Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7310

w sprawie zagrożenia spowodowanego żywnością GMO

   Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Sandry Lewandowskiej z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie zagrożenia spowodowanego żywnością GMO, przekazaną Ministrowi Środowiska przy piśmie znak: SPS-023-7310/07, przedkładam następujące wyjaśnienia:

   1. Czy nie warto byłoby poczekać z wprowadzeniem GMO na terytorium naszego kraju do ujawnienia się jakichkolwiek symptomów korzyści bądź szkód takich upraw ze strony państw, które stosują takie uprawy (np. kukurydza w Czechach)?

   Wprowadzenie do obrotu roślin genetycznie zmodyfikowanych odbywa się na podstawie dyrektywy 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie, uchylającej dyrektywę 90/220/EWG lub, jeżeli roślina ma być wykorzystana jako żywność lub pasza, na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i pasz. Decyzje w sprawie wprowadzenia do obrotu obowiązują na terytorium Wspólnoty Europejskiej. Nie ma możliwości, aby państwo członkowskie UE samodzielnie przeprowadzało procedurę autoryzacji produktów GMO. Wprowadzenie do uprawy produktów GMO poprzedzone jest długotrwałą i restrykcyjną procedurą, podzieloną na etapy: oceny administracyjnej, oceny naukowej oraz szerokich konsultacji zarówno na poziomie instytucji Unii Europejskiej, jak też na poziomie państw członkowskich UE.

   Odmiany roślin, które zostały dopuszczone do obrotu z przeznaczeniem do uprawy, zgodnie z przepisami dyrektywy 2001/18/WE lub rozporządzenia (WE) nr 1829/2003, mogą zostać wpisane do Wspólnotowego Katalogu Odmian Roślin Rolniczych (CCA), Wspólnotowego Katalogu Odmian Roślin Warzywnych (CCV) lub krajowych rejestrów i wówczas możliwa jest ich uprawa.

   Jak dotychczas jedynie kukurydza MON 810, charakteryzująca się odpornością na owady błonkoskrzydłe (m.in. omacnicę prosowiankę), została dopuszczona do uprawy na całym terytorium UE.

   Niektóre z państw członkowskich EU, posiadające przepisy regulujące kwestie koegzystencji, deklarują rozpoczęcie komercyjnych upraw kukurydzy genetycznie zmodyfikowanej. Przepisy dotyczące koegzystencji zapewniają, że uprawy roślin transgenicznych znajdują się pod administracyjną kontrolą. Ze ˝Sprawozdania w sprawie wdrożenia krajowych środków w zakresie współistnienia upraw genetycznie modyfikowanych oraz upraw tradycyjnych i ekologicznych˝ SEC(2006) 313, które opracowała Komisja Europejska dla Rady UE i Parlamentu Europejskiego, wynika, że jak dotychczas nie są znane w rolnictwie niekorzystne efekty, których przyczyną byłyby uprawy roślin genetycznie zmodyfikowanych.

   Wprowadzenie całkowitego zakazu obrotu GMO na terytorium Polski byłoby sprzeczne z prawem wspólnotowym. Taki zakaz godziłby w zasadę swobodnego przepływu towarów (art. 22 dyrektywy 2001/18/WE). Wprowadzenie przepisów sankcjonujących literalny zakaz naraziłoby Polskę na postępowanie przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, co w wypadku przegranej wiąże się z dotkliwymi karami finansowymi. Dlatego w projekcie nowej ustawy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych znalazły się przepisy regulujące kwestie współistnienia upraw konwencjonalnych i upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych. Dzięki tym rozwiązaniom uprawa roślin genetycznie zmodyfikowanych na terytorium Polski zostanie ograniczona, a tam, gdzie takie uprawy będą prowadzone, ryzyko związane z ich prowadzeniem zostanie ograniczone do minimum.

   2. Czy nie byłoby szansą dla Polski pozostawienie upraw w dzisiejszej ich formie celem wprowadzenia na rynek europejski dużych ilości żywności GMO czystych?

   Obecność w obrocie na rynku europejskim roślin genetycznie zmodyfikowanych, które mogą być uprawiane, daje możliwość rozpoczęcia upraw. Aby zminimalizować ryzyko prowadzenia niekontrolowanych upraw roślin transgenicznych i ewentualnych szkód wywołanych przekrzyżowaniem się odmian tradycyjnych i transgenicznych, należy opracować przepisy regulujące zasady koegzystencji.

   W projekcie ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, w przepisach działu VI: Strefy wskazane do prowadzenia upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych zaproponowane zostały przepisy, które mają na celu maksymalne ograniczenia w prowadzeniu upraw. Projekt stwarza ściśle określone ramy prawne i procedury, których rolnik starający się o rozpoczęcie upraw roślin transgenicznych będzie obowiązany przestrzegać. Uprawa możliwa będzie po uzyskaniu decyzji, którą Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie wydawał w porozumieniu z Ministrem Środowiska oraz po zasięgnięciu opinii rady gminy, na terenie której planowana jest uprawa. Ponadto wniosek w sprawie wydania decyzji o utworzenie strefy wskazanej do prowadzenia uprawy będzie weryfikowany pod względem naukowym przez Komisję ds. organizmów genetycznie zmodyfikowanych, działającą przy Ministrze Środowiska, w kontekście bezpieczeństwa danej rośliny dla środowiska (definicja bezpieczeństwa środowiska została określona w projekcie ustawy). Opinie wydane przez Ministra Środowiska oraz radę gminy reprezentującą głos lokalnej społeczności będą dla Ministra Rolnictwa wiążące przy wydawaniu decyzji. Oznaczać to będzie w praktyce, że Minister Rolnictwa będzie mógł wydać pozytywną decyzję tylko wówczas, gdy uprawa danej rośliny transgenicznej w określonej strefie nie będzie miała negatywnego wpływu na bioróżnorodność i bezpieczeństwo środowiska oraz nie będzie budziła zastrzeżeń lokalnej społeczności.

   Te wszystkie wymagania mają na celu zminimalizowanie ryzyka wynikającego z prowadzenia upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych, a jednocześnie nie pozbawiają one rolników szansy, jaką dają im zdobycze nowoczesnej biotechnologii. Wprowadzenie takich wymagań było podyktowane przede wszystkim chęcią ochrony rodzimej różnorodności biologicznej przed niekorzystnym wpływem organizmów genetycznie zmodyfikowanych, a także zabezpieczenia interesów tych rolników, którzy chcą prowadzić gospodarstwa tradycyjne lub ekologiczne. Nie można bowiem zapomnieć, że rolnictwo odgrywa ogromną rolę w osiąganiu idei zrównoważonego rozwoju oraz realizacji celów polityki ekologicznej państwa. Obecny zapis przepisów dotyczących koegzystencji, zawarty w projekcie ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, daje jednocześnie możliwość wyboru określonego rodzaju produkcji roślinnej. Rolnicy, którzy zechcą uprawiać rośliny genetycznie zmodyfikowane, będą zobowiązani do przestrzegania restrykcyjnych przepisów. Ich wprowadzenie podyktowane jednak było chęcią zapewnienia bezpieczeństwa innym grupom producentów rolnych.

   Nie można oczywiście pominąć faktu, że wprowadzenie całkowitego zakazu upraw roślin GM na terytorium Polski byłoby sprzeczne z prawem wspólnotowym, a tym samym doprowadziłoby do zaskarżenia takich przepisów przez Komisję Europejską i wszczęcia postępowania przeciwko Polsce przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości.

   3. Wiele regionów opowiada się za pozostaniem regionami wolnymi od GMO - czy nie jest to sprzeczne z publikowanymi ostatnio wynikami sondaży (większość opowiedziała się, wedle nich, za wprowadzeniem żywności GM)?

   Dopuszczenie do obrotu roślin genetycznie zmodyfikowanych z możliwością ich uprawy, wobec braku przepisów regulujących zasady koegzystencji, może spowodować niekontrolowane rozpoczęcie takich upraw. Wola społeczności lokalnej, samorządów i sejmików wojewódzkich pozostawania ˝strefą wolną od GMO˝ powinna być uwzględniona przy opracowywaniu przepisów regulujących zasady koegzystencji. Projekt ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, nakładając obowiązek konsultowania zamiaru rozpoczęcia upraw roślin transgenicznych z lokalną społecznością, zapewni wyłączenie stref, które deklarowane są przez lokalną społeczność jako ˝wolne od GMO˝, spod ewentualnego wpływu roślin GM.

   Sprawy odnoszące się do żywności genetycznie zmodyfikowanej są natomiast w całości uregulowane rozporządzeniami wspólnotowymi:

   - rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy oraz

   - rozporządzeniem (WE) nr 1830/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. sprawie możliwości śledzenia i znakowania organizmów genetycznie zmodyfikowanych oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych wyprodukowanych z organizmów genetycznie zmodyfikowanych i zmieniającym dyrektywę 2001/18/WE.

   Rozporządzenia te obowiązują wprost we wszystkich państwach członkowskich UE i w związku z tym Polska, będąc członkiem UE, jest zobligowana do przestrzegania przepisów tych rozporządzeń. Wątpliwości dotyczące żywności GM znalazły odzwierciedlenie w przepisach rozporządzenia nr 1829/2003, ustalających skomplikowaną i restrykcyjną procedurę dopuszczania do obrotu organizmów genetycznie zmodyfikowanych jako żywność lub do produkcji żywności. Procedura ta przewiduje zarówno wnikliwą ocenę naukową GMO (badanie ewentualnego szkodliwego wpływu na zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego), jak i konsultacje z kompetentnymi instytucjami innych państw członkowskich UE. Żywność GM, która pomyślnie przejdzie proces autoryzacji, może znajdować się w obrocie na rynku UE, pod warunkiem jednak, że jest oznakowana zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1829/2003. Konieczność właściwego znakowania żywności GM, weryfikowanej w ramach urzędowej kontroli żywności, zapewnia konsumentom możliwość świadomego wyboru między żywnością GM a jej konwencjonalnym odpowiednikiem.

   Ponadto odnosząc się do pytania Pani Poseł w kwestii sondaży, należy podkreślić, że sondaże przeprowadzane na zlecenie różnych organizacji prezentują przeważnie taki wynik, jak sformułowane zostało pytanie. Istotną zaś kwestią wymagającą wyartykułowania jest fakt, że jak dotychczas rząd RP nie zlecił przeprowadzenia badania opinii publicznej w sprawach GMO, zatem trudno jest odnosić się do wyników sondażu, który nie jest znany w całości.

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Szweda-Lewandowski

   Warszawa, dnia 17 kwietnia 2007 r.