Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 6519

w sprawie wniosków organizacji rolniczych odnośnie do programów Unii Europejskiej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Krystyny Skowrońskiej przekazaną przy piśmie z dnia 14 lutego 2007 r. znak SPS-023-6519/07, w sprawie Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) oraz działań mających na celu zagwarantowanie minimalnych cen na płody rolne, pragnę przekazać następujące informacje.

   Ad. 1) Zgodnie z projektem ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (art. 16 ust. 1 pkt 1, 2) minister może w drodze rozporządzenia dokonać podziału środków na województwa i poszczególne lata realizacji programu. Wzorem lat ubiegłych, dla większości działań o charakterze inwestycyjnym w ramach PROW 2007-2013, przewiduje się dokonanie podziału środków pomiędzy poszczególne województwa, co zapewni równomierny dostęp do środków na terenie całego kraju.

   Całość środków programu i poszczególnych działań będzie także podzielona na poszczególne lata realizacji programu. Konieczność rozłożenia w czasie kontraktowania i wydatkowania środków wynika również z konstrukcji budżetu wspólnotowego. W decyzji Komisji Europejskiej z dnia 12 września 2006 r. ustalono podział na poszczególne lata kwoty wsparcia wspólnotowego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich między innymi i dla Polski (Dz.U. L 261/32 z 22.09.2006 r.). Oznacza to, że roczne transfery środków z EFRROW nie mogą przekroczyć kwot wskazanych w decyzji. Jednocześnie, zgodnie z tzw. regułą n+2, środki określone dla danego roku n mogą być wydatkowane w tymże roku oraz dwóch latach następnych.

   Ad. 2) Zgodnie z projektem rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania ˝Modernizacja gospodarstw rolnych˝, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, za staż pracy w rolnictwie uznaje się okres, w którym osoba ubiegająca się o pomoc podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik, małżonek rolnika lub domownik, lub okres zatrudnienia w gospodarstwie, na podstawie umowy o pracę, na stanowisku związanym z prowadzeniem produkcji rolniczej, lub okres, w którym wnioskodawca był posiadaczem gospodarstwa (§ 2 ust. 2).

   Zgodnie z projektem rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania ˝Ułatwianie startu młodym rolnikom˝, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, za staż pracy w rolnictwie uznaje się:

   - okres ubezpieczenia w pełnym wymiarze w KRUS jako domownik, w przypadku osób planujących rozpoczęcie prowadzenia gospodarstwa;

   - okres ubezpieczenia w pełnym wymiarze w KRUS jako rolnik lub domownik, w przypadku osób, które już prowadzą gospodarstwo rolne.

   Okres ten jest liczony do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy w oddziale regionalnym ARiMR.

   Ad. 3) W działaniach ˝inwestycyjnych˝ PROW 2007-2013, w tym w działaniu ˝Modernizacja gospodarstw rolnych˝, nie przewiduje się wypłaty zaliczek na poczet inwestycji zgłoszonych do realizacji. Doświadczenia z okresu wdrażania Sektorowego Programu Operacyjnego ˝Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich, 2004-2006˝ nie wykazały konieczności wprowadzenia mechanizmu zaliczkowania.

   Maksymalne limity pomocy udzielanej w ramach działania ˝Modernizacja gospodarstw rolnych˝ zostały określone w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W PROW 2007-2013 przyjęto maksymalne, dopuszczalne przepisami wspólnotowymi, poziomy pomocy, czyli 40-60% poniesionych kosztów kwalifikowalnych inwestycji. Poziom przyznanej pomocy zależy od wieku potencjalnego beneficjenta (wyższy dla osób, które nie ukończyły 40 roku życia) oraz rodzaju obszaru, na którym gospodaruje wnioskodawca (obszar o niekorzystnych warunkach gospodarowania, obszar objęty siecią NATURA 2000, itp.). Zgodnie z przepisami wspólnotowymi, do dnia 30 kwietnia 2008 r. dofinansowanie, w wysokości max. 75% poniesionych kosztów realizacji, może być przyznane w związku z budową urządzeń do przechowywania nawozów naturalnych oraz urządzeń do magazynowania pasz objętościowych, na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenie azotanami (OSN).

   Ad. 4) W Narodowych Strategicznych Ramach Odniesienia zapisano, że minister rozwoju regionalnego we współpracy z ministrem rolnictwa i rozwoju wsi będzie koordynował spójność zapisów w sektorowych i regionalnych programach operacyjnych w zakresie rozwoju obszarów wiejskich. W związku z tym, że zakres pomocy, zwłaszcza w przypadku osi trzeciej ˝Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej˝, może potencjalnie pokrywać się z zakresem wsparcia w ramach programów współfinansowanych przez fundusze strukturalne, wypracowane zostały, wspólnie przez wszystkie instytucje zarządzające i pośredniczące programami w ramach Polityki Spójności oraz PROW 2007-2013, tzw. ˝linie demarkacyjne˝. Mogą one być określone poprzez np. definicję beneficjenta, zasięg geograficzny, zakres pomocy lub skalę projektu. Działanie ˝Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw˝ w ramach PROW 2007-2013 planowane jest do wdrażania w sposób komplementarny do instrumentów wsparcia przedsiębiorczości realizowanych w oparciu o fundusze strukturalne. Aby zapobiec wystąpieniu zagrożenia nakładania się zakresu wsparcia, udzielanego z innych niż EFRROW funduszy strukturalnych, w ramach instrumentów wsparcia przedsiębiorczości, w szczególności z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, przyjęto ˝linię demarkacyjną˝ opartą na granicy administracyjnej. Stąd zapis, że w ramach działania ˝Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw˝ będą realizowane inwestycje związane z tworzeniem lub rozwojem mikroprzedsiębiorstw w miejscowościach należących do gmin wiejskich albo gmin miejsko-wiejskich, z wyłączeniem miast powyżej 5 tys. mieszkańców oraz w miastach do 5 tys. mieszkańców gmin miejskich. Należy podkreślić, że kryterium to nie będzie dotyczyć grup producentów rolnych oraz wstępnie uznanych grup owoców i warzyw i organizacji producentów owoców i warzyw oraz podmiotów świadczących usługi dla gospodarstw rolnych lub leśnictwa.

   Ad. 5) W odniesieniu do kwestii przywrócenia wsparcia dla gospodarstw niskotowarowych informuję, że inicjatywa taka znajduje odzwierciedlenie w przyjętej przez Sejm RP w dniu 7 marca 2007 r. ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Przepisy tej ustawy przewidują uruchomienie w ramach PROW 2007-2013 działania mającego na celu wspieranie gospodarstw rolnych niskotowarowych w fazie restrukturyzacji.

   W związku z tym, resort rolnictwa rozpocznie prace mające na celu opracowanie szczegółowych rozwiązań dotyczących wdrażania tego instrumentu. Jednocześnie informuję, że w wyniku rozszerzenia listy działań PROW 2007-2013 o ww. działanie, istnieje ryzyko wydłużenia czasu uzgodnień programu ze służbami Komisji Europejskiej.

   Odnośnie możliwości zakupu w ramach działania ˝Modernizacja gospodarstw rolnych˝ PROW 2007-2013 maszyn używanych, informuję, że z uwagi na niewystarczający stan wyposażenia gospodarstw w sprzęt służący do produkcji rolnej, zarówno pod względem ilościowym jak i jakościowym, planuje się dopuszczenie zakupu sprzętu używanego, ale nie starszego niż 5-letni.

   W kwestii wsparcia zakupu stada podstawowego informuję, że zgodnie z art. 55 ust. 2, rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zakup zwierząt nie kwalifikuje się do wsparcia.

   Dodatkowo, przekazuję informację na temat podejmowanych przez resort rolnictwa działań na rzecz zagwarantowania minimalnych cen oraz innych mechanizmów regulujących w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Po 1 maja 2004 r. polski rynek rolny został włączony w struktury jednolitego rynku UE w sposób stosunkowo płynny. Wdrożono wszystkie wspólnotowe instrumenty interwencji na rynku rolnym, administrowane przez Agencję Rynku Rolnego, w szczególności: kwotowanie produkcji (mleko, tytoń, skrobia), skup interwencyjny (przede wszystkim zboża), instrumenty polityki handlowej (wspólnotowy system celny oraz dopłaty do eksportu) oraz inne instrumenty stabilizujące rynek (np. dopłaty do przechowalnictwa i konsumpcji produktów mleczarskich). Ceny na produkty rolne ewaluowały, często znacznie rosnąc bezpośrednio po akcesji, np. ceny skupu mleka, trzody chlewnej, drobiu czy bydła, a także obniżając się, jak to miało miejsce w przypadku zbóż. Od 2005 r. ceny w większym stopniu dostosowywały się do warunków polskiego rynku i krajowej sytuacji podażowej. Szczególnym okresem był rok 2006, który charakteryzował się wysoką produkcją wieprzowiny i drobiu oraz niską produkcją zbóż i warzyw gruntowych, wynikającą z niekorzystnych warunków agrometeorologicznych. Wynikiem tych procesów były niesatysfakcjonujące producentów trzody i drobiu ceny skupu oraz wysokie ceny zbóż i warzyw, które przeniosły się na rok bieżący. Dla niektórych rynków UE przewidziała instrumenty interwencyjne także w postaci cen.

   Rynek zbóż. Zgodnie z obowiązującym prawodawstwem Wspólnotowym w zakresie Wspólnej Polityki Rolnej, producenci zbóż w Polsce, mają zagwarantowaną cenę w postaci ceny interwencyjnej, która jest jednakowa dla wszystkich rodzajów zbóż objętych zakupem interwencyjnym (pszenica, jęczmień, kukurydza) i wynosi 101,31 euro/t. W okresie trwania zakupów interwencyjnych, tj. od 1 listopada do 31 maja następnego roku, cena ta podlega comiesięcznemu podwyższeniu o 0,46 euro/t. Obowiązująca cena interwencyjna wraz z miesięcznym dodatkiem podlega podwyższeniu lub obniżeniu w zależności od faktycznej jakości zboża, dostarczonego przez sprzedającego w ramach zakupów interwencyjnych w granicach określonych w rozporządzeniu Komisji Nr 824/2000, ustanawiającym procedury przejęcia zbóż przez agencje interwencyjne oraz metody analizy do oznaczania jakości zbóż. Stosowana na rynku zbóż cena interwencyjna ma za zadanie przeciwdziałać nadmiernemu spadkowi cen rynkowych zbóż w okresach występowania dużych nadwyżek tych produktów. W ramach obowiązującego systemu interwencji na rynku zbóż, agencje interwencyjne mają obowiązek przyjąć każdą ilość oferowanych im zbóż, które będą spełniały minimalne wymagania ilościowe oraz jakościowe, określone w rozporządzeniu Komisji Nr 824/2000. Niemniej jednak, system zakupów interwencyjnych nie może być traktowany jako podstawowa forma zagospodarowania produkcji zbóż.

   Oprócz cen gwarantowanych w skupie interwencyjnym zbóż, możliwe jest również zastosowanie instrumentu wsparcia eksportu zbóż z wolnego rynku. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzi negocjacje z Komisją Europejską w zakresie modyfikacji zastosowania tego instrumentu tak, aby umożliwił on skuteczne usuwanie nadwyżek zbóż również z Polski. Większe oddalenie Polski od głównych rynków zbytu zbóż (kraje Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu) sprawia, że eksporterzy zbóż z Polski ponoszą wyższe koszty niż eksporterzy zbóż z krajów Europy Zachodniej. Z tego też względu konieczne jest wprowadzenie zmian umożliwiających wyrównanie warunków konkurencji oraz poziomu wsparcia cenowego producentów zbóż na wspólnotowym rynku.

   Rynek cukru. Jednym z celów reformy było odejście od wsparcia cen i produkcji na rzecz bardziej konkurencyjnej polityki rolnej wspierającej dochody rolników. Takim mechanizmem wsparcia są oddzielne płatności dla plantatorów buraków cukrowych, wprowadzone przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 319/2006. Poziom bezpośredniego wsparcia polskich plantatorów buraków cukrowych w roku 2006 wyniesie 99,135 mln euro, w 2007 r. - 122,906 mln euro, w 2008 r. - 146,677 mln euro, a od 2009 r. - 159,392 mln. euro.

   Minimalne ceny buraków cukrowych. Minimalne ceny buraków cukrowych ustalone zostały na poziomie:

   - 32,86 euro/t w roku gospodarczym 2006/2007;

   - 29,78 euro/t w roku 2007/2008;

   - 27,83 euro/t w roku 2008/2009;

   - 26,29 euro/t od roku 2009/2010.

   Obniżka minimalnych cen buraków cukrowych rekompensowana będzie docelowo w 64,2% przez wymienione wyżej oddzielne płatności dla plantatorów buraków cukrowych.

   Kwoty produkcji. W okresie wprowadzania reformy zachowano kwoty produkcyjne. Z jednej strony są one czynnikiem ograniczającym produkcję cukru, a tym samym buraków cukrowych, z drugiej strony, dla plantatorów buraków cukrowych stanowią gwarancję zbytu surowca. Kwoty produkcyjne ustalone zostały dla Polski w następującej wysokości:

   - podstawowe, na bazie roku 2005/2006: cukier 1 671 926 ton, izoglukozy 26 781 ton;

   - dodatkowa kwota cukru 100 551 ton;

   - dodatkowa kwota izoglukozy: w ciągu trzech lat po 5275 ton.

   Skup interwencyjny cukru. Skup interwencyjny cukru przewidziany jest w latach gospodarczych 2006/2007, 2007/2008 2008/2009 i 2009/2010. Skup interwencyjny prowadzić będzie w ograniczonych ilościach (nieprzekraczających 600 tys. ton dla całej wspólnoty) agencja interwencyjna, pod warunkiem, że cukier ten został wyprodukowany w ramach kwot, z buraków zebranych na terytorium wspólnoty oraz, że był przedmiotem umowy przechowywania zawartej pomiędzy sprzedającym a agencją interwencyjną. Agencja interwencyjna będzie skupować cukier za 80% ceny referencyjnej, dla roku gospodarczego następującego po roku gospodarczym, w którym złożono ofertę.

   Cena referencyjna cukru. W celu zwiększenia konkurencyjności cena interwencyjna została zastąpiona ceną referencyjną, w celu zmniejszenia różnicy do obowiązującej ceny światowej cukru. Poziom ceny referencyjnej na cukier biały utrzymany został w wysokości 631,9 euro/t w latach gospodarczych 2006/2007 i 2007/2008, w następnie zostanie zmniejszony do 541,5 euro/t w 2008/2009 i 404,4 euro/t od roku 2009/2010.

   Narzędzia wspomagające zachowanie równowagi rynkowej. Reforma rynku cukru wprowadza nowe mechanizmy rynkowe, pomagające w zachowaniu równowagi popytowo-podażowej na unijnym rynku cukru. Zalicza się do nich m.in.:

   a) mechanizm przenoszenia (przeniesienie ilości przekraczającej kwotę w danym roku gospodarczym do kwoty dla kolejnego roku gospodarczego);

   b) tymczasowe wycofanie cukru z rynku (składowanie prywatne).

   Ponadto:

   - pozwolenia na przywóz i wywóz;

   - refundacje wywozowe;

   - tradycyjne zapotrzebowanie na cukier do rafinacji (do rafinerii wspólnotowych);

   - zobowiązania wynikające z umów międzynarodowych (np. Protokół w sprawie cukru - AKP/Indie, inicjatywa ˝Wszystko prócz broni˝, Układ o Stabilizacji i Stowarzyszeniu...).

   Rynek skrobi. Na podstawie zapisów rozporządzenia Rady (WE) nr 1868/94 z dnia 27 lipca 1994 r., ustanawiającego system kwot na produkcję skrobi ziemniaczanej art. 4a została określona minimalna cena dla ziemniaków przeznaczonych do wytworzenia skrobi ziemniaczanej w wysokości 178,31 euro/t, począwszy od roku gospodarczego 2004/2005 włącznie. Cena taka odnosi się do ilości ziemniaków, dostarczonych do zakładu przetwórczego, potrzebnych do wytworzenia jednej tony skrobi. Taka cena minimalna jest dostosowywana odpowiednio do zawartości skrobi w ziemniakach. Dla pozostałych branż, regulacje rynkowe w ramach WPR nie przewidują instrumentu w postaci ceny interwencyjnej czy minimalnej, natomiast wprowadzają inne mechanizmy wsparcia.

   Rynek owoców i warzyw. W Polsce na rynku owoców i warzyw świeżych stosowane są w ramach wspólnej organizacji rynku owoców i warzyw następujące instrumenty:

   - pomoc na realizację programu operacyjnego uznanej organizacji producentów owoców i warzyw;

   - pomoc dla grup wstępnie uznanych na założenie i prowadzenie działalności;

   - pomoc dla grup wstępnie uznanych na realizację inwestycji objętych planem dochodzenia do uznania;

   - rekompensata za niewprowadzenie do sprzedaży owoców i warzyw.

   Poza instrumentami wsparcia w sektorze owoców i warzyw świeżych stosowany jest na rynku wewnątrzwspólnotowym inny bardzo istotny z punktu widzenia sektora instrument - jest to system jakości handlowej owoców i warzyw, który wprowadza obligatoryjność spełniania określonych prawodawstwem wspólnotowym standardów dla większości gatunków tych produktów kierowanych na rynek (38 norm jakości handlowej, w tym jabłka, wiśnie, truskawki, pomidory, kapusta, marchew, cebula).

   W Polsce stosowany jest tylko jeden instrument wewnątrzrynkowy z grupy mechanizmów objętych wspólną organizacją rynku owoców i warzyw przetworzonych. Jest to wsparcie dla produkcji pomidorów kierowanych do przetwórstwa. Ponadto stosowana jest grupa instrumentów regulujących handel zewnętrzny. Są to:

   - refundacje eksportowe m.in. dla jabłek;

   - kontyngenty taryfowe dla czosnku i pieczarek konserwowych;

   - wielkości progowe, przy których stosowane są dodatkowe cła przy imporcie, dla pomidorów, ogórków, karczochów, pomarańczy, klementynek, mandarynek, cytryn, winogron, jabłek, gruszek, moreli, czereśni, brzoskwiń i nektaryn oraz śliwek;

   - system cen wejścia dla pomidorów, ogórków, karczochów, cukinii, pomarańczy, klementynek, mandarynek, cytryn, winogron, jabłek, gruszek, moreli, wiśni i czereśni, brzoskwiń i nektaryn, śliwek.

   Rynek tytoniu. 1. Producenci tytoniu otrzymują:

   1) jednolitą płatność obszarową (finansowaną ze środków unijnych):

   - w 2004 r. - 210,53 zł/ha, w 2005 r. - 225,00 zł/ha, w 2006 r. - 276,28 zł/ha;

   2) płatności uzupełniające do kg surowca tytoniowego (finansowane z budżetu krajowego). Płatności uzupełniające w latach 2004-2005 dla producentów surowca tytoniowego mogły być realizowane maksymalnie do wysokości krajowej kwoty produkcji przyznanej Polsce, tj. do 37.933 ton surowca tytoniowego.

   a) za tytoń pochodzący ze zbiorów 2004 r. stawka płatności uzupełniającej wynosiła 5 zł za 1 kg surowca tytoniowego;

   b) za tytoń pochodzący ze zbiorów 2005 r. stawka płatności uzupełniającej została zróżnicowana pomiędzy grupy odmian i wynosiła:

   - 6,34 zł za 1 kg surowca tytoniowego odmian typu Virginia (ponad 55% płatności stosowanych w krajach UE-15), oraz

   - 5,53 zł za 1 kg surowca tytoniowego pozostałych odmian tytoniu. (60% płatności stosowanych w krajach UE-15), co stanowiło maksymalny dopuszczony Traktatem Akcesyjnym poziom płatności uzupełniających w 2005 r. Aktualnie prowadzone są konsultacje ze związkami plantatorów tytoniu w celu wypracowania sposobu wypłaty dla plantatorów tytoniu płatności uzupełniających, niepowiązanych z produkcją, celem przedłożenia do akceptacji Komisji Europejskiej w ramach CNDP na 2007 r.

   Rynek chmielu. 1. Na rynku chmielu działają dwa mechanizmy WPR, tj.:

   1) płatności bezpośrednie, stanowiące instrument podniesienia dochodów producentów chmielu i poprawienia konkurencyjności polskiego chmielu (wdrożone po akcesji). Od 2004 r. producenci chmielu otrzymują jednolitą płatność obszarową, (finansowaną ze środków unijnych) oraz płatności uzupełniające do powierzchni uprawy (finansowane w całości z krajowych środków budżetowych). Za 2004 r., w ramach płatności uzupełniających, plantatorom chmielu wypłacono ok. 2.284,8 tys. zł. (wykorzystanie środków wyniosło 99,90%), a za 2005 r. odpowiednio - 1.966,0 tys. zł. (98,96%). W 2006 r. kwota przeznaczona na płatności uzupełniające została ustalona w wysokości ok. 2.204,1 tys. zł.

   2) certyfikacja, jako gwarant zapewnienia odpowiedniej jakości chmielu i produktów chmielowych, produkowanych we wspólnocie (w Polsce mechanizm został wdrożony w 2002 r.).

   2. Aktualnie trwają prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu, rynku tytoniu oraz rynku suszu paszowego. Projekt noweli ustawy został przygotowany głównie w związku z koniecznością dostosowania prawa krajowego do zmienionego prawa Unii Europejskiej, a także w celu dalszego usprawnienia organizacji procedury certyfikacji chmielu i pozyskiwania informacji niezbędnych do przekazywania Komisji Europejskiej w rocznych raportach. W dniu 13 lutego projekt został przyjęty przez Radę Ministrów.

   3. Uwzględniając kierunek reform WPR i zmiany wsparcia w nowych państwach Komisja Europejska zaprezentowała zmiany w sposobie naliczania pomocy dla sektora chmielu od 2007 r. (uzupełniające krajowe płatności bezpośrednie, tzw. CNDP powiązane z produkcją do poziomu 25% płatności bezpośrednich we wspólnocie zgodnie ze stanem prawnym na dzień 30 kwietnia 2004 r. i niepowiązane z produkcją). Problemy, które pojawiły się ze szczególnym nasileniem w 2006 r. dotyczyły niskiego poziomu cen na rynku wieprzowiny, będącego skutkiem bardzo wysokiej podaży trzody. Regulacje tego rynku w ramach WPR nie dają możliwości określania zarówno przez KE, jak i administrację krajową poziomu ceny minimalnej. Dotyczą jedynie następujących instrumentów:

   - refundacje eksportowe;

   - nadzwyczajne środki wsparcia w sytuacji wystąpienia zakłóceń na rynku, wywołanych rozprzestrzenianiem się chorób zwierzęcych;

   - środki interwencyjne w postaci dopłat do prywatnego przechowywania wieprzowiny lub skupu interwencyjnego, którego nie stosowano jednak od ponad trzydziestu lat.

   Mechanizm dopłat do prywatnego magazynowania może być uruchomiony, gdy cena tusz, ustalona na podstawie cen notowanych w krajach członkowskich, spadnie poniżej 103% ceny bazowej i istnieje prawdopodobieństwo, że utrzyma się na tym poziomie. Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2759/75 z dnia 29 października 1975 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wieprzowiny, obowiązująca cena bazowa wynosi 150,94 euro/100 kg wagi tusz. Praktyka wskazuje jednak, że mechanizm dopłat do prywatnego przechowywania wieprzowiny uruchamiany był przy znacznie niższym niż obecnie poziomie średniej ceny w UE. Ostatnio mechanizm ten funkcjonował na przełomie lat 2003 i 2004 przy średniej grudniowej cenie wieprzowiny w UE-15 wynoszącej 114,13 euro/100 kg. W tym samym czasie średnia cena notowana w różnych państwach członkowskich wynosiła: w Holandii - 98,01 euro/100 kg, w Belgii - 103,87 euro/100 kg, w Danii - 104,95 euro/100 kg. Mechanizm ten został zawieszony w lutym 2004 r., kiedy średnia cena rynkowa w UE-15 wzrosła do 125,84 euro/100 kg.

   W ramach wspólnej polityki, wobec sektora wieprzowiny realizowane są obecnie, zgodnie z rozporządzeniem KE nr 1824/2006 z dnia 12 grudnia 2006 r., ustalającym wysokość refundacji eksportowych dla wieprzowiny, dopłaty do eksportu kiełbas i przetworów wieprzowych, obejmujące następujące kody CN: 0210 mięso i podroby, solone, suszone lub wędzone, stawka: 54,20 euro/100 kg, CN 1601 i 1602 przetwory mięsne, mięso konserwowane, kiełbasy, stawki: 15,20 - 29,00 euro/100 kg.

   Decyzje o uruchomieniu poszczególnych instrumentów wsparcia podejmuje Komisja Europejska, po zasięgnięciu opinii Komitetu Zarządzającego ds. Wieprzowiny, w którego posiedzeniach biorą udział przedstawiciele komisji i krajów członkowskich. Polska nie ma zatem możliwości podejmowania samodzielnych decyzji w tym zakresie. Nie oznacza to jednak, że strona polska nie podejmowała działań, które miały na celu stabilizację rynku wieprzowiny.

   W dniu 29 listopada 2006 r. minister rolnictwa i rozwoju wsi zwrócił się do komisarz ds. rolnictwa Mariann Fischer Boel z wnioskiem o pilne wprowadzenie dopłat do prywatnego przechowywania wieprzowiny oraz dopłat do eksportu mięsa wieprzowego. We wspomnianym piśmie argumentował, że wdrożenie ww. instrumentów jest konieczne celem poprawy zaistniałej trudnej sytuacji. We wniosku, minister przypomniał również o utrzymującym się zakazie eksportu mięsa wieprzowego do Rosji i na Ukrainę, co dodatkowo, w istotny sposób, pogarsza sytuację na polskim rynku wieprzowiny. Na posiedzeniu Rady Ministrów Unii Europejskiej w dniu 19 grudnia 2006 r., minister rolnictwa i rozwoju wsi ponownie poinformował o bardzo trudnej sytuacji polskich producentów żywca wieprzowego i wystąpił o wprowadzenie dopłat do prywatnego przechowywania wieprzowiny oraz dopłat do eksportu mięsa wieprzowego. W odpowiedzi na list ministra rolnictwa i rozwoju wsi oraz zawarte w nim postulaty, komisarz Mariann Fischer Boel poinformowała, że sytuacja na wspólnotowym rynku wieprzowiny nie daje obecnie podstaw do wprowadzania wsparcia tego rynku w postaci ww. instrumentów.

   W odniesieniu do możliwości zakupu wieprzowiny na rezerwy państwowe ministerstwo informuje, że zgodnie z ustawą z dnia 30.05.1996 r. o rezerwach państwowych oraz zapasach obowiązkowych paliw (Dz.U. z 2003 r. Nr 24, poz. 197, z późn. zm.), celem tworzenia rezerw państwowych m.in. produktów rolnych, produktów i półproduktów żywnościowych jest zapewnienie możliwości realizacji zadań w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa państwa w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa kraju i w czasie podwyższenia gotowości obronnej kraju. Rezerwy gospodarcze służą ponadto łagodzeniu zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki narodowej, wynikających z nieprzewidzianych zdarzeń oraz klęsk żywiołowych. Gospodarowanie rezerwami państwowymi, tj. zakupy lub sprzedaż produktów, będące zadaniem Agencji Rezerw Materiałowych, jest więc związane ze ściśle określonymi sytuacjami kryzysowymi. Krajowe rezerwy produktów rolnych nie są elementem wspólnej polityki rolnej, w tym wspólnej organizacji rynku wieprzowiny, dlatego też operacje (zakup lub sprzedaż) w ramach gospodarowania zapasami rezerw państwowych utrzymywanymi przez państwa członkowskie UE nie mogą naruszać zasad wspólnej polityki rolnej, co oznacza, że muszą być neutralne dla rynku wspólnotowego.

   Zgodnie z art. 6 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1972/2003 z dnia 10 listopada 2003 r. o środkach przejściowych przyjętych w odniesieniu do handlu produktami rolnymi ze względu na przystąpienie Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji (Dz.Urz. UE L 293 z 11.11.2003 r., z późn. zm.) państwa członkowskie zobowiązane są do informowania Komisji Europejskiej o wszelkich zmianach dokonywanych w stanach rezerw państwowych oraz o podstawach prawnych wprowadzania tych zmian. Ze względu na bezpieczeństwo żywnościowe w zakresie produkcji mięsa wieprzowego, Agencja Rezerw Materiałowych prowadzi obecnie zakup półtusz wieprzowych do rezerw państwowych.

   Minister rolnictwa i rozwoju wsi wystąpił również w dniu 22 grudnia 2006 r. do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z pisemnym wnioskiem o podjęcie działań mających na celu zbadanie, czy zachowania rynkowe przedsiębiorców prowadzących skup żywca wieprzowego są zgodne z warunkami konkurencji i nie mają charakteru nadużyć. W odpowiedzi prezes UOKiK poinformował, iż rynki rolne znajdują się pod stałym monitoringiem ze strony podległego mu urzędu, natomiast w chwili obecnej trudno dopatrzyć się zachowań o charakterze nadużyć zniekształcających lub ograniczających konkurencję na rynku wieprzowiny. Poinformował ponadto, iż w ostatnim półroczu do prezesa UOKiK nie wpłynęły sygnały przedsiębiorców, dotyczące zakłóceń konkurencji na tym rynku. Ponadto, dla wypracowania instrumentów stabilizacji rynku wieprzowiny, powołano przy ministrze rolnictwa i rozwoju wsi grupę roboczą, składającą się z przedstawicieli branży. W trakcie posiedzeń grupy roboczej określono priorytety działania. Pierwsze podjęte przez grupę prace to przede wszystkim powołanie komisji ds. ustalania cen żywca wieprzowego, a także wypracowanie wzorcowej umowy kontraktacyjnej. Przedstawiciele grupy roboczej wzięli w lutym br. roku udział w wyjeździe studyjnym do Francji, którego celem było zapoznanie się z funkcjonowaniem tamtejszego rynku wieprzowiny.

   Komisja ds. ustalania cen po posiedzeniu w piątek informuje komunikatem, który ukazuje się na stronach internetowych Polskiego Związku Hodowców Trzody Chlewnej ˝POLSUS˝ i Związku Polskie Mięso, o poziomie ceny zakupów realizowanych w ramach wieloletnich umów kontraktacyjnych za wbc klasy E, włącznie ze wszystkimi premiami w ostatnim tygodniu. Te informacje mają spełniać funkcję ceny kierunkowej dla podmiotów skupujących trzodę chlewną w najbliższym tygodniu.

   Trudna sytuacja pod względem poziomu cen skupu występowała w 2006 r. na rynku drobiu, którego organizacja, w ramach wspólnej polityki rolnej również nie dysponuje instrumentami regulującymi rynek poprzez ceny. Dla rozwiązania tego problemu, podobnie jak to miało miejsce w przypadku rynku wieprzowiny, powołano grupę roboczą przy ministrze rolnictwa i rozwoju wsi. Do tej pory odbyły się dwa spotkania. Dotyczyły przede wszystkim próby identyfikacji głównych przyczyn niskich cen skupu, ale także nakreślenia roli poszczególnych organizacji branżowych w rozwiązaniu problemów.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Henryk Kowalczyk

   Warszawa, dnia 14 marca 2007 r.