Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7652

w sprawie praktyk stosowanych przez ZUS wobec pracodawców zatrudniających przyszłe matki

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaną przez Marszałka Sejmu, przy piśmie z dnia 20 kwietnia 2007 r., znak: SPS-023-7652/07, interpelacją Pani Poseł Anny Sobeckiej w sprawie praktyk stosowanych przez ZUS wobec pracodawców zatrudniających przyszłe matki pragnę uprzejmie poinformować:

   Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako instytucja ustawowo zobowiązana do stwierdzania i ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych nie kwestionuje dopuszczalności zatrudniania kobiet w ciąży, a jedynie przypadki zawierania umów o pracę dla pozoru.

   Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu społecznemu w razie choroby i macierzyństwa, podlegają pracownicy - od dnia nawiązania stosunku pracy, do dnia ustania stosunku pracy. Rzeczywiste, prawdziwe nawiązanie stosunku pracy jest więc niezbędnym warunkiem objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Zatrudnienie fikcyjne takich skutków nie może powodować. Powołana ustawa nakłada na ZUS obowiązek kontrolowania prawidłowości zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych (art. 68 ust.1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy).

   W tym celu ZUS kontroluje prawidłowość dokonanego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, a w razie sporu wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek (art. 38 ust. 1 powołanej ustawy).

   Działania kontrolne podejmowane są zarówno w przypadku zaniechania przez pracodawcę zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osoby spełniającej warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniem społecznym, jak i w przypadkach wskazujących na fikcyjność zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych.

   Ubezpieczeniu społecznemu podlegają między innymi osoby pozostające w stosunku pracy, tzn. osoby wykonujące pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i w czasie wyznaczonym przez pracodawcę (art. 22 § 1 Kodeksu pracy). W celu ustalenia prawa do podlegania ubezpieczeniom społecznym ZUS rozpatruje zgodność wykonywania powierzonych obowiązków z treścią zawartej umowy o pracę.

   W razie stwierdzenia, że stosunek pracy nie został nawiązany albo nie jest realizowany, co jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, w drodze decyzji ZUS, braku podstaw do objęcia ubezpieczeniami społecznymi - nie przysługują osobie rzekomo zatrudnionej świadczenia z ubezpieczeń społecznych, w tym zasiłki chorobowe, jak również zasiłki macierzyńskie z ubezpieczenia chorobowego.

   Od decyzji oddziału ZUS odmawiającej prawa do objęcia ubezpieczeniem społecznym przysługuje osobie zainteresowanej prawo odwołania do sądu okręgowego, a od decyzji odmawiającej prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego przysługuje odwołanie do sądu rejonowego.

   Tryb i termin odwołania oraz dokładne określenie sądu okręgowego lub rejonowego znajdują się każdorazowo na decyzji ZUS.

   Prawomocne wyroki sądowe wiążą zainteresowane strony oraz wszystkie organy i instytucje.

   Reasumując, działalność organów ZUS nie jest skierowana przeciwko rzetelnemu zatrudnianiu przez pracodawców kobiet w ciąży, ma natomiast na celu zapobieżenie wyłudzaniu świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, finansowanego przez ogół ubezpieczonych, przez osoby zatrudnione dla pozoru - jedynie w celu uzyskania takich świadczeń.

   Pragnę jednocześnie poinformować, że sprawa przedsiębiorcy z Dynowa, o którym wspomina Pani Poseł w swojej interpelacji, tj. Pana Józefa Sówki, jest znana tut. Ministerstwu od 2002 r. Pan Sówka wielokrotnie występował do tut. Ministerstwa zarówno sam, jak i za pośrednictwem osób, do których zwracał się o interwencję. Ministerstwo jest również w posiadaniu wystąpienia Komendy Wojewódzkiej Policji w Rzeszowie z 2003 r. prowadzącej śledztwo w sprawie zgłoszenia nieprawdziwych danych do ubezpieczenia społecznego i prowadzenia księgowości niezgodnie z prawdą w Przedsiębiorstwie Budowlano-Usługowym Sów-Pol. Komenda wystąpiła o opinię prawną dotyczącą przepisów z ubezpieczenia chorobowego, którą otrzymała..

   W 2002 r. w przedsiębiorstwie Budowlano-Usługowym Sów-Pol, prowadzonym przez Pana Józefa Sówkę, została przeprowadzona kontrola ZUS, która wykazała szereg nieprawidłowości. Występowały tam między innymi przypadki wskazujące na zatrudnianie dla pozoru w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, jak również potrącanie ze składek na ubezpieczenia społeczne świadczeń chorobowych, które w rzeczywistości nie zostały pracownikom wypłacone.

   Oddział ZUS wydał w tych sprawach 56 decyzji wyłączających z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji tych zostały złożone odwołania do sądu.

   Do chwili obecnej zapadły 24 orzeczenia sądowe na korzyść ZUS, 24 orzeczenia na niekorzyść ZUS, 12 spraw jest w toku.

   Oddział ZUS wydał także 113 decyzji stwierdzających nadpłatę świadczeń z ubezpieczenia chorobowego przez firmę Sów-Pol. W 50 takich sprawach orzeczenia sądowe były korzystne dla ZUS, w 24 - niekorzystne, a w 39 sprawach postępowanie jest w toku.

   W trakcie kontroli stwierdzono również fakt fałszowania dokumentów i posługiwania się nimi przed sądem, za co Pan Sówka został prawomocnie skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności, w zawieszeniu na 3 lata (Sąd Rejonowy w Przemyślu, sygn. akt II K215/05).

   Ponadto Pan Sówka został skazany na 3 lata pozbawienia wolności za wyłudzenie świadczeń z ZUS (Sąd Rejonowy w Przemyślu, sygn. akt II K 56/04). W tej sprawie trwa postępowanie kasacyjne.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Romuald Poliński

   Warszawa, dnia 15 maja 2007 r.