Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 6588

w sprawie wysokości deficytu budżetowego

   Szanowny Panie Mrszałku! W załączeniu przesyłam odpowiedź na interpelację pani poseł Anny Sobeckiej w sprawie deficytu budżetowego, przedłożoną w piśmie o znaku MB5/0602-W-106/2007/2378 z dnia 22 lutego br.

   Ad 1. Czy prawdą jest, że rzeczywisty deficyt państwa wynosi aż 37 mld zł?

   Termin ˝deficyt budżetu państwa˝ został zdefiniowany w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U.05.249.2104, z późn zm.). Deficyt budżetu państwa jest równy różnicy między dochodami a wydatkami budżetu państwa (art. 98 ust. 1 ustawy o finansach publicznych). W roku 2006 wyniósł on według danych szacunkowych 25 084,1 mln zł. Oprócz deficytu budżetu państwa istnieje deficyt sektora finansów publicznych, zdefiniowany jako różnica pomiędzy dochodami publicznymi a wydatkami publicznymi, ustalona dla okresu rozliczeniowego (art. 7 ust. 1 ustawy o finansach publicznych). Zakres sektora finansów publicznych został zdefiniowany w art. 4 ust. 1 ustawy o finansach publicznych i obejmuje on poza budżetem państwa między innymi takie jednostki, jak jednostki samorządu terytorialnego, państwowe i samorządowe fundusze celowe, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, uczelnie publiczne, państwowe i samorządowe instytucje kultury, Narodowy Fundusz Zdrowia. Deficyt sektora finansów publicznych według przewidywanego wykonania 2006 r. wyniesie 28,7 mld zł (dane z września 2006). Obecnie nie jest możliwe określenie wyniku całego sektora finansów publicznych w roku 2006 z uwagi na fakt, iż dostępne są informacje o wykonaniu planów finansowych jedynie dla niektórych elementów sektora. Lepsze od oczekiwanego wykonanie budżetu państwa w 2006 r. wskazuje, iż należy oczekiwać także lepszego wykonania sektora niż założono w przewidywanym wykonaniu we wrześniu ubiegłego roku. Dane o kształtowaniu się wyniku sektora finansów publicznych w roku 2006 będą dostępne w maju bieżącego roku (Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za 2006 r.).

   Oprócz wyniku sektora finansów publicznych obliczany jest także wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych zgodnie z metodologią ESA`95. Według szacunków zawartych w aktualizacji Programu Konwergencji (listopad 2006 r.) przewiduje się, że tak policzony deficyt w 2006 r. wyniesie 19,9 mld zł z OFE klasyfikowanymi w sektorze i 40,8 mld zł z OFE klasyfikowanymi poza sektorem. Wynik ten różni się od wyniku sektora finansów publicznych obliczonego zgodnie z ustawą o finansach publicznych, z uwagi na różnice metodologiczne i dostosowania z zakresu sektora.

   Ad 2. Czy prawdą jest, że o rzeczywistej skali deficytu decyduje rozmiar przyrostu emisji bonów i obligacji skarbowych, wyrażających przyrost zadłużenia Skarbu Państwa, a ten przyrost emisji bonów i obligacji skarbowych za ubiegły rok wyniósł 37 mld zł?

   Przyrost zadłużenia Skarbu Państwa wynika głównie z finansowania potrzeb pożyczkowych netto budżetu państwa. Głównymi składnikami tych potrzeb jest deficyt budżetu państwa (25,1 mld zł w 2006 r.), kwota środków przekazywana FUS z tytułu ubytku składki przekazywanej do OFE (14,9 mld zł), ujemne saldo prefinansowania zadań realizowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu UE (2,7 mld zł). Łączna wartość potrzeb pożyczkowych netto w 2006 r. po odjęciu wpływów z prywatyzacji wyniosła w 2006 r. 47,3 mld zł.

   Finansowanie potrzeb pożyczkowych netto budżetu państwa odbywa się poprzez sprzedaż skarbowych papierów wartościowych na rynku krajowym (bony i obligacje) i zagranicznym (obligacje) oraz zaciąganie kredytów i pożyczek (rynek zagraniczny) w ramach limitów określanych w ustawie budżetowej. Dopuszczalne i zrealizowane w 2006 r. wartości przyrostów długu w określonych kategoriach zostały przedstawione w tabeli (kwoty w mld zł).

 

Ustawa

Wykonanie

Przyrost z tytułu SPW na rynku krajowym

70,0

37,5

Przyrost z tytułu SPW i kredytów na rynkach zagranicznych

35,0

1,5

Przyrost SPW z tytułu zamiany zobowiązań innych niż SPW

oraz na spłatę zobowiązań wynikających z ustaw, orzeczeń sądów.

15,0

1,1

   Ad 3. Czy prawdą jest, że zagrożeniem dla finansów państwa jest także przyrost zadłużenia zagranicznego, co grozi stabilności walutowej naszego kraju?

   Zadłużenie zagraniczne Skarbu Państwa (SP) według kryterium miejsca emisji, tj. zaciągnięte poza granicami Polski (w walutach obcych), wyniosło na koniec 2006 r. równowartość ok. 126 mld zł i stanowiło 26,4% długu SP. Zadłużenie w walutach obcych generuje ryzyko kursowe związane z wahaniami kursu złotego wobec walut obcych. Oznacza to, że poziom zadłużenia zagranicznego SP oraz kosztów jego obsługi, wyrażony w złotych, zmienia się wraz ze zmianą kursu złotego, a w przypadku osłabienia złotego wartość długu i kosztów jego obsługi rośnie. Miarą zagrożenia związanego z ryzykiem kursu walutowego jest udział zadłużenia zagranicznego w całości długu SP oraz wrażliwość poziomu długu oraz jego relacji do PKB na zmiany kursów walutowych. I tak, według szacunków MF, zmiana kursu złotego wobec innych walut w stosunku do przyjętego kursu na koniec 2007 r. o 1% powoduje zmianę relacji długu SP do PKB o 0,12 p.proc.

   Zmiany poziomu nominalnego zadłużenia długu zagranicznego w ujęciu złotowym były wynikiem dwóch czynników: zmian zadłużenia w walutach obcych (będących wynikiem spłaty istniejących zobowiązań oraz zaciągania nowych) oraz zmian kursów walutowych. W związku z zaciąganiem zobowiązań w walutach obcych, głównie na refinansowanie zapadających płatności kapitałowych, wartość nominalna długu zagranicznego w ujęciu złotowym była w znacznym stopniu wynikiem oddziaływania kursów walutowych.

   Wykres 1 prezentuje zmiany w zakresie poziomu długu zagranicznego SP oraz udział w całości długu SP w okresie 1997-2006.

   Ryzyko kursowe związane ze strukturą długu SP w kolejnych strategiach zarządzania długiem było uznawane za istotne, a jego ograniczenie było realizowane poprzez dążenie do zmniejszenia udziału długu zagranicznego w długu SP (spadek z 53,1% w 1997 r. do 26,4% w 2006). W latach 1999 i 2003 udział ten nieznacznie wzrastał, głównie w wyniku osłabienia się złotego. Tylko w 2005 r. udział długu zagranicznego w długu SP wzrósł pomimo umocnienia krajowej waluty w stosunku do roku poprzedniego (z 27,6% na koniec 2004 r. do 28,3% na koniec 2005 r.), co wynikało ze zwiększenia udziału finansowania zagranicznego w finansowaniu potrzeb pożyczkowych budżetu państwa netto. Uzasadnieniem nieznacznego wzrostu ryzyka kursowego była wówczas możliwość uzyskania oszczędności w kosztach obsługi - zobowiązania na rynkach zagranicznych w 2005 r. zaciągane były po historycznie niskich stopach. W Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2007-2009, zaakceptowanej przez Radę Ministrów we wrześniu 2006 r., założono kształtowanie się udziału długu zagranicznego na poziomie 25-27%.

   W ocenie ryzyka i zagrożeń związanych z długiem zagranicznym brane są również pod uwagę prognozy co do kształtowania się kursu złotego. Korzystna sytuacja gospodarcza Polski oraz perspektywa napływu znacznych środków w euro związanych z członkostwem w UE mają wpływ na tendencje do aprecjacji i oczekiwania co do kontynuacji tego procesu. Jednocześnie obecna pozycja Polski jako emitenta na rynkach międzynarodowych pozwala na pozyskiwanie środków na obsługę zadłużenia zagranicznego nawet w okresach przejściowego osłabienia złotego.

   Wyżej wymienione czynniki, w tym systematycznie malejący udział długu nominowanego w walutach obcych w stosunku do całości długu SP i spadek jego relacji do PKB (wykres 2) oraz osiągnięta struktura długu zagranicznego (średni termin zapadalności długu zagranicznego SP wyniósł na koniec 2006 r. ok. 8,3 roku), wskazują, że obecnie poziom długu zagranicznego nie stanowi zagrożenia dla finansów państwa i stabilności walutowej Polski.

   Stabilność walutowa kraju jest pojęciem znacznie szerszym, związanym z bilansem płatniczym Polski, a więc wszystkimi transakcjami zawieranymi między podmiotami krajowymi i zagranicznymi. Na bilans płatniczy składa się m.in. eksport i import towarów i usług, saldo dochodów, bezpośrednie i portfelowe inwestycje zagraniczne w Polsce i podmiotów polskich za granicą. Z punktu widzenia stabilności walutowej kraju istotne znaczenie ma wielkość oficjalnych aktywów rezerwowych kraju, jego dług zagraniczny (którego zagraniczny dług publiczny jest jedynie częścią), funkcjonujący reżim kursowy oraz zmienne makroekonomiczne, takie jak wzrost gospodarczy, inflacja i stopy procentowe. Finanse publiczne, w tym dług zagraniczny SP, są tylko jednym z wielu, choć istotnym, elementem mającym wpływ na stabilność walutową kraju.

   Należy również zwrócić uwagę, że obecność emisji SP na rynkach zagranicznych stwarza alternatywę dla finansowania potrzeb pożyczkowych w kraju i tym samym zwiększa jego bezpieczeństwo, co może mieć szczególne znaczenie właśnie w czasie ewentualnego kryzysu walutowego, zwłaszcza jeśli przewiduje się jego przejściowy charakter.

   Podsekretarz stanu

   Katarzyna Zajdel-Kurowska

   Warszawa, dnia 13 marca 2007 r.