Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

na interpelację nr 7500

w sprawie ograniczania biernego prawa wyborczego funkcjonariuszy Służby Celnej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Jolanty Szczypińskiej z dnia 19 marca 2007 r. w sprawie ograniczania biernego prawa wyborczego funkcjonariuszy Służby Celnej, uprzejmie informuję, co następuje:

   Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.) w art. 33 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 wprowadza zakaz przynależności funkcjonariuszy celnych do partii politycznych oraz zakaz publicznego manifestowania poglądów politycznych. Przepis art. 33 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej, wraz z przepisami innych ustaw formułującymi zakaz przynależności funkcjonariuszy państwowych oraz osób zajmujących określone stanowiska publiczne do partii politycznych, został zaskarżony w 2000 r. przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego jako niezgodny z Konstytucją. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt K 26/00 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 33 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisami prawa międzynarodowego, tj. art. 22 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych i art. 11 oraz art. 17 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, że (cyt.:) ˝zakaz członkostwa w partiach politycznych osób sprawujących określone funkcje w aparacie państwowym nie wynika z dążenia do ograniczania praw obywatelskich tych kategorii osób, ale zapobiega konfliktom interesów i ról wynikających z wykonywania służby publicznej i prowadzenia działalności na rzecz określonej partii˝. Odnosząc się do zakazu członkostwa w partiach politycznych funkcjonariuszy Policji, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że (cyt.:) ˝tam, gdzie zakres powierzonych kompetencji jest na tyle szeroki, że wkracza w sferę praw i wolności innych osób, zrozumiałe jest wprowadzenie takich uregulowań, które tworzą bardziej rygorystyczne gwarancje bezstronności tych organów. (...) Funkcjonariusze policji dysponują szeregiem uprawnień, łącznie ze stosowaniem środków przymusu bezpośredniego (...), które w sposób bardzo istotny wkraczają w sferę praw i wolności jednostki. W związku z tym uzasadnione jest istnienie ograniczeń praw funkcjonariuszy, gwarantujących ich neutralność polityczną. (...) Przeciwko dopuszczalności członkostwa funkcjonariuszy w partiach politycznych przemawia obowiązujący w tej służbie system relacji między przełożonym i podwładnym. (...) Argumenty przemawiające za zakazem członkostwa w partiach politycznych funkcjonariuszy Policji odnoszą się również do tych wszystkich służb, których funkcjonariusze zobowiązani są do wykonywania podobnych zadań i dysponują podobnymi uprawnieniami, a nadto, których struktura oparta jest na dyscyplinie w stosunkach między przełożonym i podwładnym.˝ Ponadto Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ˝Przepisy obowiązujących ustaw (pragmatyki służbowe, także roty ślubowania), podkreślają konieczność zachowania bezstronności organów i funkcjonariuszy przy wykonywaniu powierzonych im zadań. Bezstronność ta oznacza niezależność od wszelkich czynników zewnętrznych i pozamerytorycznych, które mogłyby rzutować na sposób realizacji przypisanych poszczególnym organom kompetencji.˝ W wyroku z 17 listopada 1998 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że ˝integralnym składnikiem pojęcia bezstronności jest apolityczność - oznaczająca nie brak poglądów politycznych, lecz ich niemanifestowanie w pracy zawodowej˝ (sygn. K. 42/97, OTK ZU Nr 7/98, s. 420).

   Z uwagi na treść art. 33 ustawy o Służbie Celnej, przed wyborami samorządowymi w 2006 r. funkcjonariusze celni oraz dyrektorzy izb celnych kierowali do Ministerstwa Finansów zapytania dotyczące możliwości i warunków kandydowania funkcjonariuszy celnych w wyborach samorządowych, a w szczególności dotyczące możliwości kandydowania funkcjonariuszy celnych z list wyborczych partii politycznych. W związku z powyższymi zapytaniami, Biuro Obsługi Prawnej i Zastępstwa Procesowego Ministerstwa Finansów w piśmie nr BO-032/6808/06/14 z dnia 17.10.2006 r. wydało w tej sprawie opinię prawną. Zgodnie z powyższą opinią, kwestie łączenia mandatu radnego z pełnieniem służby w charakterze funkcjonariusza celnego nie zostały wyraźnie uregulowane w ustawie o Służbie Celnej, co mogłoby uzasadnić pogląd, że funkcjonariusz celny mógłby ewentualnie kandydować w wyborach samorządowych z listy komitetu wyborczego partii politycznej, nie będąc jej członkiem i korzystając na czas kampanii wyborczej z urlopu bezpłatnego (analogicznie do art. 70 ustawy o służbie cywilnej). Jednakże późniejsze ewentualne wykonywanie mandatu radnego z ramienia partii politycznej mogłoby w praktyce wywoływać wątpliwości w zakresie oddzielenia spraw lokalnych, właściwych samorządowi terytorialnemu od publicznego manifestowania poglądów politycznych funkcjonariusza celnego pozostającego w klubie radnych partii politycznej. Byłoby to zatem naruszeniem przepisu art. 33 ust. 2 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej, który stanowi, że funkcjonariusz celny nie może publicznie manifestować poglądów politycznych. Jednakże kandydowanie funkcjonariuszy celnych z list komitetów wyborczych stowarzyszeń i organizacji społecznych lub komitetów wyborczych obywateli nie narusza przepisów ustawy o Służbie Celnej. Opinia ta została przekazana do wiadomości dyrektorom izb celnych oraz udostępniona wszystkim funkcjonariuszom celnym poprzez zamieszczenie jej na stronie intranetowej Zintegrowanego Systemu Informacji Celnej CORINTIA.

   Podkreślić należy, że powyższa opinia prawna została wydana w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o Służbie Celnej i nie stanowi próby ograniczania przez kierownictwo Służby Celnej biernego prawa wyborczego funkcjonariuszy celnych. Ograniczenia te wynikają bowiem z przepisów ustawowych i dotyczą wszystkich funkcjonariuszy celnych, tj. 13 395 osób (wg stanu na dzień 31.03.2007r.).

   Odpowiadając na pytanie dotyczące ewentualnego zniesienia zakazu kandydowania funkcjonariuszy celnych w wyborach z ramienia partii politycznych, uprzejmie informuję, że zniesienie powyższych ograniczeń wymagałoby dokonania zmian w ustawie o Służbie Celnej. Jednakże w świetle wyżej przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, brak jest uzasadnienia do znoszenia zakazu przynależności funkcjonariuszy celnych do partii politycznych oraz zakazu publicznego manifestowania poglądów politycznych.

   Dziękuję za zainteresowanie problemami Służby Celnej. Wyrażam nadzieję, że złożone wyjaśnienia zostaną uznane za wystarczające.

   Podsekretarz stanu

   Marian Banaś

   Warszawa, dnia 25 kwietnia 2007 r.