotną państwa, między innymi poprzez realizację programów zdrowotnych, w tym Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. Od roku 2006 realizacja Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych odbywa się na mocy ustawy z dnia 1 lipca 2005 roku o ustanowieniu programu wieloletniego ˝Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych˝ (Dz. U. Nr 143, poz. 1200). W ramach powyższego realizowane są różnorodne zadania m.in. z zakresu profilaktyki i wczesnego wykrywania nowotworów, edukacji, poprawy jakości diagnostyki i leczenia nowotworów oraz zadania inwestycyjne.

   Ponadto uprzejmie informuję, iż zgodnie z art. 3 ww. ustawy w ramach programu podjęte zostały działania mające na celu m.in. uzupełnienie oraz wymianę wyeksploatowanych urządzeń do radioterapii i diagnostyki nowotworów.

   Priorytetowym zadaniem jest doposażenie i modernizacja zakładów radioterapii. Rozwój zakładów radioterapii przyczyni się do znacznego skrócenia czasu oczekiwania na leczenie napromienianiem oraz poprawy jakości tego leczenia. W ramach zadania pn. ˝Utworzenie w Polsce systemu radioterapii onkologicznej - Doposażenie i modernizacja zakładów radioterapii˝, stanowiącym element Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych, przewiduje się wymianę zużytych aparatów megawoltowych, zakup nowych aparatów dla wyrównania różnic regionalnych w dostępie do radioterapii oraz zakup dodatkowego oprzyrządowania do już istniejącego sprzętu. Uwzględniając, że radioterapia jest zalecaną metodą leczenia u około 70% wszystkich chorych na nowotwory w różnych stadiach zaawansowania, realizacja tego programu ma priorytetowe znaczenie dla poprawy skuteczności leczenia nowotworów w Polsce. Kontynuacja finansowania programu przez Ministerstwo Zdrowia ma więc istotne znaczenie strategiczne i ekonomiczne, ponieważ poprzez właściwą i kontrolowaną alokację środków stwarza szansę znacznej poprawy skuteczności radioterapii samodzielnej lub stosowanej w skojarzeniu oraz szansę uzyskania istotnych oszczędności dzięki uniknięciu kosztownego leczenia paliatywnego. Te działania, wraz z odpowiednią aktywnością programów profilaktyki i wczesnego wykrywania nowotworów, mogą już w najbliższych latach przynieść wyraźną i odczuwalną poprawę zdrowotności społeczeństwa oraz poprawę dostępności do leczenia napromienianiem, ze skróceniem, a nawet wyeliminowaniem list chorych oczekujących na to leczenie.

   Zgodnie z podjętą przez Radę Ministrów uchwałą z dnia 13 lutego br. w ramach Programu w latach 2008-2009 kontynuowane będą wszystkie kierunki działań wymienione w ustawie, dotyczące w szczególności:

   1) rozwoju profilaktyki pierwotnej nowotworów złośliwych, w tym zwłaszcza zależnych od palenia tytoniu i niewłaściwego żywienia;

   2) wdrożenia populacyjnych programów wczesnego wykrywania, a w szczególności raka szyjki macicy, piersi, jelita grubego oraz wybranych nowotworów u dzieci;

   3) zwiększenia dostępności do metod wczesnego rozpoznawania oraz wdrożenia procedur zapewnienia jakości diagnostyki i terapii nowotworów;

   4) standaryzacji procedur leczenia napromienianiem;

   5) uzupełnienia oraz wymiany wyeksploatowanych urządzeń do radioterapii i diagnostyki nowotworów;

   6) upowszechnienia metod leczenia skojarzonego;

   7) rozwoju i upowszechniania współczesnych metod rehabilitacji chorych, ograniczania odległych następstw leczenia oraz opieki paliatywnej w onkologii;

   8) rozwoju i upowszechnienia nauczania onkologii w kształceniu przed- i podyplomowym lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek, położnych i przedstawicieli innych zawodów medycznych;

   9) poprawy działania systemu zbierania danych o stopniu zaawansowania nowotworów;

   10) upowszechniania wiedzy w społeczeństwie na temat profilaktyki, wczesnego rozpoznawania i leczenia nowotworów.

   W zakresie profilaktyki priorytetami będą: upowszechnienie wiedzy o najczęstszych przyczynach zachorowania na nowotwory, kontynuowanie działań na rzecz ograniczenia palenia tytoniu, zwłaszcza wśród kobiet i osób w młodszym wieku, oraz zasad zdrowego żywienia. W zakresie wczesnego wykrywania nowotworów szczególny nacisk zostanie położony na rozwój populacyjnych programów wczesnego wykrywania raków szyjki macicy i piersi poprzez objęcie nimi grup kobiet, które dotychczas tymi programami nie były objęte, oraz na dalsze podnoszenie standardów jakości badań diagnostycznych w tych programach. Dalej rozwijane będą: program wczesnego wykrywania raka jelita grubego oraz programy opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe. Kontynuowane będą programy edukacyjne, w tym zwłaszcza przed- i podyplomowe szkolenia lekarzy i pielęgniarek, programy doposażenia i modernizacji aparatury do leczenia nowotworów, w tym zwłaszcza do radioterapii oraz aparatury diagnostycznej, programy wdrażania i upowszechniania standardów kontroli jakości w badaniach diagnostycznych i terapii nowotworów, działania na rzecz poprawy jakości opieki nad chorymi na nowotwory zaawansowane oraz gromadzenie w poszerzonym zakresie danych epidemiologicznych o zachorowaniach, zaawansowaniu, przeżyciach i zgonach chorych na nowotwory złośliwe w Polsce.

   Mam nadzieję, że wdrażane działania w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych w ciągu najbliższych 2-3 lat doprowadzą do oczekiwanych, wymiernych rezultatów, między innymi:

   - poprawy jakości badań diagnostycznych realizowanych w ramach programów profilaktycznych raka piersi i raka szyjki macicy,

   - poprawy świadomości społecznej w zakresie profilaktyki chorób nowotworowych, prowadzącej do masowego udziału kobiet w programach profilaktycznych i korzystania z oferowanych bezpłatnych badań skryningowych.

   Wierzę, że realizacja Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych poprzez kompleksowe działania uwzględniające postęp wiedzy medycznej, wzajemną współpracę środowisk medycznych, naukowych w dziedzinie onkologii oraz Narodowego Funduszu Zdrowa i Ministerstwa Zdrowia doprowadzi do:

   - zmniejszenia zachorowalności na nowotwory o około 10% oraz do poprawy skuteczności leczenia chorób nowotworowych w Polsce do poziomu osiąganego w krajach Zachodniej i Północnej Europy, czyli ok. 40% wyleczeń 5-letnich u mężczyzn i ok. 50% wyleczeń u kobiet,

   - osiągnięcia średnich europejskich wskaźników w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów, w tym poprzez wdrożenie populacyjnych programów badań przesiewowych i zapewnienie ich jakości,

   - stworzenia warunków do wykorzystania dla potrzeb praktyki onkologicznej postępu wiedzy o przyczynach i mechanizmach rozwoju nowotworów złośliwych,

   - stworzenia systemu ciągłego monitorowania skuteczności zwalczania nowotworów w skali kraju i poszczególnych regionach kraju.

   Przedstawiając powyższe, uprzejmie informuję, że zarówno Ministerstwo Zdrowia, jak i Narodowy Fundusz Zdrowia dokładają wszelkich starań, aby ułatwić dostęp do leczenia onkologicznego wszystkim pacjentom chorym na nowotwory. Mam nadzieję, że już wkrótce nasze działania doprowadzą do oczekiwanej przez środowisko medyczne oraz pacjentów poprawy organizacji i jakości leczenia onkologicznego w Polsce.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Jarosław Pinkas

   Warszawa, dnia 11 maja 2007 r.