Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 5824

w sprawie korupcji wśród pracowników służby zdrowia

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo Pana Marszałka z dnia 3 stycznia 2007 r., znak: SPS-023-5824/07, przy którym przekazano interpelację Pana Sylwestra Pawłowskiego, Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie korupcji wśród pracowników służby zdrowia, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.

   Zjawisko korupcji w ochronie zdrowia jest niewątpliwie jednym z większych problemów występujących w polskim systemie ochrony zdrowia, dlatego też konieczne jest podjęcie wszelkich działań, mających na celu jego eliminację. Mając na uwadze wagę problemu, Ministerstwo Zdrowia podejmuje działania zmierzające do zbudowania kultury antykorupcyjnej i aktywnie uczestniczy w tworzeniu polityki antykorupcyjnej i przeciwdziałającej oszustwom w ochronie zdrowia. Jednak jest to zadanie wymagające działań długofalowych i prowadzonych w wielu obszarach jednocześnie. Przykładem takich działań jest członkostwo Ministerstwa Zdrowia w Europejskiej Sieci ds. Oszustw i Korupcji w Ochronie Zdrowia. Europejska sieć dąży do wypracowania nowatorskich rozwiązań strategicznych w zakresie zwalczania oszustw i korupcji w ochronie zdrowia, wspólnych norm postępowania, wspólnych programów szkolenia zawodowego i podwyższania kwalifikacji dla wszystkich podmiotów zaangażowanych w przeciwdziałanie oszustwom i korupcji w ochronie zdrowia oraz do promowania wspólnie podejmowanych działań i kultury antykorupcyjnej.

   Odnosząc się do pytania dotyczącego ilości przypadków korupcji stwierdzonych w latach 2005-2006 oraz wyciągniętych konsekwencji wobec sprawców tego procederu, uprzejmie informuję, iż zgodnie z danymi Ministerstwa Sprawiedliwości w latach 2003-2006 przestępstw o charakterze korupcyjnym wśród pracowników służby zdrowia, kwalifikowanych z art. 228, 229, 230, 230a i 231 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.), zwanego dalej ˝K.k.˝, stwierdzono w 2004 r. - 33 podejrzanych, w 2005 r. - 55 podejrzanych, w 2006 r. - 52 podejrzanych.

   Ponadto Ministerstwo Sprawiedliwości podkreśla, iż istotnym obszarem występowania korupcji w ochronie zdrowia jest opiniowanie biegłych sądowych w postępowaniu karnym. W latach 2003-2006 poszczególne prokuratury skierowały do właściwych sądów łącznie 25 aktów oskarżenia przeciwko 32 lekarzom psychiatrom, z których 15 było biegłymi sądowymi i którym zarzucono popełnienie czynów mających związek z wydaniem opinii sądowo-psychiatrycznych, tj. sprzedajności, poświadczenia nieprawdy w dokumencie, fałszywych zeznań, utrudniania postępowania karnego itp. (m.in. art. 228 § 1, art. 271 § 1, art. 233 § 1 K.k.). Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, iż według stanu na koniec września 2006 r. poszczególne prokuratury prowadzą łącznie 17 postępowań przygotowawczych w sprawach dotyczących korupcji lub innych nieprawidłowości związanych z opiniowaniem sądowo-psychiatrycznym, przy czym zarzuty popełnienia przestępstw m.in. z art. 228 § 1 K.k., art. 271 § 1 K.k., art. 233 § 1 K.k., art. 239 § 1 K.k. postawiono łącznie 10 lekarzom psychiatrom, z których 7 było biegłymi sądowymi. Dodatkowo, opierając się na danych Ministerstwa Sprawiedliwości w latach 2003-2006, w omawianych kategoriach spraw sądy wydały 6 orzeczeń wobec 7 lekarzy psychiatrów, a wśród nich 4 było biegłymi sądowymi. Należy również zauważyć, iż w sprawie tzw. ˝łowców skór˝, Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 19 stycznia 2007 r. skazał na dożywocie i 25 lat więzienia dwóch byłych sanitariuszy łódzkiego pogotowia. Dwaj byli lekarze zostali skazani na 6 i 5 lat więzienia. Wszystkim skazanym Sąd Okręgowy w Łodzi zakazał wykonywania zawodu przez 10 lat.

   Odnosząc się do pytania dotyczącego sposobu, w jaki Ministerstwo Zdrowia zamierza monitorować stwierdzone zjawisko korupcji, uprzejmie informuję, iż Biuro Praw Pacjenta przy Ministrze Zdrowia uruchomiło ogólnopolską bezpłatną infolinię, gdzie można zgłaszać wszystkie przypadki korupcji w ochronie zdrowia. Infolinia (0-800-190-590) czynna jest od poniedziałku do piątku w godz. 9.00-21.00. Pracownicy obsługujący infolinię przekazują osobom dzwoniącym m.in. informacje na temat sankcji karnych grożących osobie, która wręczyła lub przyjęła korzyść majątkową lub osobistą. Ponadto, w październiku 2006 r. w Ministerstwie Zdrowia został powołany zespół do spraw przeciwdziałania oszustwom i korupcji w ochronie zdrowia. Zespół pełni funkcje opiniodawczo-doradcze dla ministra zdrowia w zakresie identyfikacji obszarów i form występowania oszustw i korupcji w ochronie zdrowia. Zadaniem zespołu jest także przedstawienie dodatkowych propozycji działań antykorupcyjnych i przeciwdziałania oszustwom w ochronie zdrowia w ramach rządowej: Strategii Antykorupcyjnej - Programu zwalczania korupcji oraz przedstawienie propozycji działań w zakresie kampanii informacyjnej na temat walki z korupcją w ochronie zdrowia. Kolejnym z zadań zespołu jest przygotowanie koncepcji działań w zakresie współpracy międzynarodowej dotyczącej przeciwdziałania oszustwom i korupcji w ochronie zdrowia. W skład zespołu wchodzą przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, Biura Praw Pacjenta przy Mnistrze Zdrowia, Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Głównego Inspektoratu Sanitarnego i Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego. Obecnie trwają intensywne prace zmierzające do identyfikacji obszarów i form występowania korupcji w ochronie zdrowia oraz mechanizmów systemowych sprzyjających powstawaniu tej patologii.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, iż w ramach struktury organizacyjnej Ministerstwa Zdrowia utworzony jest w Departamencie Nadzoru, Kontroli i Skarg Wydział Monitorowania Działań Antykorupcyjnych. Do zadań ww. wydziału należy:

   1) koordynowanie i monitorowanie realizacji projektów lub programów dotyczących zwalczania korupcji w ochronie zdrowia;

   2) analiza efektywności stosowanych praktyk antykorupcyjnych w ochronie zdrowia;

   3) badanie obowiązujących regulacji prawnych oraz opiniowanie aktów normatywnych w celu eliminowania zjawiska korupcji w ochronie zdrowia;

   4) współpraca z instytucjami publicznymi i organizacjami społecznymi w zakresie zwalczania korupcji w ochronie zdrowia oraz analiza materiałów i opracowań przekazywanych przez organy administracji publicznej lub samorządowej oraz organizacje społeczne pod kątem identyfikacji i ograniczania zachowań korupcyjnych w ochronie zdrowia.

   Ponadto, uprzejmie informuję, iż z inicjatywy zespołu do spraw przeciwdziałania oszustwom i korupcji w ochronie zdrowia, w każdej komórce organizacyjnej Ministerstwa Zdrowia zostali wyznaczeni koordynatorzy działań antykorupcyjnych do zadań, których będzie należało m.in. analizowanie projektów aktów prawnych opracowywanych w Ministerstwie Zdrowia pod kątem wystąpienia możliwości zachowań korupcyjnych.

   Odnosząc się do pytania dotyczącego konsekwencji dyscyplinarnych wobec podatnych na korupcję pracowników przewidzianych w statutach bądź regulaminach wewnętrznych obowiązujących w placówkach służby zdrowia, uprzejmie informuję, iż zgodnie z art. 11 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408, z późn. zm.) ustrój zakładu opieki zdrowotnej oraz inne sprawy dotyczące jego funkcjonowania, nie uregulowane w ustawie, określa statut. W statucie zakładu opieki zdrowotnej określa się w szczególności:

   1) nazwę zakładu odpowiadającą zakresowi udzielanych świadczeń;

   2) cele i zadania zakładu;

   3) siedzibę i obszar działania;

   4) rodzaje i zakres udzielanych świadczeń zdrowotnych;

   5) organy zakładu i strukturę organizacyjną;

   6) formę gospodarki finansowej.

   Uprzejmie informuję, iż kwestie odpowiedzialności za popełnione przestępstwo łapownictwa (korupcja) nie są regulowane w statutach publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Powyższe zagadnienie regulują bowiem przepisy kodeksu karnego, w którym wyróżnione zostały dwa rodzaje tych przestępstw, czyli łapownictwo bierne (zwane także sprzedajnością - art. 228 K.k.) i łapownictwo czynne (zwane także przekupstwem - art. 229 K.k.). Sankcje grożące za popełnienie ww. przestępstw, zarówno w wypadku łapownictwa biernego, jak i czynnego, są uzależnione od rodzaju popełnionego przestępstwa i mogą być różne (grzywna, kara ograniczenia wolności, a nawet pozbawienie wolności do lat 12).

   W powyższym kontekście zasadne jest wskazanie, iż stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) pracodawca (np. zakład opieki zdrowotnej) może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie:

   1) ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych;

   2) popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;

   3) zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

   Odnosząc się do pytania dotyczącego inicjatyw legislacyjnych mających na celu ograniczenie i wyeliminowanie korupcji w środowisku medycznym, a także oceny obowiązującego systemu finansowania usług medycznych ze środków publicznych, uprzejmie informuję, iż w każdym państwie sektor usług zdrowotnych narażony jest na występowanie zjawisk korupcyjnych. Wśród najważniejszych przyczyn wymienia się m.in. olbrzymie środki finansowe przeznaczane na finansowanie usług w sektorze zdrowotnym, nierównomierny dostęp do informacji, niepewność rynkową sektora zdrowotnego oraz wielość i różnorodność podmiotów zaangażowanych w funkcjonowanie sektora i złożoność form wzajemnych oddziaływań między nimi. Zadaniem władz publicznych jest natomiast stworzenie ram prawno-organizacyjnych takiego systemu finansowania ochrony zdrowia, który radykalnie ograniczyłyby występowanie mechanizmów korupcjogennych. System taki musi być oparty na dwóch fundamentalnych zasadach: zasadzie transparentności przepływu środków finansowych przeznaczanych na opiekę zdrowotną oraz adekwatności ich wysokości do potrzeb zdrowotnych.

   W ramach inicjatyw legislacyjnych o charakterze antykorupcyjnym został przygotowany projekt ustawy o Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zawierający m.in. implementację dyrektywy przejrzystości w zakresie rozdzielenia organu odpowiedzialnego za rejestrację leków od organu odpowiedzialnego za refundację leków oraz wprowadzenie ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, a także w posiadaniu akcji i udziałów w spółkach handlowych przez członków organów Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Zgodnie z planem prac Rady Ministrów wstępnie przewiduje się, iż projekt zostanie przedłożony do rozpatrzenia w czerwcu 2007 r. Ponadto przygotowano projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz o zmianie innych ustaw wprowadzający rejestr korzyści dla członków zespołu ds. gospodarki lekami oraz konieczność składania oświadczeń zawierających dane zawarte w rejestrze korzyści przez osoby, którym zlecono przygotowanie ekspertyz i innych opracowań dla zespołu. Projekt przedmiotowej ustawy w grudniu 2006 r. został przyjęty przez Radę Ministrów i oczekuje na przekazanie do Sejmu. Znowelizowano ustawę z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851, z późn. zm.) o system ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz w podejmowaniu dodatkowych działań zarobkowych przez pracowników inspekcji - ustawa z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. Nr 130, poz. 1086), a także weszło w życie rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 73, poz. 645), określające zasady przeprowadzania ww. badań i pomiarów.

   Dostrzegając konieczność stworzenia koszyka świadczeń gwarantowanych została powołana we wrześniu 2005 r. Agencja Oceny Technologii Medycznych w Warszawie. Do podstawowych zadań tej instytucji należy gromadzenie, udostępnianie i upowszechnianie informacji o ocenach procedur medycznych opracowywanych w Polsce i innych krajach, ich wynikach, rekomendacjach i metodach ich opracowywania. Ponadto, należy dodać, iż we wrześniu 2006 r. powołane zostały zespoły ekspertów do prac nad Centralną Bazą Świadczeń Opieki Zdrowotnej. Celem pracy ww. zespołów jest dokonanie opisu według jednolitej, wypracowanej metodologii, wszystkich świadczeń opieki zdrowotnej realizowanych w Polsce. Opisy dokonane przez ww. zespoły zostaną wykorzystane w toku dalszych prac Ministerstwa Zdrowia do określenia zakresu świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Stworzenie koszyka świadczeń gwarantowanych pozwoli na realne określenie, jakie procedury i w jakiej ilości są możliwe do sfinansowania ze środków publicznych. Przyczyni się to do większej transparentności przepływu środków finansowanych pomiędzy poszczególnymi elementami systemu, co powinno wpłynąć na redukcję oszustw i mechanizmów korupcjogennych występujących w instytucjach ochrony zdrowia.

   Ponadto, pragnę poinformować, iż w lipcu 2006 r. powołany został zespół do opracowania założeń zmian legislacyjnych regulujących funkcjonowanie dobrowolnych prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych. Zadaniem zespołu jest opracowanie modelu systemu dobrowolnych prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych wraz z założeniami zmian legislacyjnych regulujących ich funkcjonowanie oraz harmonogramem wdrożenia. Wprowadzenie takiej formy finansowania świadczeń opieki zdrowotnej stworzy zainteresowanym osobom możliwość zapewnienia dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej wykraczających poza świadczenia gwarantowane przez system powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, jednocześnie pozwoli na dopływ dodatkowych środków dla systemu. Ten typ ubezpieczeń powinien spowodować znaczące ograniczenie szarej strefy i redukcję mechanizmów korupcjogennych występujących w jednostkach systemu ochrony zdrowia. Ponadto, wpłynie również na poprawę warunków działania jednostek ochrony zdrowia, co powinno przełożyć się na wzrost poczucia bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli.

   Istotne jest również wdrożenie Rejestru Usług Medycznych. Przyczyni się on do poprawy wiarygodności danych przesyłanych przez świadczeniodawców Narodowemu Funduszowi Zdrowia, przez co w sposób znaczący powinna zwiększyć się efektywność kontroli środków finansowych wydatkowanych na zakup świadczeń opieki zdrowotnej. W rezultacie możemy spodziewać się zmniejszenia środków finansowych bezprawnie lub niezasadnie wykorzystywanych przez jednostki systemu ochrony zdrowia, które dzięki tej oszczędności będą mogły być przeznaczone na poprawę opieki zdrowotnej. Ponadto w celu skutecznego przeciwdziałania zjawisku korupcji opracowany został w Ministerstwie Zdrowia poradnik dla pacjenta ˝Korupcja nie wyjdzie nam na zdrowie...˝. Publikacja ta stanowi zachętę dla osób korzystających z publicznej ochrony zdrowia do reagowania na zachowania korupcyjne, a także wskazuje środki ochrony prawnej przysługujące osobom, które zetknęły się z propozycjami korupcyjnymi.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Bolesław Piecha

   Warszawa, dnia 25 stycznia 2007 r.