Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7525

w sprawie możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę nauczycielską

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 6 kwietnia br. znak: SPS-023-7525/07, przy którym przesłana została interpelacja Pana Posła Zbigniewa Chmielowca w sprawie możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę nauczycielską uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   W systemie emerytalnym uregulowanym przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.) zachowane zostały uprawnienia do wcześniejszych emerytur dla niektórych pracowników, urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., wykonujących prace kwalifikowane w dotychczasowych przepisach jako zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

   Mając na celu umożliwienie uzyskania wcześniejszej emerytury osobom urodzonym po 1948 r., które w 1999 r. zdecydowały się dobrowolnie przystąpić do otwartego funduszu emerytalnego nie wiedząc, że nastąpi zmiana przepisów Sejm przyjął ustawę z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 17, poz. 95), którymi to przepisami nadano, między innymi, nowe brzmienie przepisom ustawy emerytalnej dotyczącym warunków przejścia na wcześniejszą emeryturę.

   W myśl obowiązujących przepisów powołanej ustawy emerytalnej prawo do emerytury, na warunkach określonych dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje w wieku niższym niż powszechnie obowiązujący, po spełnieniu łącznie warunków: nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa oraz spełnienia warunków do uzyskania emerytury do dnia 31 grudnia 2007 r.

   Ubezpieczonemu będącemu pracownikiem, urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., zatrudnionemu w szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym niż powszechny wiek emerytalny. Do celów ustalania uprawnień za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, z późn. zm.).

   Wiek emerytalny, rodzaje prac i stanowisk oraz warunki, na podstawie których przysługuje prawo do emerytury ustalane jest na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43, z późn. zm.). W myśl przepisów wskazanego rozporządzenia nauczyciel, wychowawca lub inny pracownik pedagogiczny wykonujący pracę nauczycielską określoną przepisami powołanej ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, nabywa prawo do emerytury, w przypadku kobiety po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 55 lat i legitymowania się wymaganym okresem zatrudnienia tj. 20 lat, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnym charakterze.

   Prawo do emerytury na tych warunkach przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., jeżeli spełni łącznie warunki: nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego albo złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa oraz warunki do uzyskania emerytury spełni do dnia 31 grudnia 2007 r.

   Natomiast przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela określono, iż nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, zaś nauczyciele szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Nauczyciele spełniający te warunki mogą przejść na emeryturę również w wypadku rozwiązania stosunku pracy lub wygaśnięcia stosunku pracy w określonych okolicznościach.

   Stosownie do przepisów powołanej ustawy nauczyciele urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., zachowują prawo do emerytury na tych zasadach, bez względu na wiek, w ciągu dziewięciu lat od dnia wejścia w życie, tj. od dnia 1 stycznia 1999 r., przepisów ustawy emerytalnej, jeżeli nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa. Przy ustalaniu wymaganego okresu zatrudnienia uwzględnia się okresy składkowe i nieskładkowe określone przepisami powołanej ustawy emerytalnej z tym, że okresy nieskładkowe uwzględniane są w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 okresów składkowych.

   W wymaganym okresie zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia na wypadek choroby i macierzyństwa. Są to okresy niezdolności do pracy, usprawiedliwionej nieobecności w pracy, za które w okresie od 15 listopada 1991 r. do dnia 24 lipca 1992 r. wypłacono nauczycielowi na podstawie ustawy Karta Nauczyciela wynagrodzenie za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, np. z powodu choroby, a w odniesieniu do wynagrodzenia wypłaconego nauczycielowi w czasie urlopu macierzyńskiego - za okres od dnia 15 listopada 1991 r. do 31 lipca 1992 r. jak również okresy urlopu na podratowanie zdrowia, urlopu szkoleniowego, przebywania nauczycieli na urlopie na dalsze kształcenie się, pozostawanie nauczycieli w stanie nieczynnym. Nie uwzględnia się także okresów, za które pracownik otrzymał zasiłki: chorobowy, macierzyński, opiekuńczy bądź świadczenie rehabilitacyjne.

   Przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela określają, iż ustawie tej podlegają nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w przedszkolach, szkołach i placówkach oraz zakładach kształcenia i placówkach doskonalenia nauczycieli, w zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich oraz rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych jak również w publicznych kolegiach pracowników służb społecznych. Powołanej ustawie podlegają również między innymi pracownicy zatrudnieni u pracodawców innych niż wskazani, pełniący funkcję instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz kierowników praktycznej nauki zawodu, posiadający kwalifikacje określone dla nauczycieli praktycznej nauki zawodu oraz wykonujący pracę dydaktyczną i wychowawczą w wymiarze przewidzianym dla tych nauczycieli.

   W myśl przepisów ustawy emerytalnej i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. z 1983 r. Nr 10, poz.49 z późn. zm.) osoba zainteresowana zobowiązana jest przedłożyć w organie rentowym środki dowodowe stwierdzające okresy zatrudnienia oraz wysokość osiąganego zarobku lub dochodu. Środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia, są pisemne zaświadczenia zakładów pracy wydane na podstawie posiadanych dokumentów oraz legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca odpowiednie wpisy tj. datę rozpoczęcia i zakończenia pracy, rodzaj wykonywanej pracy, pieczątkę zakładu pracy, podpis i pieczątkę służbową pracodawcy lub upoważnionego pracownika. bądź uznanie tych okresów orzeczeniem sądu.

   Do potwierdzenia okresów zatrudnienia mogą służyć także takie dowody jak: legitymacja służbowa, umowa o pracę, wpisy w dowodach osobistych, pisma kierowane przez zakłady pracy do pracownika w czasie trwania zatrudnienia, na przykład o powołaniu, mianowaniu, angażowaniu, zwolnieniu, wyróżnieniu, udzielenia urlopu, jeżeli na ich podstawie można ustalić okres zatrudnienia. Okresy zatrudnienia przed 15 listopada 1991 r. mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczeń zakładu pracy. Zeznania świadków przedstawia osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia.

   Pragnę wyjaśnić, iż decyzje w sprawie indywidualnych uprawnień emerytalnych na podstawie udokumentowanego wniosku podejmują oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej. Od decyzji organu rentowego osobie zainteresowanej przysługuje prawo odwołania do sądów - sądu okręgowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych i sądu apelacyjnego.

   Wyroki sądów wiążą nie tylko strony i sąd, który go wydał, ale również wiążą wszystkie organy.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Romuald Poliński

   Warszawa, dnia 11 maja 2007 r.